किसागोतमीथेरीवत्थु

२४६. द्वादसमे लूखचीवरधरानन्ति तीहि लूखेहि समन्नागतं पंसुकूलं धारेन्तीनं, किसागोतमी, अग्गाति दस्सेति. गोतमीति तस्सा नामं, थोकं किसधातुकत्ता पन किसागोतमीति वुच्चति. अयम्पि पदुमुत्तरबुद्धकाले हंसवतियं कुलगेहे निब्बत्तित्वा सत्थु धम्मदेसनं सुणन्ती सत्थारं एकं भिक्खुनिं लूखचीवरधरानं अग्गट्ठाने ठपेन्तं दिस्वा अधिकारकम्मं कत्वा तं ठानन्तरं पत्थेसि. सा कप्पसतसहस्सं देवमनुस्सेसु संसरित्वा इमस्मिं बुद्धुप्पादे सावत्थियं दुग्गतकुले निब्बत्तित्वा वयप्पत्तकाले एकं कुलं अगमासि. तत्थ नं ‘‘दुग्गतकुलस्स धीता’’ति परिभविंसु.

सा अपरभागे पुत्तं विजायि, अथस्सा सम्मानमकंसु. सो पनस्सा दारको आधावित्वा परिधावित्वा कीळनवये ठितो कालमकासि, तस्सा सोको उदपादि. सा ‘‘अहं इमस्मिंयेव गेहे हतलाभसक्कारा हुत्वा पुत्तस्स जातकालतो पट्ठाय सक्कारं पापुणिं, इमे मय्हं पुत्तं बहि छड्डेतुम्पि वायमेय्यु’’न्ति पुत्तं अङ्केनादाय ‘‘पुत्तस्स मे भेसज्जं देथा’’ति गेहद्वारपटिपाटिया विचरति. दिट्ठदिट्ठट्ठाने मनुस्सा ‘‘कत्थ ते मतकस्स भेसज्जं दिट्ठपुब्ब’’न्ति पाणिं पहरित्वा परिहासं करोन्ति. सा तेसं कथाय नेव सञ्ञत्तिं गच्छति. अथ नं एको पण्डितपुरिसो दिस्वा, ‘‘अयं पुत्तसोकेन चित्तविक्खेपं पत्ता भविस्सति, एतिस्सा पन भेसज्जं न अञ्ञो जानिस्सति, दसबलोव जानिस्सती’’ति चिन्तेत्वा एवमाह – ‘‘अम्म, तव पुत्तस्स भेसज्जं अञ्ञो जानन्तो नाम नत्थि, सदेवके पन लोके अग्गपुग्गलो दसबलो धुरविहारे वसति, तस्स सन्तिकं गन्त्वा पुच्छाही’’ति. सा ‘‘सच्चं पुरिसो कथेती’’ति पुत्तमादाय तथागतस्स बुद्धासने निसिन्नवेलाय परिसपरियन्ते ठत्वा ‘‘पुत्तस्स मे भेसज्जं देथ भगवा’’ति आह.

सत्था तस्सा उपनिस्सयं दिस्वा ‘‘भद्दकं ते गोतमि कतं भेसज्जत्थाय इधागच्छन्तिया, गच्छ नगरं पविसित्वा कोटितो पट्ठाय सकलनगरं चरित्वा यस्मिं गेहे कोचि मतपुब्बो नत्थि, ततो सिद्धत्थकं आहरा’’ति आह. सा ‘‘साधु, भन्ते’’ति तुट्ठमानसा अन्तोनगरं पविसित्वा पठमगेहेयेव ‘‘दसबलो मम पुत्तस्स भेसज्जत्थाय सिद्धत्थकं आहरापेति, सिद्धत्थकं मे देथा’’ति आह. ‘‘हन्द गोतमी’’ति नीहरित्वा अदंसु. अहं एवं गहेतुं न सक्कोमि, इमस्मिं गेहे कोचि मतपुब्बो नाम नत्थीति? किं वदेसि गोतमि, को इध मतके गणेतुं सक्कोतीति? ‘‘तेन हि अलं नाहं गण्हिस्सामि, दसबलो मं यत्थ मतपुब्बो नत्थि, ततो नं गण्हापेती’’ति आह. सा इमिनाव नियामेन ततियघरं गन्त्वा चिन्तेसि – ‘‘सकलनगरे अयमेव नियामो भविस्सति, इदं हितानुकम्पकेन बुद्धेन दिट्ठं भविस्सती’’ति संवेगं लभित्वा ततोव बहि निक्खमित्वा आमकसुसानं गन्त्वा पुत्तं हत्थेन गहेत्वा, ‘‘पुत्तक, अहं इमं मरणं तवेव उप्पन्नन्ति चिन्तेसिं, न पनेतं तवेव, महाजनसाधारणो एस धम्मो’’ति वत्वा पुत्तं आमकसुसाने छड्डेत्वा इमं गाथमाह –

‘‘न गामधम्मो नो निगमस्स धम्मो,

न चापियं एककुलस्स धम्मो;

सब्बस्स लोकस्स सदेवकस्स,

एसेव धम्मो यदिदं अनिच्चता’’ति. (अप. थेरी २.३.८२);

एवञ्च पन वत्वा सत्थु सन्तिकं अगमासि. अथ नं सत्था ‘‘लद्धो ते, गोतमि, सिद्धत्थको’’ति आह. निट्ठितं, भन्ते, सिद्धत्थकेन कम्मं, पतिट्ठं पन मे देथाति आह. अथस्सा सत्था धम्मपदे इमं गाथमाह –

‘‘तं पुत्तपसुसम्मत्तं, ब्यासत्तमनसं नरं;

सुत्तं गामं महोघोव, मच्चु आदाय गच्छती’’ति. (ध. प. २८७);

सा गाथापरियोसाने यथाठिताव सोतापत्तिफले पतिट्ठाय पब्बज्जं याचि, सत्था पब्बज्जं अनुजानि. सा तिक्खत्तुं सत्थारं पदक्खिणं कत्वा वन्दित्वा भिक्खुनिउपस्सयं गन्त्वा पब्बज्जञ्च उपसम्पदञ्च लभित्वा नचिरस्सेव योनिसोमनसिकारे कम्मं करोन्ती विपस्सनं वड्ढेसि. अथस्सा सत्था इमं ओभासगाथमाह –

‘‘यो च वस्ससतं जीवे, अपस्सं अमतं पदं;

एकाहं जीवितं सेय्यो, पस्सतो अमतं पद’’न्ति. (ध. प. ११४);

सा गाथापरियोसाने अरहत्तं पत्ता परिक्खारवलञ्जे परमुक्कट्ठा हुत्वा तीहि लूखेहि समन्नागतं चीवरं पारुपित्वा विचरि. अपरभागे सत्था जेतवने निसिन्नो भिक्खुनियो पटिपाटिया ठानन्तरे ठपेन्तो इमं थेरिं लूखचीवरधरानं अग्गट्ठाने ठपेसीति.