एतदग्गपदवण्णना
१८८. एतदग्गेसु पठमवग्गस्स पठमे एतदग्गन्ति एतं अग्गं. एत्थ च अयं अग्गसद्दो आदिकोटिकोट्ठाससेट्ठेसु दिस्सति. ‘‘अज्जतग्गे, सम्म दोवारिक, आवरामि द्वारं निगण्ठानं निगण्ठीन’’न्तिआदीसु (म. नि. २.७०) हि आदिम्हि दिस्सति. ‘‘तेनेव अङ्गुलग्गेन तं अङ्गुलग्गं परामसेय्य (कथा. ४४१), उच्छग्गं वेळग्ग’’न्तिआदीसु कोटियं. ‘‘अम्बिलग्गं वा मधुरग्गं वा तित्तकग्गं वा (सं. नि. ५.३७४), अनुजानामि, भिक्खवे, विहारग्गेन वा परिवेणग्गेन वा भाजेतु’’न्तिआदीसु (चूळव. ३१८) कोट्ठासे. ‘‘यावता, भिक्खवे, सत्ता अपदा वा…पे… तथागतो तेसं अग्गमक्खायती’’तिआदीसु (अ. नि. ४.३४; इतिवु. ९०) सेट्ठे. स्वायमिध कोटियम्पि वट्टति सेट्ठेपि. ते हि थेरा अत्तनो अत्तनो ठाने कोटिभूतातिपि अग्गा, सेट्ठभूतातिपि. तस्मा एतदग्गन्ति एसा कोटि एसो सेट्ठोति अयमेत्थ अत्थो. एसेव नयो सब्बसुत्तेसु.
अयञ्च एतदग्गसन्निक्खेपो नाम चतूहि कारणेहि लब्भति अट्ठुप्पत्तितो आगमनतो चिण्णवसितो गुणातिरेकतोति. तत्थ कोचि थेरो एकेन कारणेन एतदग्गट्ठानं लभति, कोचि द्वीहि, कोचि तीहि, कोचि सब्बेहेव चतूहिपि आयस्मा सारिपुत्तत्थेरो विय. सो हि अट्ठुप्पत्तितोपि महापञ्ञताय एतदग्गट्ठानं लभि आगमनादीहिपि. कथं? एकस्मिं हि समये सत्था जेतवनमहाविहारे विहरन्तो कण्डम्बरुक्खमूले तित्थियमद्दनं यमकपाटिहारियं दस्सेत्वा ‘‘कहं नु खो पुरिमबुद्धा यमकपाटिहारियं कत्वा वस्सं उपगच्छन्ती’’ति आवज्जेन्तो ‘‘तावतिंसभवने’’ति ञत्वा द्वे पदन्तरानि दस्सेत्वा ततियेन पदेन तावतिंसभवने पच्चुट्ठासि. सक्को देवराजा भगवन्तं दिस्वा पण्डुकम्बलसिलातो उट्ठाय सद्धिं देवगणेन पच्चुग्गमनं अगमासि. देवा चिन्तयिंसु – ‘‘सक्को देवराजा देवगणपरिवुतो सट्ठियोजनायामाय पण्डुकम्बलसिलाय निसीदित्वा सम्पत्तिं अनुभवति, बुद्धानं नाम निसिन्नकालतो पट्ठाय न सक्का अञ्ञेन एत्थ हत्थम्पि ठपेतु’’न्ति. सत्थापि तत्थ निसिन्नो तेसं चित्ताचारं ञत्वा महापंसुकूलिको विय मुण्डपीठकं सब्बमेव पण्डुकम्बलसिलं अवत्थरित्वा निसीदि. एवं निसीदन्तो पन अत्तनो वा सरीरं महन्तं कत्वा मापेसि, पण्डुकम्बलसिलं वा खुद्दकं अकासीति न सल्लक्खेतब्बं. अचिन्तेय्यो हि बुद्धविसयो. एवं निसिन्नो पन मातरं कायसक्खिं कत्वा दससहस्सचक्कवाळदेवतानं ‘‘कुसला धम्मा अकुसला धम्मा अब्याकता धम्मा’’ति अभिधम्मपिटकं देसेसि.
पाटिहारियट्ठानेपि सब्बापि द्वादसयोजनिका परिसा अनुरुद्धत्थेरं उपसङ्कमित्वा ‘‘कहं, भन्ते, दसबलो गतो’’ति पुच्छि. तावतिंसभवने पण्डुकम्बलसिलायं वस्सं उपगन्त्वा अभिधम्मकथं देसेतुं गतोति. भन्ते, न मयं सत्थारं अदिस्वा गमिस्साम. कदा सत्था आगमिस्सतीति सत्थु आगमनकालं जानाथाति? महामोग्गल्लानत्थेरस्स भारं करोथ, सो बुद्धानं सन्तिकं गन्त्वा सासनं आहरिस्सतीति. किं पन थेरस्स तत्थ गन्तुं बलं नत्थीति? अत्थि, विसेसवन्तानं पन विसेसं पस्सन्तूति एवमाह. महाजनो महामोग्गल्लानत्थेरं उपसङ्कमित्वा सत्थु सासनं गहेत्वा आगमनत्थाय याचि. थेरो पस्सन्तेयेव महाजने पथवियं निमुज्जित्वा अन्तोसिनेरुना गन्त्वा सत्थारं वन्दित्वा आह – ‘‘भन्ते, महाजनो तुम्हाकं दस्सनकामो, आगमनदिवसं वो जानितुं इच्छती’’ति. तेन हि ‘‘इतो तेमासच्चयेन सङ्कस्सनगरद्वारे पस्सथा’’तिस्स वदेहीति. थेरो भगवतो सासनं आहरित्वा महाजनस्स कथेसि. महाजनो तत्थेव तेमासं खन्धावारं बन्धित्वा वसि. चूळअनाथपिण्डिको द्वादसयोजनाय परिसाय तेमासं यागुभत्तं आदासि.
सत्थापि सत्तप्पकरणानि देसेत्वा मनुस्सलोकं आगमनत्थाय आकप्पं दस्सेसि. सक्को देवराजा विस्सकम्मं आमन्तेत्वा तथागतस्स ओतरणत्थाय सोपानं मापेतुं आणापेसि. सो एकतो सोवण्णमयं एकतो रजतमयं सोपानं मापेत्वा मज्झे मणिमयं मापेसि. सत्था मणिमये सोपाने ठत्वा ‘‘महाजनो मं पस्सतू’’ति अधिट्ठासि. अत्तनो आनुभावेनेव ‘‘महाजनो अवीचिमहानिरयं पस्सतू’’तिपि अधिट्ठासि. निरयदस्सनेन चस्स उप्पन्नसंवेगतं ञत्वा देवलोकं दस्सेसि. अथस्स ओतरन्तस्स महाब्रह्मा छत्तं धारेसि, सक्को देवराजा पत्तं गण्हि, सुयामो देवराजा दिब्बं वाळबीजनिं बीजि, पञ्चसिखो गन्धब्बदेवपुत्तो बेलुवपण्डुवीणं समपञ्ञासाय मुच्छनाहि मुच्छित्वा वादेन्तो पुरतो ओतरि. बुद्धानं पथवियं पतिट्ठितकाले ‘‘अहं पठमं वन्दिस्सामि, अहं पठमं वन्दिस्सामी’’ति महाजनो अट्ठासि. सह महापथवीअक्कमनेन पन भगवतो नेव महाजनो न असीतिमहासावका पठमकवन्दनं सम्पापुणिंसु, धम्मसेनापति सारिपुत्तत्थेरोयेव पन सम्पापुणि.
अथ सत्था द्वादसयोजनाय परिसाय अन्तरे ‘‘थेरस्स पञ्ञानुभावं जानन्तू’’ति पुथुज्जनपञ्चकं पञ्हं आरभि. पठमं लोकियमहाजनो सल्लक्खेस्सतीति पुथुज्जनपञ्हं पुच्छि. ये ये सल्लक्खिंसु, ते ते कथयिंसु. दुतियं पुथुज्जनविसयं अतिक्कमित्वा सोतापत्तिमग्गे पञ्हं पुच्छि. पुथुज्जना तुण्ही अहेसुं, सोतापन्नाव कथयिंसु. ततो सोतापन्नानं विसयं अतिक्कमित्वा सकदागामिमग्गे पञ्हं पुच्छि. सोतापन्ना तुण्ही अहेसुं, सकदागामिनोव कथयिंसु. तेसम्पि विसयं अतिक्कमित्वा अनागामिमग्गे पञ्हं पुच्छि. सकदागामिनो तुण्ही अहेसुं, अनागामिनोव कथयिंसु. तेसम्पि विसयं अतिक्कमित्वा अरहत्तमग्गे पञ्हं पुच्छि. अनागामिनो तुण्ही अहेसुं, अरहन्ताव कथयिंसु. ततो हेट्ठिमकोटितो पट्ठाय अभिञ्ञाते अभिञ्ञाते सावके पुच्छि, ते अत्तनो अत्तनो पटिसम्भिदाविसये ठत्वा कथयिंसु. अथ महामोग्गल्लानं पुच्छि, सेससावका तुण्ही अहेसुं, थेरोव कथेसि. तस्सापि विसयं अतिक्कमित्वा सारिपुत्तत्थेरस्स विसये पञ्हं पुच्छि. महामोग्गल्लानो तुण्ही अहोसि, सारिपुत्तत्थेरोव कथेसि. थेरस्सापि विसयं अतिक्कमित्वा बुद्धविसये पञ्हं पुच्छि. धम्मसेनापति आवज्जेन्तोपि पस्सितुं न सक्कोति, पुरत्थिमपच्छिमुत्तरदक्खिणा चतस्सो दिसा चतस्सो अनुदिसाति इतो चितो च ओलोकेन्तो पञ्हुप्पत्तिट्ठानं सल्लक्खेतुं नासक्खि.
सत्था थेरस्स किलमनभावं जानित्वा ‘‘सारिपुत्तो किलमति, नयमुखमस्स दस्सेस्सामी’’ति ‘‘आगमेहि त्वं, सारिपुत्ता’’ति वत्वा ‘‘नायं तुय्हं विसयो पञ्हो, बुद्धानं एस विसयो सब्बञ्ञूनं यसस्सीन’’न्ति बुद्धविसयभावं आचिक्खित्वा ‘‘भूतमिदन्ति, सारिपुत्त, समनुपस्ससी’’ति आह. थेरो ‘‘चतुमहाभूतिककायपरिग्गहं मे भगवा आचिक्खती’’ति ञत्वा ‘‘अञ्ञातं भगवा, अञ्ञातं सुगता’’ति आह. एतस्मिं ठाने अयं कथा उदपादि – महापञ्ञो वत, भो, सारिपुत्तत्थेरो, यत्र हि नाम सब्बेहि अनञ्ञातं पञ्हं कथेसि, बुद्धेहि च दिन्ननये ठत्वा बुद्धविसये पञ्हं कथेसि, इति थेरस्स पञ्ञानुभावो यत्तकं ठानं बुद्धानं कित्तिसद्देन ओत्थटं, सब्बं अज्झोत्थरित्वा गतोति एवं ताव थेरो अट्ठुप्पत्तितो महापञ्ञताय एतदग्गट्ठानं लभि.
कथं आगमनतो? इमिस्सायेव हि अट्ठुप्पत्तिया सत्था आह – सारिपुत्तो न इदानेव पञ्ञवा, अतीते पञ्च जातिसतानि इसिपब्बज्जं पब्बजित्वापि महापञ्ञोव अहोसि –
‘‘यो पब्बजी जातिसतानि पञ्च,
पहाय कामानि मनोरमानि;
तं वीतरागं सुसमाहितिन्द्रियं,
परिनिब्बुतं वन्दथ सारिपुत्त’’न्ति.
एवं पब्बज्जं उपब्रूहयमानो एकस्मिं समये बाराणसियं ब्राह्मणकुले निब्बत्तो. तयो वेदे उग्गण्हित्वा तत्थ सारं अपस्सन्तो ‘‘पब्बजित्वा एकं मोक्खधम्मं गवेसितुं वट्टती’’ति चित्तं उप्पादेसि. तस्मिं काले बोधिसत्तोपि कासिरट्ठे उदिच्चब्राह्मणमहासालकुले निब्बत्तो वुद्धिमन्वाय उग्गहितसिप्पो कामेसु आदीनवं नेक्खम्मे च आनिसंसं दिस्वा घरावासं पहाय हिमवन्तं पविसित्वा कसिणपरिकम्मं कत्वा पञ्च अभिञ्ञा अट्ठ समापत्तियो निब्बत्तेत्वा वनमूलफलाहारो हिमवन्तप्पदेसे वसति. सोपि माणवो निक्खमित्वा तस्सेव सन्तिके पब्बजि. परिवारो महा अहोसि पञ्चसतमत्ता इसयो.
अथस्स सो जेट्ठन्तेवासिको एकदेसं परिसं गहेत्वा लोणम्बिलसेवनत्थं मनुस्सपथं अगमासि. तस्मिं समये बोधिसत्तो तस्मिंयेव हिमवन्तप्पदेसे कालं अकासि. कालकिरियसमयेव नं अन्तेवासिका सन्निपतित्वा पुच्छिंसु – ‘‘अत्थि तुम्हेहि कोचि विसेसो अधिगतो’’ति. बोधिसत्तो ‘‘नत्थि किञ्ची’’ति वत्वा अपरिहीनज्झानो आभस्सरब्रह्मलोके निब्बत्तो. सो किञ्चापि आकिञ्चञ्ञायतनस्स लाभी, बोधिसत्तानं पन अरूपावचरे पटिसन्धि नाम न होति. कस्मा? अभब्बट्ठानत्ता. इति सो अरूपसमापत्तिलाभी समानोपि रूपावचरे निब्बत्ति. अन्तेवासिकापिस्स ‘‘आचरियो ‘नत्थि किञ्ची’ति आह, मोघा तस्स कालकिरिया’’ति न किञ्चि सक्कारसम्मानं अकंसु. अथ सो जेट्ठन्तेवासिको अतिक्कन्ते वस्सावासे आगन्त्वा ‘‘कहं आचरियो’’ति पुच्छि. कालं कतोति. अपि नु आचरियेन लद्धगुणं पुच्छित्थाति? आम पुच्छिम्हाति. किं वदेतीति? नत्थि किञ्चीति. मयम्पि ‘‘आचरियेन लद्धगुणो नाम नत्थी’’ति नास्स सक्कारसम्मानं करिम्हाति. तुम्हे भासितस्स अत्थं न जानित्थ, आचरियो आकिञ्चञ्ञायतनस्स लाभीति.
अथ ते जेट्ठन्तेवासिकस्स कथं न सद्दहिंसु. सो पुनप्पुनं कथेन्तोपि सद्दहापेतुं नासक्खि. अथ बोधिसत्तो आवज्जमानो ‘‘अन्धबालो महाजनो मय्हं जेट्ठन्तेवासिकस्स कथं न गण्हाति, इमं कारणं पाकटं करिस्सामी’’ति ब्रह्मलोकतो ओतरित्वा अस्समपदमत्थके ठितो आकासगतोव जेट्ठन्तेवासिकस्स पञ्ञानुभावं वण्णेत्वा इमं गाथं अभासि –
‘‘परोसहस्सम्पि समागतानं,
कन्देय्युं ते वस्ससतं अपञ्ञा;
एकोव सेय्यो पुरिसो सपञ्ञो,
यो भासितस्स विजानाति अत्थ’’न्ति. (जा. १.१.१०१);
एवं इसिगणं सञ्ञापेत्वा बोधिसत्तो ब्रह्मलोकमेव गतो. सेसइसिगणोपि अपरिहीनज्झानो हुत्वा कालं कत्वा ब्रह्मलोकपरायणो जातो. तत्थ बोधिसत्तो सब्बञ्ञुतं पत्तो, जेट्ठन्तेवासिको सारिपुत्तत्थेरो जातो, सेसा इसयो बुद्धपरिसा जाताति एवं अतीतेपि सारिपुत्तो महापञ्ञोव संखित्तेन भासितस्स वित्थारेन अत्थं जानितुं समत्थोति वेदितब्बो.
इदमेव च पुथुज्जनपञ्चकं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा –
‘‘परोसतञ्चेपि समागतानं,
झायेय्युं ते वस्ससतं अपञ्ञा;
एकोव सेय्यो पुरिसो सपञ्ञो,
सो भासितस्स विजानाति अत्थ’’न्ति. (जा. १.१.१०१) –
इमम्पि जातकं कथेसि. तस्स पुरिमजातके वुत्तनयेनेव अत्थो वेदितब्बो.
अपरम्पि इदमेव पुथुज्जनपञ्चकं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा –
‘‘ये सञ्ञिनो तेपि दुग्गता, येपि असञ्ञिनो तेपि दुग्गता;
एतं उभयं विवज्जय, तं समापत्तिसुखं अनङ्गण’’न्ति. (जा. १.१.१३४) –
इमं अनङ्गणजातकं कथेसि. एत्थ च आचरियो कालं करोन्तो अन्तेवासिकेहि पुच्छितो ‘‘नेवसञ्ञी नासञ्ञी’’ति आह. सेसं वुत्तनयेनेव वेदितब्बं.
अपरम्पि इदमेव पुथुज्जनपञ्चकं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा –
‘‘चन्दाभं सूरियाभञ्च, योध पञ्ञाय गाधति;
अवितक्केन झानेन, होति आभस्सरूपगो’’ति. (जा. १.१.१३५) –
इदं चन्दाभजातकं कथेसि. एत्थापि आचरियो कालं करोन्तो अन्तेवासिकेहि पुच्छितो ‘‘ओदातकसिणं चन्दाभं नाम, पीतकसिणं सूरियाभं नामाति तं उभयं यो पञ्ञाय गाधति पविसति पक्खन्दति, सो अवितक्केन दुतियज्झानेन आभस्सरूपगो होति, तादिसो अह’’न्ति सन्धाय – ‘‘चन्दाभं सूरियाभ’’न्ति आह. सेसं पुरिमनयेनेव वेदितब्बं.
इदमेव च पुथुज्जनपञ्चकं अट्ठुप्पत्तिं कत्वा –
‘‘आसीसेथेव पुरिसो, न निब्बिन्देय्य पण्डितो;
पस्सामि वोहं अत्तानं, यथा इच्छिं तथा अहु.
‘‘आसीसेथेव पुरिसो, न निब्बिन्देय्य पण्डितो;
पस्सामि वोहं अत्तानं, उदका थलमुब्भतं.
‘‘वायमेथेव पुरिसो, न निब्बिन्देय्य पण्डितो;
पस्सामि वोहं अत्तानं, यथा इच्छिं तथा अहु.
‘‘वायमेथेव पुरिसो, न निब्बिन्देय्य पण्डितो;
पस्सामि वोहं अत्तानं, उदका थलमुब्भतं.
‘‘दुक्खूपनीतोपि नरो सपञ्ञो,
आसं न छिन्देय्य सुखागमाय;
बहू हि फस्सा अहिता हिता च,
अवितक्किता मच्चमुपब्बजन्ति.
‘‘अचिन्तितम्पि भवति, चिन्तितम्पि विनस्सति;
न हि चिन्तामया भोगा, इत्थिया पुरिसस्स वा.
‘‘सरभं गिरिदुग्गस्मिं, यं त्वं अनुसरी पुरे;
अलीनचित्तस्स तुवं, विक्कन्तमनुजीवसि.
‘‘यो तं विदुग्गा नरका समुद्धरि,
सिलाय योग्गं सरभो करित्वा;
दुक्खूपनीतं मच्चुमुखा पमोचयि,
अलीनचित्तं त मिगं वदेसि.
‘‘किं त्वं नु तत्थेव तदा अहोसि,
उदाहु ते कोचि नं एतदक्खा;
विवट्टच्छद्दो नुसि सब्बदस्सी,
ञाणं नु ते ब्राह्मण भिंसरूपं.
‘‘न चेवहं तत्थ तदा अहोसिं,
न चापि मे कोचि नं एतदक्खा;
गाथापदानञ्च सुभासितानं,
अत्थं तदानेन्ति जनिन्द धीरा’’ति. (जा. १.१३.१३४-१४३) –
इमं तेरसनिपाते सरभजातकञ्च कथेसि. इमानि पन पञ्चपि जातकानि अतीतेपि संखित्तेन भासितस्स वित्थारेन अत्थं मय्हं पुत्तो जानातीति सत्थारा धम्मसेनापतिसारिपुत्तत्थेरस्स पञ्ञानुभावप्पकासनत्थमेव कथितानीति एवं आगमनतोपि थेरो महापञ्ञताय एतदग्गट्ठानं लभि.
कथं चिण्णवसितोति? चिण्णं किरेतं थेरस्स चतुपरिसमज्झे धम्मं कथेन्तो चत्तारि सच्चानि अमुञ्चित्वा कथेतीति एवं चिण्णवसितोपि थेरो महापञ्ञताय एतदग्गट्ठानं लभि.
कथं गुणातिरेकतोति? ठपेत्वा हि दसबलं अञ्ञो कोचि एकसावकोपि महापञ्ञताय धम्मसेनापतिना सदिसो नाम नत्थीति एवं गुणातिरेकतोपि थेरो महापञ्ञताय एतदग्गट्ठानं लभि.
यथा च सारिपुत्तत्थेरो, एवं महामोग्गल्लानत्थेरोपि सब्बेहेव चतूहिपि इमेहि कारणेहि एतदग्गट्ठानं लभि. कथं? थेरो हि महिद्धिको महानुभावो नन्दोपनन्दसदिसम्पि नागराजानं दमेसीति एवं ताव अट्ठुप्पत्तितो लभि. न पनेस इदानेव महिद्धिको महानुभावो, अतीते पञ्च जातिसतानि इसिपब्बज्जं पब्बजितोपि महिद्धिको महानुभावो अहोसीति.
‘‘यो पब्बजी जातिसतानि पञ्च,
पहाय कामानि मनोरमानि;
तं वीतरागं सुसमाहितिन्द्रियं,
परिनिब्बुतं वन्दथ मोग्गल्लान’’न्ति. –
एवं आगमनतोपि लभि. चिण्णं चेतं थेरस्स निरयं गन्त्वा अत्तनो इद्धिबलेन निरयसत्तानं अस्सासजननत्थं सीतं अधिट्ठाय चक्कमत्तं पदुमं मापेत्वा पदुमकण्णिकायं निसीदित्वा धम्मकथं कथेति, देवलोकं गन्त्वा देवसङ्घं कम्मगतिं जानापेत्वा सच्चकथं कथेतीति एवं चिण्णवसितो लभि. ठपेत्वा च सम्मासम्बुद्धं अञ्ञो सावको महामोग्गल्लानो विय महिद्धिको महानुभावो नत्थीति एवं गुणातिरेकतो लभि.
यथा चेस, एवं महाकस्सपत्थेरोपि सब्बेहेविमेहि कारणेहि एतदग्गट्ठानं लभि. कथं? सम्मासम्बुद्धो हि थेरस्स तिगावुतं मग्गं पच्चुग्गमनं कत्वा तीहि ओवादेहि उपसम्पादेत्वा चीवरं परिवत्तेत्वा अदासि. तस्मिं समये महापथवी उदकपरियन्तं कत्वा कम्पि, महाजनस्स अब्भन्तरे थेरस्स कित्तिसद्दो अज्झोत्थरित्वा गतो. एवं अट्ठुप्पत्तितो लभि. न चेस इदानेव धुतधरो, अतीते पञ्च जातिसतानि इसिपब्बज्जं पब्बजितोपि धुतधरोव अहोसि.
‘‘यो पब्बजी जातिसतानि पञ्च,
पहाय कामानि मनोरमानि;
तं वीतरागं सुसमाहितिन्द्रियं,
परिनिब्बुतं वन्दथ महाकस्सप’’न्ति. –
एवं आगमनतोपि लभि. चिण्णं चेतं थेरस्स चतुपरिसमज्झगतो धम्मं कथेन्तो दस कथावत्थूनि अविजहित्वाव कथेतीति एवं चिण्णवसितो लभि. ठपेत्वा च सम्मासम्बुद्धं अञ्ञो सावको तेरसहि धुतगुणेहि महाकस्सपसदिसो नत्थीति एवं गुणातिरेकतो लभि. इमिनाव नियामेन तेसं तेसं थेरानं यथालाभतो गुणे कित्तेतुं वट्टति.
गुणवसेनेव हि सम्मासम्बुद्धो यथा नाम राजा चक्कवत्ती चक्करतनानुभावेन चक्कवाळगब्भे रज्जसिरिं पत्वा ‘‘पत्तब्बं मे पत्तं, किं मे इदानि महाजनेन ओलोकितेना’’ति न अप्पोस्सुक्को हुत्वा रज्जसिरिंयेव अनुभोति, कालेन पन कालं विनिच्छयट्ठाने निसीदित्वा निग्गहेतब्बे निग्गण्हाति, पग्गहेतब्बे पग्गण्हाति, ठानन्तरेसु च ठपेतब्बयुत्तके ठानन्तरेसु ठपेति, एवमेवं महाबोधिमण्डे अधिगतस्स सब्बञ्ञुतञ्ञाणस्स आनुभावेन अनुप्पत्तधम्मरज्जो धम्मराजापि ‘‘किं मे इदानि लोकेन ओलोकितेन, अनुत्तरं फलसमापत्तिसुखं अनुभविस्सामी’’ति अप्पोस्सुक्कतं अनापज्जित्वा चतुपरिसमज्झे पञ्ञत्तवरबुद्धासने निसिन्नो अट्ठङ्गसमन्नागतं ब्रह्मस्सरं निच्छारेत्वा धम्मं देसयमानो निग्गहेतब्बयुत्ते कण्हधम्मे पुग्गले सिनेरुपादे पक्खिपन्तो विय अपायभयसन्तज्जनेन निग्गहेत्वा पग्गहेतब्बयुत्ते कल्याणधम्मे पुग्गले उक्खिपित्वा भवग्गे निसीदापेन्तो विय पग्गण्हित्वा ठानन्तरेसु ठपेतब्बयुत्तके अञ्ञासिकोण्डञ्ञत्थेरादयो सावके याथावसरसगुणवसेनेव ठानन्तरेसु ठपेन्तो एतदग्गं, भिक्खवे, मम सावकानं भिक्खूनं रत्तञ्ञूनं, यदिदं अञ्ञासिकोण्डञ्ञोतिआदिमाह.