१२. उपादापञ्ञत्तानुयोगवण्णना
९५. इदानि उपादापञ्ञत्तानुयोगो होति. तत्थ पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञापटिक्खेपो परवादिस्स. सो हि रुक्खं उपादाय छायाय विय, इन्धनं उपादाय अग्गिस्स विय च, रूपादीनि उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्तिं पञ्ञापनं अवबोधनं इच्छति, तस्मा ‘‘रूपं उपादाया’’ति पुट्ठो पटिजानाति. पुन यथा रुक्खुपादाना छाया रुक्खो विय, इन्धनुपादानो च अग्गि इन्धनं विय अनिच्चादिधम्मो, एवं ते रूपादिउपादानो पुग्गलो रूपादयो विय अनिच्चोति इममत्थं पुट्ठो अत्तनो लद्धियं ठत्वा पटिक्खिपति.
९७. नीलं रूपं उपादाय नीलोतिआदीसु नीलरूपेन सद्धिं पुग्गलस्स एकत्तं, एकसरीरे नीलादीनं बहूनं वसेन बहुभावञ्च अनिच्छन्तो पटिक्खिपति.
९८. कुसलं वेदनन्ति एत्थापि वेदनाय सद्धिं एकत्तं एकसन्ताने बहूनं कुसलवेदनानं वसेन बहुभावञ्च अनिच्छन्तो पटिक्खिपति. दुतियनये मग्गकुसलोतिआदिवचनसब्भावतो छेकट्ठं सन्धाय पटिजानाति. सफलोतिआदीनि पुट्ठो तथारूपस्स वोहारस्स अभावतो पटिक्खिपति.
९९. अकुसलपक्खे अछेकट्ठं सन्धाय पटिजानाति.
१००. अब्याकतपक्खे सस्सतादिवसेन अब्याकतभावं सन्धाय पटिजानाति. सेसमेत्थ हेट्ठा वुत्तनयेनेव वेदितब्बं.
१०४. चक्खुं उपादायातिआदीसु ‘‘चक्खुमा विसमानीव…पे… पापानि परिवज्जये’’ति(उदा. ४३) आदिवोहारसब्भावतो पटिजानाति. चक्खुमत्तादिनिरोधेन पुग्गलनिरोधं अनिच्छन्तो पटिक्खिपति.
१०७. रूपं उपादाय वेदनं उपादायाति एत्थ अञ्ञेपि रूपमूलका दुकतिकचतुक्का वेदितब्बा. यस्मा पन खन्धे उपादाय पुग्गलस्स पञ्ञत्ति, तस्मा द्वेपि तयोपि चत्तारोपि पञ्चपि उपादाय पञ्ञत्तिं पटिजानाति. एकसन्ताने पन द्विन्नं पञ्चन्नं वा अभावा पटिक्खिपति. आयतनादीसुपि एसेव नयो.
११२. इदानि यं उपादाय यस्स पञ्ञत्ति, यथा तस्स अनिच्चताय तस्सापि अनिच्चता, ततो च अञ्ञत्तं सिद्धं, एवं तस्स पुग्गलस्सापि आपज्जतीति दस्सेतुं यथा रुक्खन्तिआदिमाह. तत्थ उपादायाति पटिच्च आगम्म, न विना तन्ति अत्थो. परवादी पन तथा अनिच्छन्तो लद्धियं ठत्वा पटिक्खिपति.
११५. निगळोति सङ्खलिकबन्धनं. नेगळिकोति तेन बन्धको यस्स रूपं सो रूपवाति यस्मा यस्स रूपं सो रूपवा होति, तस्मा यथा न निगळो …पे… अञ्ञो रूपवाति अत्थो.
११६. चित्ते चित्तेतिआदीसु सरागादिचित्तवसेन सरागादितं सन्धाय चित्तानुपस्सनावसेन पटिजानाति. जायतीतिआदिना नयेन पुट्ठो पुग्गलस्स खणिकभावं अनिच्छन्तो पटिक्खिपति. ‘‘सो’’ति वा ‘‘अञ्ञो’’ति वा पुट्ठो सस्सतुच्छेदभयेन पटिक्खिपति. पुन न वत्तब्बं ‘‘कुमारको’’ति वा ‘‘कुमारिका’’ति वा पुट्ठो लोकवोहारसमुच्छेदभयेन वत्तब्बन्ति पटिजानाति. सेसमेत्थ पाकटमेव.
११८. इदानि परवादी अञ्ञेनाकारेन लद्धिं पतिट्ठापेतुकामो न वत्तब्बं पुग्गलो उपलब्भतीतिआदिमाह. तत्थ न वत्तब्बन्ति किं ते इमिना एवं बहुना उपादापञ्ञत्तानुयोगेन, इदं ताव वदेहि, किं न वत्तब्बं ‘‘पुग्गलो उपलब्भति सच्चिकट्ठपरमत्थेना’’ति. ततो सकवादिना आमन्ताति वुत्ते ननु यो पस्सतीतिआदिमाह. तत्थ योति पुग्गलो. यन्ति रूपं. येनाति चक्खुना. सोति पुग्गलो. तन्ति रूपं. तेनाति चक्खुना. इदं वुत्तं होति – ननु यो यं रूपं येन चक्खुना पस्सति, सो तं रूपं तेन चक्खुना पस्सन्तो पुग्गलोति. सकवादी किञ्चापि चक्खुविञ्ञाणस्स निस्सयभावं गच्छन्तं चक्खुमेव रूपं पस्सति, तथा सोतमेव सद्दं सुणाति…पे… विञ्ञाणमेव धम्मं विजानाति, ‘‘अत्थि अरहतो चक्खु, पस्सति अरहा चक्खुना रूप’’न्तिआदिसम्मुतिवसेन पन आमन्ताति पटिजानाति.
१२०. ततो छलवादं निस्साय परवादिना पुग्गलस्स वत्तब्बताय साधिताय तमेव वादं परिवत्तेत्वा पुग्गलो उपलब्भतीतिआदिमाह. तत्थ यो न पस्सतीति अन्धो असञ्ञसत्तो अरूपं उपपन्नो निरोधं समापन्नो, अनन्धोपि च अञ्ञत्र दस्सनसमया न पस्सति नाम. सेसवारेसुपि एसेव नयो. सेसं पाळिवसेनेव अत्थतो वेदितब्बं.
१२२. सुत्तसंसन्दनायं दिब्बस्स चक्खुनो रूपगोचरत्ता रूपं पस्सतीति आह. दुतियवारे ‘‘सत्ते पस्सामी’’तिवचनतो पुग्गलं पस्सतीति आह. ततियवारे ‘‘रूपं दिस्वा पुग्गलं विभावेती’’ति लद्धितो उभो पस्सतीति आह. यस्मा पन पस्सितब्बं नाम दिट्ठं सुतं मुतं विञ्ञातन्ति चतुब्बिधे रूपसङ्गहे रूपायतनमेव सङ्गहितं, तस्मा सकवादी ‘‘रूपं पुग्गलो, पुग्गलो रूपं, उभो रूप’’न्ति अनुयोगं करोति. तस्सत्थो पाकटोयेवाति.
उपादापञ्ञत्तानुयोगवण्णना.