९. अनुपुब्बाभिसमयकथावण्णना

३३९. इदानि अनुपुब्बाभिसमयकथा नाम होति. तत्थ येसं –

‘‘अनुपुब्बेन मेधावी, थोकं थोकं खणे खणे;

कम्मारो रजतस्सेव, निद्धमे मलमत्तनो’’ति. (ध. प. २३९) –

आदीनि सुत्तानि अयोनिसो गहेत्वा ‘‘सोतापत्तिफलसच्छिकिरियाय पटिपन्नो एकच्चे किलेसे दुक्खदस्सनेन पजहति, एकच्चे समुदयनिरोधमग्गदस्सनेन, तथा सेसापीति एवं सोळसहि कोट्ठासेहि अनुपुब्बेन किलेसप्पहानं कत्वा अरहत्तपटिलाभो होती’’ति एवरूपा नानाभिसमयलद्धि उप्पन्ना, सेय्यथापि एतरहि अन्धकसब्बत्थिकसम्मितियभद्रयानिकानं; तेसं लद्धिविवेचनत्थं अनुपुब्बाभिसमयोति पुच्छा सकवादिस्स, पटिञ्ञा इतरस्स. अनुपुब्बेन सोतापत्तिमग्गन्ति पुट्ठो पन एकस्स मग्गस्स बहुभावापत्तिभयेन पटिक्खिपति. दुतियं पुट्ठो दुक्खदस्सनादिवसेन पटिजानाति. तानि वा चत्तारिपि ञाणानि एको सोतापत्तिमग्गोयेवाति पटिजानाति, फलं पन एकमेव इच्छति, तस्मा पटिक्खिपति. सकदागामिमग्गादीसुपि एसेव नयो.

३४४. मग्गे दिट्ठे फले ठितोति पञ्हे यस्मा दुक्खदस्सनादीहि दस्सनं अपरिनिट्ठितं, मग्गदस्सनेन परिनिट्ठितं नाम होति, तदा सो फले ठितोति सङ्खं गच्छति, तस्मा पटिजानाति.

३४५. दुक्खे दिट्ठे चत्तारि सच्चानीति पुच्छा परवादिस्स, एकाभिसमयवसेन पटिञ्ञा सकवादिस्स. पुन दुक्खसच्चं चत्तारि सच्चानीति अनुयोगे चतुन्नम्पि नानासभावत्ता पटिक्खेपो तस्सेव.

रूपक्खन्धे अनिच्चतो दिट्ठेति पुच्छा सकवादिस्स, समुद्दतो एकबिन्दुस्स रसे पटिविद्धे सेसउदकस्स पटिवेधो विय एकधम्मे अनिच्चादितो पटिविद्धे सब्बेपि पटिविद्धा होन्तीति लद्धिया पटिञ्ञा परवादिस्स.

चतूहि ञाणेहीति दुक्खे ञाणादीहि. अट्ठहि ञाणेहीति सावकानं साधारणेहि सच्चञाणेहि चेव पटिसम्भिदाञाणेहि च. द्वादसहि ञाणेहीति द्वादसङ्गपटिच्चसमुप्पादञाणेहि. चतुचत्तारीसाय ञाणेहीति ‘‘जरामरणे ञाणं, जरामरणसमुदये ञाण’’न्ति एवं निदानवग्गे वुत्तञाणेहि. सत्तसत्ततिया ञाणेहीति ‘‘जरामरणं, भिक्खवे, अनिच्चं सङ्खतं पटिच्चसमुप्पन्नं खयधम्मं वयधम्मं विरागधम्मं निरोधधम्म’’न्ति (सं. नि. २.२०) एवं तत्थेव वुत्तञाणेहि. सेसमेत्थ पाळिनयेनेव वेदितब्बं सद्धिं सुत्तसाधनेनाति.

अनुपुब्बाभिसमयकथावण्णना.