१०. कुसलनिद्देसो
२९२. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये कामावचरं कुसलं चित्तं उप्पन्नं होति सोमनस्ससहगतं ञाणसम्पयुत्तं रूपारम्मणं वा सद्दारम्मणं वा गन्धारम्मणं वा रसारम्मणं वा फोट्ठब्बारम्मणं वा धम्मारम्मणं वा यं यं वा पनारब्भ, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२९३. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो, अमोहो.
तत्थ कतमो अलोभो? यो अलोभो अलुब्भना अलुब्भितत्तं असारागो असारज्जना असारज्जितत्तं अनभिज्झा अलोभो कुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अलोभो’’.
तत्थ कतमो अदोसो? यो अदोसो अदुस्सना अदुस्सितत्तं अब्यापादो अब्यापज्जो अदोसो कुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अदोसो’’.
तत्थ कतमो अमोहो? या पञ्ञा पजानना…पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि – अयं वुच्चति ‘‘अमोहो’’. इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’.
तत्थ कतमं सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं…पे… विञ्ञाणपच्चया नामं…पे… नामपच्चया छट्ठायतनं…पे… छट्ठायतनपच्चया फस्सो…पे… फस्सपच्चया वेदना…पे… अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना’’.
तत्थ कतमो वेदनापच्चया पसादो? या सद्धा सद्दहना ओकप्पना अभिप्पसादो – अयं वुच्चति ‘‘वेदनापच्चया पसादो’’.
तत्थ कतमो पसादपच्चया अधिमोक्खो? यो चित्तस्स अधिमोक्खो अधिमुच्चना तदधिमुत्तता – अयं वुच्चति ‘‘पसादपच्चया अधिमोक्खो’’.
तत्थ कतमो अधिमोक्खपच्चया भवो? ठपेत्वा अधिमोक्खं, वेदनाक्खन्धो सञ्ञाक्खन्धो सङ्खारक्खन्धो विञ्ञाणक्खन्धो – अयं वुच्चति ‘‘अधिमोक्खपच्चया भवो’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
२९४. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये कामावचरं कुसलं चित्तं उप्पन्नं होति सोमनस्ससहगतं ञाणसम्पयुत्तं ससङ्खारेन रूपारम्मणं वा…पे… सोमनस्ससहगतं ञाणविप्पयुत्तं रूपारम्मणं वा…पे… सोमनस्ससहगतं ञाणविप्पयुत्तं ससङ्खारेन रूपारम्मणं वा सद्दारम्मणं वा गन्धारम्मणं वा रसारम्मणं वा फोट्ठब्बारम्मणं वा धम्मारम्मणं वा यं यं वा पनारब्भ, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२९५. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो.
तत्थ कतमो अलोभो? यो अलोभो अलुब्भना अलुब्भितत्तं असारागो असारज्जना असारज्जितत्तं अनभिज्झा अलोभो कुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अलोभो’’.
तत्थ कतमो अदोसो? यो अदोसो अदुस्सना अदुस्सितत्तं अब्यापादो अब्यापज्जो अदोसो कुसलमूलं – अयं वुच्चति ‘‘अदोसो’’. इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना? यं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
२९६. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये कामावचरं कुसलं चित्तं उप्पन्नं होति उपेक्खासहगतं ञाणसम्पयुत्तं रूपारम्मणं वा…पे… उपेक्खासहगतं ञाणसम्पयुत्तं ससङ्खारेन रूपारम्मणं वा सद्दारम्मणं वा गन्धारम्मणं वा रसारम्मणं वा फोट्ठब्बारम्मणं वा धम्मारम्मणं वा यं यं वा पनारब्भ, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२९७. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो, अमोहो – इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… अयं वुच्चति – ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना? यं चेतसिकं नेव सातं नासातं चेतोसम्फस्सजं अदुक्खमसुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा अदुक्खमसुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये कामावचरं कुसलं चित्तं उप्पन्नं होति उपेक्खासहगतं ञाणविप्पयुत्तं रूपारम्मणं वा…पे… उपेक्खासहगतं ञाणविप्पयुत्तं ससङ्खारेन रूपारम्मणं वा सद्दारम्मणं वा गन्धारम्मणं वा रसारम्मणं वा फोट्ठब्बारम्मणं वा धम्मारम्मणं वा यं यं वा पनारब्भ, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
२९९. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो – इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
३००. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये रूपूपपत्तिया मग्गं भावेति विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति पथवीकसिणं [पठवीकसिणं (सी. स्या.)], तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
३०१. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो, अमोहो – इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
३०२. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये अरूपूपपत्तिया मग्गं भावेति सब्बसो आकिञ्चञ्ञायतनं समतिक्कम्म नेवसञ्ञानासञ्ञायतनसञ्ञासहगतं सुखस्स च पहाना…पे… चतुत्थं झानं उपसम्पज्ज विहरति, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होति.
३०३. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो, अमोहो – इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना? यं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना’’…पे… तेन वुच्चति ‘‘एवमेतस्स केवलस्स दुक्खक्खन्धस्स समुदयो होती’’ति.
३०४. कतमे धम्मा कुसला? यस्मिं समये लोकुत्तरं झानं भावेति निय्यानिकं अपचयगामिं दिट्ठिगतानं पहानाय पठमाय भूमिया पत्तिया विविच्चेव कामेहि…पे… पठमं झानं उपसम्पज्ज विहरति दुक्खपटिपदं दन्धाभिञ्ञं, तस्मिं समये कुसलमूलपच्चया सङ्खारो, सङ्खारपच्चया विञ्ञाणं, विञ्ञाणपच्चया नामं, नामपच्चया छट्ठायतनं, छट्ठायतनपच्चया फस्सो, फस्सपच्चया वेदना, वेदनापच्चया पसादो, पसादपच्चया अधिमोक्खो, अधिमोक्खपच्चया भवो, भवपच्चया जाति, जातिपच्चया जरामरणं. एवमेतेसं धम्मानं समुदयो होति.
३०५. तत्थ कतमे कुसलमूला? अलोभो, अदोसो, अमोहो.
तत्थ कतमो अलोभो…पे… अदोसो…पे… अमोहो? या पञ्ञा पजानना…पे… अमोहो धम्मविचयो सम्मादिट्ठि धम्मविचयसम्बोज्झङ्गो मग्गङ्गं मग्गपरियापन्नं – अयं वुच्चति ‘‘अमोहो’’. इमे वुच्चन्ति ‘‘कुसलमूला’’.
तत्थ कतमो कुसलमूलपच्चया सङ्खारो? या चेतना सञ्चेतना सञ्चेतयितत्तं – अयं वुच्चति ‘‘कुसलमूलपच्चया सङ्खारो’’…पे… अयं वुच्चति ‘‘छट्ठायतनपच्चया फस्सो’’.
तत्थ कतमा फस्सपच्चया वेदना? यं चेतसिकं सातं चेतसिकं सुखं चेतोसम्फस्सजं सातं सुखं वेदयितं चेतोसम्फस्सजा साता सुखा वेदना – अयं वुच्चति ‘‘फस्सपच्चया वेदना’’.
तत्थ कतमो वेदनापच्चया पसादो? या सद्धा सद्दहना ओकप्पना अभिप्पसादो – अयं वुच्चति ‘‘वेदनापच्चया पसादो’’.
तत्थ कतमो पसादपच्चया अधिमोक्खो? यो चित्तस्स अधिमोक्खो अधिमुच्चना तदधिमुत्तता – अयं वुच्चति ‘‘पसादपच्चया अधिमोक्खो’’.
तत्थ कतमो अधिमोक्खपच्चया भवो? ठपेत्वा अधिमोक्खं, वेदनाक्खन्धो सञ्ञाक्खन्धो सङ्खारक्खन्धो विञ्ञाणक्खन्धो – अयं वुच्चति ‘‘अधिमोक्खपच्चया भवो’’…पे… अयं वुच्चति ‘‘जातिपच्चया जरामरणं’’.
एवमेतेसं धम्मानं समुदयो होतीति. एवमेतेसं धम्मानं सङ्गति होति, समागमो होति, समोधानं होति, पातुभावो होति. तेन वुच्चति ‘‘एवमेतेसं धम्मानं समुदयो होती’’ति.
कुसलनिद्देसो.