पिण्डोलभारद्वाजत्थेरवत्थु

१९५. अट्ठमे सीहनादिकानन्ति सीहनादं नदन्तानं. पिण्डोलभारद्वाजोति सो किर अरहत्तं पत्तदिवसे अवापुरणं आदाय विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं गन्त्वा ‘‘यस्स मग्गे वा फले वा कङ्खा अत्थि, सो मं पुच्छतू’’ति सीहनादं नदन्तो विचरि. बुद्धानम्पि पुरतो ठत्वा ‘‘इमस्मिं, भन्ते, सासने कतब्बकिच्चं मय्हं मत्थकं पत्त’’न्ति सीहनादं नदि. तस्मा सीहनादिकानं अग्गो नाम जातो.

पञ्हकम्मे पनस्स अयमनुपुब्बिकथा – अयं किर पदुमुत्तरबुद्धकाले पब्बतपादे सीहयोनियं निब्बत्तो. सत्था पच्चूससमये लोकं वोलोकेन्तो तस्स हेतुसम्पत्तिं दिस्वा हंसवतियं पिण्डाय चरित्वा पच्छाभत्तं सीहे गोचराय पक्कन्ते तस्स वसनगुहं पविसित्वा आकासे पल्लङ्कं आभुजित्वा निरोधं समापज्जित्वा निसीदि. सीहो गोचरं लभित्वा निवत्तो गुहाद्वारे ठितो अन्तोगुहायं दसबलं निसिन्नं दिस्वा ‘‘मम वसनट्ठानं आगन्त्वा अञ्ञो सत्तो निसीदितुं समत्थो नाम नत्थि, महन्तो वतायं पुरिसो, यो अन्तोगुहायं पल्लङ्कं आभुजित्वा निसिन्नो. सरीरप्पभापिस्स समन्ता फरित्वा गता, मया एवरूपं अच्छरियं नदिट्ठपुब्बं. अयं पुरिसो इमस्मिं लोके पूजनेय्यानं अग्गो भविस्सति, मयापिस्स यथासत्ति यथाबलं सक्कारं कातुं वट्टती’’ति जलजथलजानि नानाकुसुमानि आहरित्वा भूमितो याव निसिन्नपल्लङ्कट्ठाना पुप्फासनं सन्थरित्वा सब्बरत्तिं सम्मुखट्ठाने तथागतं नमस्समानो अट्ठासि. पुनदिवसे पुराणपुप्फानि अपनेत्वा नवपुप्फेहि आसनं सन्थरि.

एतेनेव नियामेन सत्त दिवसानि पुप्फासनं पञ्ञापेत्वा बलवपीतिसोमनस्सं निब्बत्तेत्वा गुहाद्वारे आरक्खं गण्हि. सत्तमे दिवसे सत्था निरोधतो वुट्ठाय गुहाद्वारे अट्ठासि. सीहोपि मिगराजा तथागतं तिक्खत्तुं पदक्खिणं कत्वा चतूसु ठानेसु वन्दित्वा पटिक्कमित्वा अट्ठासि. सत्था ‘‘वट्टिस्सति एत्तको उपनिस्सयो एतस्सा’’ति वेहासं अब्भुग्गन्त्वा विहारमेव गतो.

सोपि सीहो बुद्धवियोगेन दुक्खितो कालं कत्वा हंसवतीनगरे महासालकुले पटिसन्धिं गण्हित्वा वयप्पत्तो एकदिवसं नगरवासीहि सद्धिं विहारं गन्त्वा धम्मदेसनं सुणन्तो सत्थारं एकं भिक्खुं सीहनादिकानं अग्गट्ठाने ठपेन्तं दिस्वा वुत्तनयेनेव सत्ताहं महादानं पवत्तेत्वा तं ठानन्तरं पत्थेत्वा सत्थारा समिज्झनभावं दिस्वा ब्याकतो यावजीवं कुसलं कत्वा तत्थ कालकतो देवेसु च मनुस्सेसु च संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहनगरे ब्राह्मणमहासालकुले निब्बत्ति. नामेन भारद्वाजो नाम अहोसि. सो वयप्पत्तो तयो वेदे उग्गहेत्वा पञ्च माणवसतानि मन्ते वाचेन्तो विचरति. सो अत्तनो जेट्ठकभावेन निमन्तनट्ठानेसु सब्बेसं भिक्खं सयमेव सम्पटिच्छि. एसो किर ईसकं लोलधातुको अहोसि. सो तेहि माणवेहि सद्धिं ‘‘कुहिं यागु कुहिं भत्त’’न्ति यागुभत्तखज्जकानेव परियेसमानो चरति. सो गतगतट्ठाने पिण्डमेव पटिमानेन्तो चरतीति पिण्डोलभारद्वाजोतेव पञ्ञायि.

सो एकदिवसं सत्थरि राजगहमनुप्पत्ते धम्मकथं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा विपस्सनाय कम्मं करोन्तो अरहत्तं पापुणि. अरहत्तं पत्तवेलायमेव अवापुरणं आदाय विहारेन विहारं परिवेणेन परिवेणं गन्त्वा ‘‘यस्स मग्गे वा फले वा कङ्खा अत्थि, सो मं पुच्छतू’’ति सीहनादं नदन्तो विचरि. सो एकदिवसं राजगहसेट्ठिना वेळुपरम्पराय उस्सापेत्वा आकासे लग्गितं जयसुमनवण्णं चन्दनसारपत्तं इद्धिया आदाय साधुकारं ददन्तेन महाजनेन परिवुतो विहारं आगन्त्वा तथागतस्स हत्थे ठपेसि. सत्था जानन्तोव पटिपुच्छि – ‘‘कुतो ते, भारद्वाज, अयं पत्तो लद्धो’’ति? सो लद्धकारणं कथेसि. सत्था ‘‘त्वं एवरूपं उत्तरिमनुस्सधम्मं महाजनस्स दस्सेसि, अकत्तब्बं तया कत’’न्ति अनेकपरियायेन विगरहित्वा ‘‘न, भिक्खवे, गिहीनं उत्तरिमनुस्सधम्मं इद्धिपाटिहारियं दस्सेतब्बं, यो दस्सेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (चूळव. २५२) सिक्खापदं पञ्ञापेसि.

अथ भिक्खुसङ्घमज्झे कथा उदपादि – ‘‘सीहनादियत्थेरो अरहत्तं पत्तदिवसे भिक्खुसङ्घमज्झे ‘यस्स मग्गे वा फले वा कङ्खा अत्थि, सो मं पुच्छतू’ति कथेसि. बुद्धानम्पि सम्मुखे अत्तनो अरहत्तप्पत्तिं कथेसि, अञ्ञे सावका तुण्ही अहेसुं. अत्तनो सीहनादियभावेनेव महाजनस्स पसादं जनेत्वा वेहासं अब्भुग्गन्त्वा चन्दनसारपत्तञ्च गण्ही’’ति. ते भिक्खू इमे तयोपि गुणे एकतो कत्वा सत्थु कथयिंसु. बुद्धा च नाम गरहितब्बयुत्तकं गरहन्ति, पसंसितब्बयुत्तकं पसंसन्तीति इमस्मिं ठाने थेरस्स पसंसितब्बयुत्तमेव अङ्गं गहेत्वा ‘‘तिण्णं खो पन, भिक्खवे, इन्द्रियानं भावितत्ता बहुलीकतत्ता भारद्वाजो भिक्खु अञ्ञं ब्याकासि – ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्तायाति पजानामी’ति. कतमेसं तिण्णं? सतिन्द्रियस्स, समाधिन्द्रियस्स, पञ्ञिन्द्रियस्स. इमेसं खो, भिक्खवे, तिण्णं इन्द्रियानं भावितत्ता बहुलीकतत्ता भारद्वाजो भिक्खु अञ्ञं ब्याकासि – ‘खीणा जाति, वुसितं ब्रह्मचरियं, कतं करणीयं, नापरं इत्थत्तायाति पजानामी’’’ति (सं. नि. ५.५१९) थेरं पसंसित्वा सीहनादिकानं भिक्खूनं अग्गट्ठाने ठपेसि.