३. निस्सारणीयसुत्तवण्णना

१३. ततिये निस्सारणीया धातुयोति निस्सरणधातुयोव. मेत्ता हि खो मे चेतोविमुत्तीति एत्थ पच्चनीकधम्मेहि विमुत्तत्ता तिकचतुक्कज्झानिका मेत्ताव मेत्ताचेतोविमुत्ति नाम. भाविताति वड्ढिता. बहुलीकताति पुनप्पुनं कता. यानीकताति युत्तयानसदिसा कता. वत्थुकताति पतिट्ठा कता. अनुट्ठिताति अधिट्ठिता. परिचिताति समन्ततो चिता आचिता उपचिता. सुसमारद्धाति सुप्पगुणकरणेन सुट्ठु समारद्धा. परियादाय तिट्ठतीति परियादियित्वा गहेत्वा तिट्ठति. मा हेवन्तिस्स वचनीयोति यस्मा अभूतब्याकरणं ब्याकरोति, तस्मा ‘‘मा एवं भणी’’ति वत्तब्बो. यदिदं मेत्ताचेतोविमुत्तीति या अयं मेत्ताचेतोविमुत्ति, इदं निस्सरणं ब्यापादस्स, ब्यापादतो निस्सटाति अत्थो. यो पन मेत्ताय तिकचतुक्कज्झानतो वुट्ठितो सङ्खारे सम्मसित्वा ततियमग्गं पत्वा ‘‘पुन ब्यापादो नत्थी’’ति ततियफलेन निब्बानं पस्सति, तस्स चित्तं अच्चन्तनिस्सरणं ब्यापादस्स. एतेनुपायेन सब्बत्थ अत्थो वेदितब्बो.

अनिमित्ताचेतोविमुत्तीति बलवविपस्सना. दीघभाणका पन अरहत्तफलसमापत्तीति वदन्ति. सा हि रागनिमित्तादीनञ्चेव रूपनिमित्तादीनञ्च निच्चनिमित्तादीनञ्च अभावा अनिमित्ताति वुत्ता. निमित्तानुसारीति वुत्तप्पभेदं निमित्तं अनुसरणसभावं.

अस्मीति अस्मिमानो. अयमहमस्मीति पञ्चसु खन्धेसु अयं नाम अहं अस्मीति. एत्तावता अरहत्तं ब्याकतं होति. विचिकिच्छाकथंकथासल्लन्ति विचिकिच्छाभूतं कथंकथासल्लं. मा हेवन्तिस्स वचनीयोति सचे ते पठममग्गवज्झा विचिकिच्छा उप्पज्जति, अरहत्तब्याकरणं मिच्छा होति, तस्मा ‘‘मा अभूतं गण्ही’’ति वारेतब्बो. अस्मीति मानसमुग्घातोति अरहत्तमग्गो. अरहत्तमग्गफलवसेन हि निब्बाने दिट्ठे पुन अस्मिमानो नत्थीति अरहत्तमग्गो ‘‘अस्मीति मानसमुग्घातो’’ति वुत्तो. इति इमस्मिं सुत्ते अभूतब्याकरणं नाम कथितं.