५. विञ्ञाणक्खन्धो

२६. तत्थ कतमो विञ्ञाणक्खन्धो? यं किञ्चि विञ्ञाणं अतीतानागतपच्चुप्पन्नं अज्झत्तं वा बहिद्धा वा ओळारिकं वा सुखुमं वा हीनं वा पणीतं वा यं दूरे सन्तिके वा, तदेकज्झं अभिसञ्ञूहित्वा अभिसङ्खिपित्वा – अयं वुच्चति विञ्ञाणक्खन्धो.

२७. तत्थ कतमं विञ्ञाणं अतीतं? यं विञ्ञाणं अतीतं निरुद्धं विगतं विपरिणतं अत्थङ्गतं अब्भत्थङ्गतं उप्पज्जित्वा विगतं अतीतं अतीतंसेन सङ्गहितं, चक्खुविञ्ञाणं सोतविञ्ञाणं घानविञ्ञाणं जिव्हाविञ्ञाणं कायविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणं – इदं वुच्चति विञ्ञाणं अतीतं.

तत्थ कतमं विञ्ञाणं अनागतं? यं विञ्ञाणं अजातं अभूतं असञ्जातं अनिब्बत्तं अनभिनिब्बत्तं अपातुभूतं अनुप्पन्नं असमुप्पन्नं अनुट्ठितं असमुट्ठितं अनागतं अनागतंसेन सङ्गहितं, चक्खुविञ्ञाणं सोतविञ्ञाणं घानविञ्ञाणं जिव्हाविञ्ञाणं कायविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणं – इदं वुच्चति विञ्ञाणं अनागतं.

तत्थ कतमं विञ्ञाणं पच्चुप्पन्नं? यं विञ्ञाणं जातं भूतं सञ्जातं निब्बत्तं अभिनिब्बत्तं पातुभूतं उप्पन्नं समुप्पन्नं उट्ठितं समुट्ठितं पच्चुप्पन्नं पच्चुप्पन्नंसेन सङ्गहितं, चक्खुविञ्ञाणं सोतविञ्ञाणं घानविञ्ञाणं जिव्हाविञ्ञाणं कायविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणं – इदं वुच्चति विञ्ञाणं पच्चुप्पन्नं.

२८. तत्थ कतमं विञ्ञाणं अज्झत्तं? यं विञ्ञाणं तेसं तेसं सत्तानं अज्झत्तं पच्चत्तं नियकं पाटिपुग्गलिकं उपादिन्नं, चक्खुविञ्ञाणं सोतविञ्ञाणं घानविञ्ञाणं जिव्हाविञ्ञाणं कायविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणं – इदं वुच्चति विञ्ञाणं अज्झत्तं.

तत्थ कतमं विञ्ञाणं बहिद्धा? यं विञ्ञाणं तेसं तेसं परसत्तानं परपुग्गलानं अज्झत्तं पच्चत्तं नियकं पाटिपुग्गलिकं उपादिन्नं, चक्खुविञ्ञाणं सोतविञ्ञाणं घानविञ्ञाणं जिव्हाविञ्ञाणं कायविञ्ञाणं मनोविञ्ञाणं – इदं वुच्चति विञ्ञाणं बहिद्धा.

२९. तत्थ कतमं विञ्ञाणं ओळारिकं सुखुमं? अकुसलं विञ्ञाणं ओळारिकं, कुसलाब्याकता विञ्ञाणा सुखुमा. कुसलाकुसला विञ्ञाणा ओळारिका, अब्याकतं विञ्ञाणं सुखुमं. दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं ओळारिकं, सुखाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा सुखुमा. सुखदुक्खाहि वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा ओळारिका, अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं सुखुमं. असमापन्नस्स विञ्ञाणं ओळारिकं, समापन्नस्स विञ्ञाणं सुखुमं. सासवं विञ्ञाणं ओळारिकं, अनासवं विञ्ञाणं सुखुमं. तं तं वा पन विञ्ञाणं उपादायुपादाय विञ्ञाणं ओळारिकं सुखुमं दट्ठब्बं.

३०. तत्थ कतमं विञ्ञाणं हीनं पणीतं? अकुसलं विञ्ञाणं हीनं, कुसलाब्याकता विञ्ञाणा पणीता. कुसलाकुसला विञ्ञाणा हीना, अब्याकतं विञ्ञाणं पणीतं. दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं हीनं, सुखाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा पणीता. सुखदुक्खाहि वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा हीना, अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं पणीतं. असमापन्नस्स विञ्ञाणं हीनं, समापन्नस्स विञ्ञाणं पणीतं. सासवं विञ्ञाणं हीनं, अनासवं विञ्ञाणं पणीतं. तं तं वा पन विञ्ञाणं उपादायुपादाय विञ्ञाणं हीनं पणीतं दट्ठब्बं.

३१. तत्थ कतमं विञ्ञाणं दूरे? अकुसलं विञ्ञाणं कुसलाब्याकतेहि विञ्ञाणेहि दूरे; कुसलाब्याकता विञ्ञाणा अकुसला विञ्ञाणा दूरे; कुसलं विञ्ञाणं अकुसलाब्याकतेहि विञ्ञाणेहि दूरे; अकुसलाब्याकता विञ्ञाणा कुसला विञ्ञाणा दूरे; अब्याकतं विञ्ञाणं कुसलाकुसलेहि विञ्ञाणेहि दूरे; कुसलाकुसला विञ्ञाणा अब्याकता विञ्ञाणा दूरे. दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं सुखाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्तेहि विञ्ञाणेहि दूरे; सुखाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्ता विञ्ञाणा दूरे; सुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं दुक्खाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्तेहि विञ्ञाणेहि दूरे; दुक्खाय च अदुक्खमसुखाय च वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा सुखाय वेदनाय सम्पयुत्ता विञ्ञाणा दूरे; अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं सुखदुक्खाहि वेदनाहि सम्पयुत्तेहि विञ्ञाणेहि दूरे; सुखदुक्खाहि वेदनाहि सम्पयुत्ता विञ्ञाणा अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्ता विञ्ञाणा दूरे. असमापन्नस्स विञ्ञाणं समापन्नस्स विञ्ञाणा दूरे; समापन्नस्स विञ्ञाणं असमापन्नस्स विञ्ञाणा दूरे. सासवं विञ्ञाणं अनासवा विञ्ञाणा दूरे; अनासवं विञ्ञाणं सासवा विञ्ञाणा दूरे – इदं वुच्चति विञ्ञाणं दूरे.

तत्थ कतमं विञ्ञाणं सन्तिके? अकुसलं विञ्ञाणं अकुसलस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; कुसलं विञ्ञाणं कुसलस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; अब्याकतं विञ्ञाणं अब्याकतस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके. दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं दुक्खाय वेदनाय सम्पयुत्तस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; सुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं सुखाय वेदनाय सम्पयुत्तस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्तं विञ्ञाणं अदुक्खमसुखाय वेदनाय सम्पयुत्तस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके. असमापन्नस्स विञ्ञाणं असमापन्नस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; समापन्नस्स विञ्ञाणं समापन्नस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके. सासवं विञ्ञाणं सासवस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके; अनासवं विञ्ञाणं अनासवस्स विञ्ञाणस्स सन्तिके – इदं वुच्चति विञ्ञाणं सन्तिके. तं तं वा पन विञ्ञाणं उपादायुपादाय विञ्ञाणं दूरे सन्तिके दट्ठब्बं.

सुत्तन्तभाजनीयं.