३. विपरीतकथावण्णना

४२४. इदानि विपरीतकथा नाम होति. तत्थ ‘‘य्वायं पथवीकसिणे पथवीसञ्ञी समापज्जति, तस्स तं ञाणं विपरीतञाण’’न्ति येसं लद्धि, सेय्यथापि अन्धकानं, ते सन्धाय पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञा इतरस्स. पथविं निस्साय उप्पन्ननिमित्तञ्हि न पथवीयेव, तत्र चायं पथवीसञ्ञी. तस्मा विपरीतञाणन्ति अयमेतस्स अधिप्पायो. ततो सकवादी ‘‘लक्खणपथवीपि ससम्भारपथवीपि निमित्तपथवीपि पथवीदेवतापि सब्बा पथवीयेव, तासु पथवीति ञाणं विपरीतं न होति. अनिच्चे निच्चन्तिआदिविपरियेसो पन विपरीतञाणं नाम. किं ते इदं एतेसु अञ्ञतर’’न्ति चोदेतुं अनिच्चे निच्चन्तिआदिमाह. इतरो विपल्लासलक्खणाभावं सन्धाय पटिक्खिपति, पथवीनिमित्तं सन्धाय पटिजानाति.

कुसलन्ति सेक्खपुथुज्जनानं ञाणं सन्धाय वुत्तं. अत्थि अरहतोति पञ्हेसुपि विपल्लासलक्खणाभावेन पटिक्खिपति. पथवीनिमित्तं सन्धाय पटिजानाति. सब्बेव पथवीति सब्बं तं पथवीकसिणं लक्खणपथवीयेव होतीति पुच्छति. सकवादी तथा अभावतो पटिक्खिपति. ननु पथवी अत्थि, अत्थि च कोचि पथविं पथवितो समापज्जतीति पुच्छा सकवादिस्स. तस्सत्थो – ननु निमित्तपथवी अत्थि, अत्थि च कोचि तं पथविं पथवितोयेव समापज्जति, न आपतो वा तेजतो वाति. पथवी अत्थीतिआदि ‘‘यदि यं यथा अत्थि, तं तथा समापज्जन्तस्स ञाणं विपरीतं होति, निब्बानं अत्थि, तम्पि समापज्जन्तस्स सब्बविपरियेससमुग्घातनं मग्गञाणम्पि ते विपरीतं होतू’’ति दस्सनत्थं वुत्तन्ति.

विपरीतकथावण्णना.