६. उप्पादककम्मआयुप्पमाणवारो

१. उप्पादककम्मं

१०२१. देवाति. तयो देवा – सम्मुतिदेवा [सम्मतिदेवा (स्या.)], उपपत्तिदेवा, विसुद्धिदेवा.

सम्मुतिदेवा नाम – राजानो, देवियो, कुमारा.

उपपत्तिदेवा नाम – चातुमहाराजिके [चातुम्महाराजिके (सी. स्या.)] देवे उपादाय तदुपरि देवा.

विसुद्धिदेवा नाम – अरहन्तो वुच्चन्ति.

दानं दत्वा, सीलं समादियित्वा, उपोसथकम्मं कत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? दानं दत्वा, सीलं समादियित्वा, उपोसथकम्मं कत्वा अप्पेकच्चे खत्तियमहासालानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे ब्राह्मणमहासालानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे गहपतिमहासालानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे चातुमहाराजिकानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे तावतिंसानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे यामानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे तुसितानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे निम्मानरतीनं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति.

२. आयुप्पमाणं

१०२२. मनुस्सानं कित्तकं आयुप्पमाणं? वस्ससतं, अप्पं वा भिय्यो [अप्पं वा भिय्यो वा (स्या. क.) दी. नि. २.७].

१०२३. चातुमहाराजिकानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यानि मानुसकानि पञ्ञास वस्सानि, चातुम्महाराजिकानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो [रत्तिदिवो (क.) अ. नि. ३.७१]. ताय रत्तिया तिंस रत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बानि पञ्च वस्ससतानि चातुम्महाराजिकानं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? नवुति वस्ससतसहस्सानि.

तावतिंसानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यं मानुसकं वस्ससतं, तावतिंसानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो. ताय रत्तिया तिंस रत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बं वस्ससहस्सं तावतिंसानं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? तिस्सो च वस्सकोटियो सट्ठि च वस्ससतसहस्सानि.

यामानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यानि मानुसकानि द्वे वस्ससतानि, यामानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो. ताय रत्तिया तिंसरत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बानि द्वे वस्ससहस्सानि यामानं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? चुद्दसञ्च वस्सकोटियो चत्तारीसञ्च वस्ससतसहस्सानि.

तुसितानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यानि मानुसकानि चत्तारि वस्ससतानि, तुसितानं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो. ताय रत्तिया तिंसरत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बानि चत्तारि वस्ससहस्सानि तुसितानं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? सत्तपञ्ञास वस्सकोटियो सट्ठि च वस्ससतसहस्सानि.

निम्मानरतीनं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यानि मानुसकानि अट्ठ वस्ससतानि, निम्मानरतीनं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो. ताय रत्तिया तिंसरत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बानि अट्ठ वस्ससहस्सानि निम्मानरतीनं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? द्वे वस्सकोटिसतानि तिंसञ्च वस्सकोटियो चत्तारीसञ्च वस्ससतसहस्सानि.

परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? यानि मानुसकानि सोळस वस्ससतानि, परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं एसो एको रत्तिन्दिवो. ताय रत्तिया तिंसरत्तियो मासो. तेन मासेन द्वादसमासियो संवच्छरो. तेन संवच्छरेन दिब्बानि सोळस वस्ससहस्सानि परनिम्मितवसवत्तीनं देवानं आयुप्पमाणं. मनुस्सानं गणनाय कित्तकं होति? नव च वस्सकोटिसतानि एकवीसञ्च वस्सकोटियो सट्ठि च वस्ससतसहस्सानीति.

छ एते [छपि ते (स्या.)] कामावचरा, सब्बकामसमिद्धिनो;

सब्बेसं एकसङ्खातो, आयु भवति कित्तको.

द्वादस कोटिसतं तेसं, अट्ठवीसञ्च कोटियो;

पञ्ञास सतसहस्सानि, वस्सग्गेन पकासिताति.

१०२४. पठमं झानं परित्तं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? पठमं झानं परित्तं भावेत्वा ब्रह्मपारिसज्जानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? कप्पस्स ततियो भागो.

पठमं झानं मज्झिमं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? पठमं झानं मज्झिमं भावेत्वा ब्रह्मपुरोहितानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? उपड्ढकप्पो.

पठमं झानं पणीतं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? पठमं झानं पणीतं भावेत्वा महाब्रह्मानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? कप्पो [एको कप्पो (स्या.)].

१०२५. दुतियं झानं परित्तं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? दुतियं झानं परित्तं भावेत्वा परित्ताभानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? द्वे कप्पा.

दुतियं झानं मज्झिमं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? दुतियं झानं मज्झिमं भावेत्वा अप्पमाणाभानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? चत्तारो कप्पा.

दुतियं झानं पणीतं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? दुतियं झानं पणीतं भावेत्वा आभस्सरानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? अट्ठ कप्पा.

१०२६. ततियं झानं परित्तं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? ततियं झानं परित्तं भावेत्वा परित्तसुभानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? सोळस कप्पा.

ततियं झानं मज्झिमं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? ततियं झानं मज्झिमं भावेत्वा अप्पमाणसुभानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? बात्तिंस कप्पा.

ततियं झानं पणीतं भावेत्वा कत्थ उपपज्जन्ति? ततियं झानं पणीतं भावेत्वा सुभकिण्हानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति. तेसं कित्तकं आयुप्पमाणं? चतुसट्ठि कप्पा.

१०२७. चतुत्थं झानं भावेत्वा आरम्मणनानत्तता मनसिकारनानत्तता छन्दनानत्तता पणिधिनानत्तता अधिमोक्खनानत्तता अभिनीहारनानत्तता पञ्ञानानत्तता अप्पेकच्चे असञ्ञसत्तानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे वेहप्फलानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे अविहानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे अतप्पानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे सुदस्सानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे सुदस्सीनं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे अकनिट्ठानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे आकासानञ्चायतनूपगानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे विञ्ञाणञ्चायतनूपगानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे आकिञ्चञ्ञायतनूपगानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति, अप्पेकच्चे नेवसञ्ञानासञ्ञायतनूपगानं देवानं सहब्यतं उपपज्जन्ति.

असञ्ञसत्तानञ्च वेहप्फलानञ्च देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? पञ्चकप्पसतानि.

अविहानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? कप्पसहस्सं.

अतप्पानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? द्वे कप्पसहस्सानि.

सुदस्सानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? चत्तारि कप्पसहस्सानि.

सुदस्सीनं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? अट्ठ कप्पसहस्सानि.

अकनिट्ठानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? सोळस कप्पसहस्सानि.

१०२८. आकासानञ्चायतनूपगानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? वीसति कप्पसहस्सानि.

विञ्ञाणञ्चायतनूपगानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? चत्तारीस कप्पसहस्सानि.

आकिञ्चञ्ञायतनूपगानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? सट्ठि कप्पसहस्सानि.

नेवसञ्ञानासञ्ञायतनूपगानं देवानं कित्तकं आयुप्पमाणं? चतुरासीति कप्पसहस्सानीति.

१०२९. उक्खित्ता पुञ्ञतेजेन, कामरूपगतिं गता.

भवग्गतम्पि [भवग्गं वापि (स्या.)] सम्पत्ता, पुनागच्छन्ति [पुन गच्छन्ति (स्या.)] दुग्गतिं.

ताव दीघायुका सत्ता, चवन्ति आयुसङ्खया;

नत्थि कोचि भवो निच्चो, इति वुत्तं महेसिना.

तस्मा हि धीरा निपका, निपुणा अत्थचिन्तका;

जरामरणमोक्खाय, भावेन्ति मग्गमुत्तमं.

भावयित्वा सुचिं मग्गं, निब्बानोगधगामिनं;

सब्बासवे परिञ्ञाय, परिनिब्बन्ति अनासवाति.