४. नियामकथावण्णना

४२८-४३१. इदानि नियामकथा नाम होति. तत्थ यो पुग्गलो सम्मत्तनियामं ओक्कमिस्सति, तं ‘‘भब्बो एस धम्मं अभिसमेतु’’न्ति यस्मा भगवा जानाति, तस्मा ‘‘अनियतस्स पुथुज्जनस्सेव सतो पुग्गलस्स नियामगमनाय ञाणं अत्थी’’ति येसं लद्धि, सेय्यथापि एतरहि उत्तरापथकानं; ते सन्धाय अनियतस्साति पुच्छा सकवादिस्स. तत्थ नियामगमनायाति नियामो वुच्चति मग्गो, मग्गगमनाय मग्गोक्कमनायाति अत्थो. यं पनस्स ञाणं दिस्वा भगवा ‘‘भब्बो अय’’न्ति जानाति, तं सन्धाय पटिञ्ञा परवादिस्स.

अथस्स सकवादी अयुत्तवादितं दीपेतुं नियतस्साति विपरीतानुयोगमाह. तत्थ पठमपञ्हे मग्गेन नियतस्स अनियामगमनाय ञाणं नाम नत्थीति पटिक्खिपति. दुतिये नत्थिभावेन पटिजानाति. ततिये अनियतस्स नत्थीति पुट्ठत्ता लद्धिविरोधेन पटिक्खिपति. पुन पठमपञ्हमेव चतुत्थं कत्वा नियतस्स नियामगमनादिवसेन तयो पञ्हा कता. तेसु पठमे यस्मा आदिमग्गेन नियतस्स पुन तदत्थाय ञाणं नत्थि, तस्मा पटिक्खिपति. दुतिये नत्थिभावेनेव पटिजानाति. ततिये लद्धिविरोधेनेव पटिक्खिपति. पुन पठमपञ्हं अट्ठमं कत्वा अनियतस्स अनियामगमनादिवसेन तयो पञ्हा कता. तेसं अत्थो वुत्तनयेनेव वेदितब्बो. पुन पठमपञ्हमेव द्वादसमं कत्वा तंमूलका अत्थि नियामोतिआदयो पञ्हा कता. तत्थ यस्मा नियामगमनाय ञाणं नाम मग्गञाणमेव होति, तस्मा तं सन्धाय अत्थि नियामोति वुत्तं. इतरो पन नियामोति वुत्ते पटिक्खिपति, ञाणन्ति वुत्ते पटिजानाति. सतिपट्ठानादीसुपि एसेव नयो. पच्चनीकं उत्तानत्थमेव. गोत्रभुनोतिआदि येन यं अप्पत्तं, तस्स तं नत्थीति दस्सनत्थं वुत्तं. भगवा जानातीति अत्तनो ञाणबलेन जानाति, न तस्स नियामगमनञाणसब्भावतो. तस्मा इमिना कारणेन पतिट्ठितापिस्स लद्धि अप्पतिट्ठितायेवाति.

नियामकथावण्णना.