२. आयतनपदादिवण्णना
२२. आयतनपदनिद्देसादीसु आयतनपदनिद्देसे ताव चक्खायतनं एकेन खन्धेनाति एकेन रूपक्खन्धेनेव, एकेन चक्खायतनेनेव एकाय चक्खुधातुयाव सङ्गहितन्ति वेदितब्बं. सोतायतनादीसुपि इमिनाव नयेन सङ्गहासङ्गहो वेदितब्बो. असङ्खतं खन्धतो ठपेत्वाति एत्थ पन यस्मा असङ्खतं धम्मायतनं नाम निब्बानं, तञ्च खन्धसङ्गहं न गच्छति; तस्मा ‘खन्धतो ठपेत्वा’ति वुत्तं. चतूहि खन्धेहीति रूपवेदनासञ्ञासङ्खारक्खन्धेहि. निब्बानवज्जञ्हि धम्मायतनं एतेहि सङ्गहितं. विञ्ञाणक्खन्धेन पन ठपेत्वा धम्मायतनधम्मधातुयो सेसायतनधातूहि च तं न सङ्गय्हति. तेन वुत्तं – ‘‘एकेन खन्धेन, एकादसहायतनेहि, सत्तरसहि धातूहि असङ्गहित’’न्ति. यथा च ते हेट्ठा रूपक्खन्धमूलका, एवमिधापि चक्खायतनमूलकाव नया वेदितब्बा. दुकमत्तमेव पन पाळियं दस्सेत्वा ‘‘द्वादसायतनानी’’ति अभेदतोव पुच्छाविस्सज्जनं कतं. धातुनिद्देसेपि एसेव नयो.
४०. सच्चनिद्देसे – सब्बेपि दुकतिकचतुक्का पाळियं दस्सिता. यस्मा च दुकतिकेसु समुदयसच्चसदिसमेव मग्गसच्चेपि विस्सज्जनं, तस्मा तं समुदयानन्तरं वुत्तं.
५०. इन्द्रियनिद्देसे – जीवितिन्द्रियं द्वीहि खन्धेहीति रूपजीवितिन्द्रियं रूपक्खन्धेन, अरूपजीवितिन्द्रियं सङ्खारक्खन्धेन सङ्गहितं. सेसं वुत्तनयानुसारेनेव वेदितब्बं. पाळिववत्थानं पनेत्थ आयतनधातुनिद्देससदिसमेव.