(२) बाहिरस्स उपादाय
९७५. तत्थ कतमानि अट्ठारस तण्हाविचरितानि बाहिरस्स उपादाय? इमिना अस्मीति होति, इमिना इत्थस्मीति होति, इमिना एवस्मीति होति, इमिना अञ्ञथास्मीति होति, इमिना भविस्सन्ति होति, इमिना इत्थं भविस्सन्ति होति, इमिना एवं भविस्सन्ति होति, इमिना अञ्ञथा भविस्सन्ति होति, इमिना असस्मीति होति, इमिना सातस्मीति होति, इमिना सियन्ति होति, इमिना इत्थं सियन्ति होति, इमिना एवं सियन्ति होति, इमिना अञ्ञथा सियन्ति होति, इमिना अपाहं सियन्ति होति, इमिना अपाहं इत्थं सियन्ति होति, इमिना अपाहं एवं सियन्ति होति, इमिना अपाहं अञ्ञथा सियन्ति होति.
९७६. (१) कथञ्च इमिना अस्मीति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं करित्वा रूपं… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना अस्मीति छन्दं पटिलभति, इमिना अस्मीति मानं पटिलभति, इमिना अस्मीति दिट्ठिं पटिलभति. तस्मिं सति इमानि पपञ्चितानि होन्ति – इमिना इत्थस्मीति वा, इमिना एवस्मीति वा, इमिना अञ्ञथास्मीति वा.
(२) कथञ्च इमिना इत्थस्मीति होति? इमिना खत्तियोस्मीति वा, इमिना ब्राह्मणोस्मीति वा, इमिना वेस्सोस्मीति वा, इमिना सुद्दोस्मीति वा, इमिना गहट्ठोस्मीति वा, इमिना पब्बजितोस्मीति वा, इमिना देवोस्मीति वा, इमिना मनुस्सोस्मीति वा, इमिना रूपीस्मीति वा, इमिना अरूपीस्मीति वा, इमिना सञ्ञीस्मीति वा, इमिना असञ्ञीस्मीति वा, इमिना नेवसञ्ञीनासञ्ञीस्मीति वा – एवं इमिना इत्थस्मीति होति.
(३) कथञ्च इमिना एवस्मीति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना तथाहं खत्तियोस्मीति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना तथाहं ब्राह्मणोस्मीति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना तथाहं नेवसञ्ञीनासञ्ञीस्मीति वा – एवं इमिना एवस्मीति होति.
(४) कथञ्च इमिना अञ्ञथास्मीति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना नाहं तथा खत्तियोस्मीति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना नाहं तथा ब्राह्मणोस्मीति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना नाहं तथा नेवसञ्ञीनासञ्ञीस्मीति वा – एवं इमिना अञ्ञथास्मीति होति.
(५) कथञ्च इमिना भविस्सन्ति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं करित्वा रूपं… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना भविस्सन्ति छन्दं पटिलभति, इमिना भविस्सन्ति मानं पटिलभति, इमिना भविस्सन्ति दिट्ठिं पटिलभति. तस्मिं सति इमानि पपञ्चितानि होन्ति – इमिना इत्थं भविस्सन्ति वा, इमिना एवं भविस्सन्ति वा, इमिना अञ्ञथा भविस्सन्ति वा.
(६) कथञ्च इमिना इत्थं भविस्सन्ति होति? इमिना खत्तियो भविस्सन्ति वा…पे… इमिना अरूपी भविस्सन्ति वा, इमिना सञ्ञी भविस्सन्ति वा, इमिना असञ्ञी भविस्सन्ति वा, इमिना नेवसञ्ञीनासञ्ञी भविस्सन्ति वा – एवं इमिना इत्थं भविस्सन्ति होति.
(७) कथञ्च इमिना एवं भविस्सन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना तथाहं खत्तियो भविस्सन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना तथाहं ब्राह्मणो भविस्सन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना तथाहं नेवसञ्ञीनासञ्ञी भविस्सन्ति वा – एवं इमिना एवं भविस्सन्ति होति.
(८) कथञ्च इमिना अञ्ञथा भविस्सन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना नाहं तथा खत्तियो भविस्सन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना नाहं तथा ब्राह्मणो भविस्सन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना नाहं तथा नेवसञ्ञीनासञ्ञी भविस्सन्ति वा – एवं इमिना अञ्ञथा भविस्सन्ति होति.
(९) कथञ्च इमिना असस्मीति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं [अवकारी (सी.)] करित्वा रूपं…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना निच्चोस्मि धुवोस्मि सस्सतोस्मि अविपरिणामधम्मोस्मीति – एवं इमिना असस्मीति होति.
(१०) कथञ्च इमिना सातस्मीति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं करित्वा रूपं…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना उच्छिज्जिस्सामि विनस्सिस्सामि न भविस्सामीति – एवं इमिना सातस्मीति होति.
(११) कथञ्च इमिना सियन्ति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं करित्वा रूपं…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना सियन्ति छन्दं पटिलभति, इमिना सियन्ति मानं पटिलभति, इमिना सियन्ति दिट्ठिं पटिलभति. तस्मिं सति इमानि पपञ्चितानि होन्ति – इमिना इत्थं सियन्ति वा, इमिना एवं सियन्ति वा, इमिना अञ्ञथा सियन्ति वा.
(१२) कथञ्च इमिना इत्थं सियन्ति होति? इमिना खत्तियो सियन्ति वा, इमिना ब्राह्मणो सियन्ति वा, इमिना वेस्सो सियन्ति वा, इमिना सुद्दो सियन्ति वा, इमिना गहट्ठो सियन्ति वा, इमिना पब्बजितो सियन्ति वा, इमिना देवो सियन्ति वा, इमिना मनुस्सो सियन्ति वा, इमिना रूपी सियन्ति वा, इमिना अरूपी सियन्ति वा, इमिना सञ्ञी सियन्ति वा, इमिना असञ्ञी सियन्ति वा, इमिना नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना इत्थं सियन्ति होति.
(१३) कथञ्च इमिना एवं सियन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना तथाहं खत्तियो सियन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना तथाहं ब्राह्मणो सियन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना तथाहं नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना एवं सियन्ति होति.
(१४) कथञ्च इमिना अञ्ञथा सियन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना नाहं तथा खत्तियो सियन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना नाहं तथा ब्राह्मणो सियन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना नाहं तथा नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना अञ्ञथा सियन्ति होति.
(१५) कथञ्च इमिना अपाहं सियन्ति होति? कञ्चि धम्मं अवकारिं करित्वा रूपं…पे… वेदनं… सञ्ञं… सङ्खारे… विञ्ञाणं इमिना अपाहं सियन्ति छन्दं पटिलभति, इमिना अपाहं सियन्ति मानं पटिलभति, इमिना अपाहं सियन्ति दिट्ठिं पटिलभति. तस्मिं सति इमानि पपञ्चितानि होन्ति – इमिना अपाहं इत्थं सियन्ति वा, इमिना अपाहं एवं सियन्ति वा, इमिना अपाहं अञ्ञथा सियन्ति वा.
(१६) कथञ्च इमिना अपाहं इत्थं सियन्ति होति? इमिना अपाहं खत्तियो सियन्ति वा, इमिना अपाहं ब्राह्मणो सियन्ति वा, इमिना अपाहं वेस्सो सियन्ति वा, इमिना अपाहं सुद्दो सियन्ति वा, इमिना अपाहं गहट्ठो सियन्ति वा, इमिना अपाहं पब्बजितो सियन्ति वा, इमिना अपाहं देवो सियन्ति वा, इमिना अपाहं मनुस्सो सियन्ति वा, इमिना अपाहं रूपी सियन्ति वा, इमिना अपाहं अरूपी सियन्ति वा, इमिना अपाहं सञ्ञी सियन्ति वा, इमिना अपाहं असञ्ञी सियन्ति वा, इमिना अपाहं नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना अपाहं इत्थं सियन्ति होति.
(१७) कथञ्च इमिना अपाहं एवं सियन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना अपाहं तथा खत्तियो सियन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना अपाहं तथा ब्राह्मणो सियन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना अपाहं तथा नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना अपाहं एवं सियन्ति होति.
(१८) कथञ्च इमिना अपाहं अञ्ञथा सियन्ति होति? परपुग्गलं उपनिधाय यथा सो खत्तियो इमिना अपाहं न तथा खत्तियो सियन्ति वा, यथा सो ब्राह्मणो इमिना अपाहं न तथा ब्राह्मणो सियन्ति वा…पे… यथा सो नेवसञ्ञीनासञ्ञी इमिना अपाहं न तथा नेवसञ्ञीनासञ्ञी सियन्ति वा – एवं इमिना अपाहं अञ्ञथा सियन्ति होति.
इमानि अट्ठारस तण्हाविचरितानि बाहिरस्स उपादाय.
इति इमानि अट्ठारस तण्हाविचरितानि अज्झत्तिकस्स उपादाय, इमानि अट्ठारस तण्हाविचरितानि बाहिरस्स उपादाय, तदेकज्झं अभिसञ्ञूहित्वा अभिसङ्खिपित्वा छत्तिंस तण्हाविचरितानि होन्ति. इति एवरूपानि अतीतानि छत्तिंस तण्हाविचरितानि, अनागतानि छत्तिंस तण्हाविचरितानि, पच्चुप्पन्नानि छत्तिंस तण्हाविचरितानि, तदेकज्झं अभिसञ्ञूहित्वा अभिसङ्खिपित्वा अट्ठतण्हाविचरितसतं होति.
९७७. तत्थ कतमानि द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि ब्रह्मजाले वेय्याकरणे वुत्तानि भगवता? चत्तारो सस्सतवादा, चत्तारो एकच्चसस्सतिका, चत्तारो अन्तानन्तिका, चत्तारो अमराविक्खेपिका, द्वे अधिच्चसमुप्पन्निका, सोळस सञ्ञीवादा, अट्ठ असञ्ञीवादा, अट्ठ नेवसञ्ञीनासञ्ञीवादा, सत्त उच्छेदवादा, पञ्च दिट्ठधम्मनिब्बानवादा – इमानि द्वासट्ठि दिट्ठिगतानि ब्रह्मजाले वेय्याकरणे वुत्तानि भगवताति.
खुद्दकवत्थुविभङ्गो निट्ठितो.