८. जरामरणं विपाकोतिकथावण्णना

४९५. इदानि जरामरणं विपाकोतिकथा नाम होति. तत्थ येसं ‘‘अत्थि दुब्बण्णसंवत्तनियं कम्मं अप्पायुकसंवत्तनियं कम्म’’न्ति एत्थ दुब्बण्णता नाम जरा. अप्पायुकता नाम मरणं. तंसंवत्तनियञ्च कम्मं अत्थि. तस्मा जरामरणं विपाकोति लद्धि, सेय्यथापि अन्धकानं; ते सन्धाय पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञा इतरस्स. पटिलोमपञ्हे अनारम्मणन्ति रूपधम्मानं ताव अनारम्मणमेव, अरूपानं पन जरामरणं सम्पयोगलक्खणाभावा अनारम्मणमेव.

४९६. अकुसलानं धम्मानं जरामरणं अकुसलानं धम्मानं विपाकोति पञ्हे जरामरणेन नाम अनिट्ठविपाकेन भवितब्बन्ति लद्धिया पटिजानाति. तेनेव कारणेन कुसलानं धम्मानं जरामरणस्स कुसलविपाकतं पटिक्खिपति. परतो चस्स अकुसलविपाकतञ्ञेव पटिजानाति.

कुसलानञ्च अकुसलानञ्चाति पुच्छावसेन एकतो कतं, एकक्खणे पन तं नत्थि. अब्याकतानं अविपाकानं जरामरणं विपाकोति वत्तब्बताय परियायो नत्थि, तस्मा अब्याकतवसेन पुच्छा न कता.

४९७. दुब्बण्णसंवत्तनियन्ति एत्थ दुब्बण्णियं नाम अपरिसुद्धवण्णता. अप्पायुकता नाम आयुनो चिरं पवत्तितुं असमत्थता. तत्थ अकुसलकम्मं कम्मसमुट्ठानस्स दुब्बण्णरूपस्स कम्मपच्चयो होति, असदिसत्ता पनस्स तंविपाको न होति. उतुसमुट्ठानादिनो पन तंपटिलाभवसेन आयुनो च उपच्छेदकवसेन पच्चयो होति. एवमेतं परियायेन तंसंवत्तनिकं नाम होति, न विपाकफस्सादीनं विय जनकवसेन, तस्मा विपाकभावे असाधकं. सेसमेत्थ हेट्ठा वुत्तसदिसमेवाति.

जरामरणं विपाकोतिकथावण्णना.