४. धम्मदस्सनवारो

१. कामधातु

१००७. कामधातुया उपपत्तिक्खणे कति खन्धा पातुभवन्ति…पे… कति चित्तानि पातुभवन्ति?

कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति; कस्सचि एकादसायतनानि पातुभवन्ति; कस्सचि दसायतनानि पातुभवन्ति; कस्सचि अपरानि दसायतनानि पातुभवन्ति; कस्सचि नवायतनानि पातुभवन्ति; कस्सचि सत्तायतनानि पातुभवन्ति; कस्सचि एकादस धातुयो पातुभवन्ति; कस्सचि दस धातुयो पातुभवन्ति; कस्सचि अपरा दस धातुयो पातुभवन्ति; कस्सचि नव धातुयो पातुभवन्ति; कस्सचि सत्त धातुयो पातुभवन्ति; सब्बेसं एकं सच्चं पातुभवति; कस्सचि चुद्दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि अपरानि तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि द्वादसिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि नविन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि अपरानि नविन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि अपरानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि सत्तिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि पञ्चिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि चत्तारिन्द्रियानि पातुभवन्ति; कस्सचि तयो हेतू पातुभवन्ति; कस्सचि द्वे हेतू पातुभवन्ति; कस्सचि [केचि (स्या.)] अहेतुका पातुभवन्ति; सब्बेसं चत्तारो आहारा पातुभवन्ति; सब्बेसं एको फस्सो पातुभवति; सब्बेसं एका वेदना… एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति.

१००८. कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं कतमे पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति? रूपक्खन्धो…पे… विञ्ञाणक्खन्धो – कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं इमे पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति.

१००९. कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स एकादसायतनानि पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं, पठमकप्पिकानं मनुस्सानं, ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं, नेरयिकानं परिपुण्णायतनानं उपपत्तिक्खणे एकादसायतनानि पातुभवन्ति – चक्खायतनं, रूपायतनं, सोतायतनं, घानायतनं, गन्धायतनं, जिव्हायतनं, रसायतनं, कायायतनं, फोट्ठब्बायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि एकादसायतनानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स दसायतनानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धानं उपपत्तिक्खणे दसायतनानि पातुभवन्ति – रूपायतनं, सोतायतनं, घानायतनं, गन्धायतनं, जिव्हायतनं, रसायतनं, कायायतनं, फोट्ठब्बायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि दसायतनानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अपरानि दसायतनानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चबधिरानं उपपत्तिक्खणे दसायतनानि पातुभवन्ति – चक्खायतनं, रूपायतनं, घानायतनं, गन्धायतनं, जिव्हायतनं, रसायतनं, कायायतनं, फोट्ठब्बायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि दसायतनानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स नवायतनानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धबधिरानं उपपत्तिक्खणे नवायतनानि पातुभवन्ति – रूपायतनं, घानायतनं, गन्धायतनं, जिव्हायतनं, रसायतनं, कायायतनं, फोट्ठब्बायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि नवायतनानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स सत्तायतनानि पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं उपपत्तिक्खणे सत्तायतनानि पातुभवन्ति – रूपायतनं, गन्धायतनं, रसायतनं, कायायतनं, फोट्ठब्बायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि सत्तायतनानि पातुभवन्ति.

१०१०. कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स एकादस धातुयो पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं, पठमकप्पिकानं मनुस्सानं, ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं परिपुण्णायतनानं उपपत्तिक्खणे एकादस धातुयो पातुभवन्ति – चक्खुधातु, रूपधातु, सोतधातु, घानधातु, गन्धधातु, जिव्हाधातु, रसधातु, कायधातु, फोट्ठब्बधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमा एकादस धातुयो पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स दस धातुयो पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धानं उपपत्तिक्खणे दस धातुयो पातुभवन्ति – रूपधातु, सोतधातु, घानधातु, गन्धधातु, जिव्हाधातु, रसधातु, कायधातु, फोट्ठब्बधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमा दस धातुयो पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अपरा दस धातुयो पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चबधिरानं उपपत्तिक्खणे दस धातुयो पातुभवन्ति – चक्खुधातु, रूपधातु, घानधातु, गन्धधातु, जिव्हाधातु, रसधातु, कायधातु, फोट्ठब्बधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमा दस धातुयो पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स नव धातुयो पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धबधिरानं उपपत्तिक्खणे नव धातुयो पातुभवन्ति – रूपधातु, घानधातु, गन्धधातु, जिव्हाधातु, रसधातु, कायधातु, फोट्ठब्बधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमा नव धातुयो पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स सत्त धातुयो पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं उपपत्तिक्खणे सत्त धातुयो पातुभवन्ति – रूपधातु, गन्धधातु, रसधातु, कायधातु, फोट्ठब्बधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमा सत्त धातुयो पातुभवन्ति.

१०११. कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं कतमं एकं सच्चं पातुभवति? दुक्खसच्चं – कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं इदं एकं सच्चं पातुभवति.

१०१२. कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स चुद्दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं, सहेतुकानं ञाणसम्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे चुद्दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि चुद्दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं सहेतुकानं ञाणविप्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अपरानि तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? पठमकप्पिकानं मनुस्सानं सहेतुकानं ञाणसम्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि तेरसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स द्वादसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? पठमकप्पिकानं मनुस्सानं सहेतुकानं ञाणविप्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे द्वादसिन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि द्वादसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं सहेतुकानं ञाणसम्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति – कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स नविन्द्रियानि पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं सहेतुकानं ञाणविप्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे नविन्द्रियानि पातुभवन्ति – कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि नविन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अपरानि नविन्द्रियानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं परिपुण्णायतनानं उपपत्तिक्खणे नविन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि नविन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धानं उपपत्तिक्खणे अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति – सोतिन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स अपरानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चबधिरानं उपपत्तिक्खणे अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति – चक्खुन्द्रियं, घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स सत्तिन्द्रियानि पातुभवन्ति? ओपपातिकानं पेतानं, ओपपातिकानं असुरानं, ओपपातिकानं तिरच्छानगतानं नेरयिकानं, जच्चन्धबधिरानं उपपत्तिक्खणे सत्तिन्द्रियानि पातुभवन्ति – घानिन्द्रियं, जिव्हिन्द्रियं, कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि सत्तिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स पञ्चिन्द्रियानि पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं अहेतुकानं, ठपेत्वा नपुंसकानं, उपपत्तिक्खणे पञ्चिन्द्रियानि पातुभवन्ति – कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, इत्थिन्द्रियं वा पुरिसिन्द्रियं वा, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि पञ्चिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स चत्तारिन्द्रियानि पातुभवन्ति? गब्भसेय्यकानं सत्तानं अहेतुकानं, नपुंसकानं उपपत्तिक्खणे चत्तारिन्द्रियानि पातुभवन्ति – कायिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमानि चत्तारिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

१०१३. कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स तयो हेतू पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं, पठमकप्पिकानं मनुस्सानं, गब्भसेय्यकानं सत्तानं सहेतुकानं ञाणसम्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे तयो हेतू पातुभवन्ति – अलोभो विपाकहेतु, अदोसो विपाकहेतु, अमोहो विपाकहेतु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमे तयो हेतू पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे कस्स द्वे हेतू पातुभवन्ति? कामावचरानं देवानं, पठमकप्पिकानं मनुस्सानं, गब्भसेय्यकानं सत्तानं सहेतुकानं ञाणविप्पयुत्तानं उपपत्तिक्खणे द्वे हेतू पातुभवन्ति – अलोभो विपाकहेतु, अदोसो विपाकहेतु. कामधातुया उपपत्तिक्खणे एतेसं इमे द्वे हेतू पातुभवन्ति. अवसेसानं सत्तानं [अवसेसा सत्ता (?)] अहेतुका पातुभवन्ति.

१०१४. कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं कतमे चत्तारो आहारा पातुभवन्ति. कबळीकारो आहारो, फस्साहारो, मनोसञ्चेतनाहारो, विञ्ञाणाहारो – कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं इमे चत्तारो आहारा पातुभवन्ति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं कतमो एको फस्सो पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातुसम्फस्सो – कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं अयं एको फस्सो पातुभवति.

कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं कतमा एका वेदना … एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातु – कामधातुया उपपत्तिक्खणे सब्बेसं इदं एकं चित्तं पातुभवति.

२. रूपधातु

१०१५. रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कति खन्धा पातुभवन्ति…पे… कति चित्तानि पातुभवन्ति?

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे, ठपेत्वा असञ्ञसत्तानं देवानं, पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति, पञ्चायतनानि पातुभवन्ति, पञ्च धातुयो पातुभवन्ति, एकं सच्चं पातुभवति, दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति, तयो हेतू पातुभवन्ति, तयो आहारा पातुभवन्ति, एको फस्सो पातुभवति, एका वेदना… एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति.

१०१६. रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति? रूपक्खन्धो, वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे पञ्चक्खन्धा पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमानि पञ्चायतनानि पातुभवन्ति? चक्खायतनं, रूपायतनं, सोतायतनं, मनायतनं, धम्मायतनं – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमानि पञ्चायतनानि पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमा पञ्च धातुयो पातुभवन्ति? चक्खुधातु, रूपधातु, सोतधातु, मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमा पञ्च धातुयो पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमं एकं सच्चं पातुभवति? दुक्खसच्चं – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इदं एकं सच्चं पातुभवति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमानि दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति? चक्खुन्द्रियं, सोतिन्द्रियं, मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, सोमनस्सिन्द्रियं वा उपेक्खिन्द्रियं वा, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमानि दसिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे तयो हेतू पातुभवन्ति? अलोभो विपाकहेतु, अदोसो विपाकहेतु, अमोहो विपाकहेतु – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे तयो हेतू पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे तयो आहारा पातुभवन्ति? फस्साहारो, मनोसञ्चेतनाहारो, विञ्ञाणाहारो – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे तयो आहारा पातुभवन्ति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमो एको फस्सो पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातुसम्फस्सो – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे अयं एको फस्सो पातुभवति.

रूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमा एका वेदना… एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातु – रूपधातुया उपपत्तिक्खणे इदं एकं चित्तं पातुभवति.

३. असञ्ञसत्ता

१०१७. असञ्ञसत्तानं देवानं उपपत्तिक्खणे कति खन्धा पातुभवन्ति…पे… कति चित्तानि पातुभवन्ति?

असञ्ञसत्तानं देवानं उपपत्तिक्खणे एको खन्धो पातुभवति – रूपक्खन्धो; द्वे आयतनानि पातुभवन्ति – रूपायतनं, धम्मायतनं; द्वे धातुयो पातुभवन्ति – रूपधातु, धम्मधातु; एकं सच्चं पातुभवति – दुक्खसच्चं; एकिन्द्रियं पातुभवति – रूपजीवितिन्द्रियं. असञ्ञसत्ता देवा अहेतुका अनाहारा अफस्सका अवेदनका असञ्ञका अचेतनका अचित्तका पातुभवन्ति.

४. अरूपधातु

१०१८. अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कति खन्धा पातुभवन्ति…पे… कति चित्तानि पातुभवन्ति?

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे चत्तारो खन्धा पातुभवन्ति, द्वे आयतनानि पातुभवन्ति, द्वे धातुयो पातुभवन्ति, एकं सच्चं पातुभवति, अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति, तयो हेतू पातुभवन्ति, तयो आहारा पातुभवन्ति, एको फस्सो पातुभवति, एका वेदना… एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति.

१०१९. अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे चत्तारो खन्धा पातुभवन्ति? वेदनाक्खन्धो, सञ्ञाक्खन्धो, सङ्खारक्खन्धो, विञ्ञाणक्खन्धो – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे चत्तारो खन्धा पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमानि द्वे आयतनानि पातुभवन्ति? मनायतनं, धम्मायतनं – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमानि द्वे आयतनानि पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमा द्वे धातुयो पातुभवन्ति? मनोविञ्ञाणधातु, धम्मधातु – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमा द्वे धातुयो पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमं एकं सच्चं पातुभवति? दुक्खसच्चं – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इदं एकं सच्चं पातुभवति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति? मनिन्द्रियं, जीवितिन्द्रियं, उपेक्खिन्द्रियं, सद्धिन्द्रियं, वीरियिन्द्रियं, सतिन्द्रियं, समाधिन्द्रियं, पञ्ञिन्द्रियं – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमानि अट्ठिन्द्रियानि पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे तयो हेतू पातुभवन्ति? अलोभो विपाकहेतु, अदोसो विपाकहेतु, अमोहो विपाकहेतु – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे तयो हेतू पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमे तयो आहारा पातुभवन्ति? फस्साहारो, मनोसञ्चेतनाहारो, विञ्ञाणाहारो – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इमे तयो आहारा पातुभवन्ति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमो एको फस्सो पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातुसम्फस्सो – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे अयं एको फस्सो पातुभवति.

अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे कतमा एका वेदना…पे… एका सञ्ञा… एका चेतना… एकं चित्तं पातुभवति? मनोविञ्ञाणधातु – अरूपधातुया उपपत्तिक्खणे इदं एकं चित्तं पातुभवति.