१. आनिसंसदस्सावीकथावण्णना

५४७. इदानि आनिसंसदस्सावीकथा नाम होति. तत्थ सकसमये सङ्खारे आदीनवतो निब्बानञ्च आनिसंसतो पस्सन्तस्स संयोजनप्पहानं होतीति निच्छयो. येसं पन तेसु द्वीसुपि एकंसिकवादं गहेत्वा ‘‘आनिसंसदस्साविनोव संयोजनप्पहानं होती’’ति लद्धि, सेय्यथापि अन्धकानं; ते सन्धाय पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञा इतरस्स. अथस्स ‘‘एकंसिकवादो तया गहितो, आदीनवोपि दट्ठब्बोयेवा’’ति विभागदस्सनत्थं सकवादी सङ्खारेतिआदिमाह.

सङ्खारे च अनिच्चतो मनसिकरोति, निब्बाने च आनिसंसदस्सावी होतीति पञ्हस्मिं अयमधिप्पायो – आनिसंसदस्साविस्स संयोजनानं पहानं होतीति तेसं लद्धि. ननु सङ्खारे अनिच्चतो मनसिकरोतो संयोजना पहीयन्तीति च पुट्ठो आमन्ताति पटिजानाति. तेन ते सङ्खारे च अनिच्चतो मनसिकरोति, निब्बाने च आनिसंसदस्सावी होतीति इदं आपज्जति, किं सम्पटिच्छसि एतन्ति. ततो परवादी एकचित्तक्खणं सन्धाय पटिक्खिपति, दुतियं पुट्ठो नानाचित्तवसेन पटिजानाति. सकवादी पनस्स अधिप्पायं मद्दित्वा अनिच्चमनसिकारस्स आनिसंसदस्साविताय च एकतो पटिञ्ञातत्ता द्विन्नं फस्सानं द्विन्नं चित्तानं समोधानं होतीति पुच्छति. इतरो द्विन्नं समोधानं अपस्सन्तो पटिक्खिपति. दुक्खतोतिआदिपञ्हेसुपि एसेव नयो. किं पनेत्थ सन्निट्ठानं, किं अनिच्चादितो मनसिकरोतो संयोजना पहीयन्ति, उदाहु निब्बाने आनिसंसदस्साविस्स, उदाहु द्वेपि एकतो करोन्तस्साति. यदि ताव अनिच्चादितो मनसिकरोतो पहानं भवेय्य, विपस्सनाचित्तेनेव भवेय्य. अथ आनिसंसदस्साविनो, अनुस्सववसेन निब्बाने आनिसंसं पस्सन्तस्स विपस्सनाचित्तेनेव भवेय्य, अथ द्वेपि एकतो करोन्तस्स भवेय्य, द्विन्नं फस्सादीनं समोधानं भवेय्य. यस्मा पन अरियमग्गक्खणे अनिच्चादिमनसिकारस्स किच्चं निप्फत्तिं गच्छति पुन निच्चतोतिआदिगहणस्स अनुप्पत्तिधम्मभावतो, निब्बाने च पच्चक्खतोव आनिसंसदस्सनं इज्झति, तस्मा किच्चनिप्फत्तिवसेन अनिच्चादितो मनसिकरोतो आरम्मणं कत्वा पवत्तिवसेन च निब्बाने आनिसंसदस्साविस्स संयोजनानं पहानं होतीति वेदितब्बं.

५४८. निब्बाने सुखानुपस्सीति सुत्तं निब्बाने सुखानुपस्सनादिभावमेव साधेति, न आनिसंसदस्सावितामत्तेन संयोजनानं पहानं. तस्मा आभतम्पि अनाभतसदिसमेवाति.

आनिसंसदस्सावीकथावण्णना.