१. खन्धपदवण्णना

६. इदानि पञ्चक्खन्धादिवसेन निक्खित्तमातिकं ‘सङ्गहो असङ्गहो’तिआदीहि नयमातिकापदेहि सद्धिं योजेत्वा दस्सेतुं रूपक्खन्धो कतिहि खन्धेहीतिआदिना नयेन निद्देसवारो आरद्धो. तत्थ यस्मा ‘‘सङ्गहो असङ्गहोतिआदिकाय नयमातिकाय ‘‘तीहि सङ्गहो, तीहि असङ्गहो’’ति नयमुखमातिका ठपिता, तस्मा रूपक्खन्धादीनं सङ्गहं दस्सेतुं कतिहि खन्धेहि कतिहायतनेहि कतिहि धातूहीति तीणि खन्धायतनधातुपदानेव उद्धटानि. ‘चत्तारि सच्चानी’तिआदीसु एकम्पि न परामट्ठं. यस्मा च ‘‘सभागो विसभागो’’ति एवं लक्खणमातिका ठपिता, तस्मा इमस्स पञ्हस्स विस्सज्जने रूपक्खन्धो एकेन खन्धेनातिआदि वुत्तं. सभागा हि तस्स एते खन्धादयोति. तत्थ एकेन खन्धेनाति रूपक्खन्धेनेव. यञ्हि किञ्चि रूपं रूपक्खन्धसभागत्ता रूपक्खन्धोत्वेव सङ्गहं गच्छतीति रूपक्खन्धेनेव गणितं, तं रूपक्खन्धेनेव परिच्छिन्नं. एकादसहायतनेहीति मनायतनवज्जेहि. सब्बोपि हि रूपक्खन्धो दसायतनानि धम्मायतनेकदेसो च होति, तस्मा एकादसहायतनेहि गणितो, परिच्छिन्नो. एकादसहि धातूहीति सत्तविञ्ञाणधातुवज्जाहि एकादसहि एतासु हि अपरियापन्नं रूपं नाम नत्थि.

असङ्गहनयनिद्देसे कतिहि असङ्गहितोति सङ्खेपेनेव पुच्छा कता. विस्सज्जने पनस्स यस्मा रूपक्खन्धस्स विसभागा चत्तारो अरूपक्खन्धा, एकं मनायतनं, सत्त विञ्ञाणधातुयो; तस्मा चतूहि खन्धेहीतिआदि वुत्तं. इमिना नयेन सब्बपदेसु सङ्गहासङ्गहो वेदितब्बो. इमस्मिं पन खन्धनिद्देसे – ‘‘रूपक्खन्धो कतिहि खन्धेही’’तिआदिम्हि ताव एकमूलके सङ्गहनये सरूपेनेव दस्सिता पञ्च पुच्छा, पञ्च विस्सज्जनानि. असङ्गहनये सङ्खेपेन दस्सिता पञ्च पुच्छा, पञ्च विस्सज्जनानि. इमिना उपायेन दुकमूलकादीसुपि पुच्छाविस्सज्जनानि वेदितब्बानि. रूपक्खन्धमूलकायेव चेत्थ दुकतिकचतुक्का दस्सिता. पञ्चके पन ‘‘रूपक्खन्धो च…पे… विञ्ञाणक्खन्धो चा’’ति एवं भेदतो च, ‘‘पञ्चक्खन्धा कतिहि खन्धेही’’ति एवं अभेदतो चाति द्विधा पुच्छाविस्सज्जनानि कतानि. एवं पाळिनयो वेदितब्बोति.