(७५) ३. कामगुणकथा

५१०. पञ्चेव कामगुणा कामधातूति? आमन्ता. ननु अत्थि तप्पटिसञ्ञुत्तो छन्दोति? आमन्ता. हञ्चि अत्थि तप्पटिसञ्ञुत्तो छन्दो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘पञ्चेव कामगुणा कामधातू’’ति. ननु अत्थि तप्पटिसञ्ञुत्तो रागो तप्पटिसञ्ञुत्तो छन्दो तप्पटिसञ्ञुत्तो छन्दरागो तप्पटिसञ्ञुत्तो सङ्कप्पो तप्पटिसञ्ञुत्तो रागो तप्पटिसञ्ञुत्तो सङ्कप्परागो तप्पटिसञ्ञुत्ता पीति तप्पटिसञ्ञुत्तं सोमनस्सं तप्पटिसञ्ञुत्तं पीतिसोमनस्सन्ति? आमन्ता. हञ्चि अत्थि तप्पटिसञ्ञुत्तं पीतिसोमनस्सं, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘पञ्चेव कामगुणा कामधातू’’ति.

पञ्चेव कामगुणा कामधातूति? आमन्ता. मनुस्सानं चक्खु न कामधातूति? न हेवं वत्तब्बे…पे… मनुस्सानं सोतं…पे… मनुस्सानं घानं…पे… मनुस्सानं जिव्हा…पे… मनुस्सानं कायो…पे… मनुस्सानं मनो न कामधातूति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

मनुस्सानं मनो न कामधातूति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –

‘‘पञ्च कामगुणा लोके, मनोच्छट्ठा पवेदिता;

एत्थ छन्दं विराजेत्वा, एवं दुक्खा पमुच्चती’’ति [सु. नि. १७३; सं. नि. १.३०].

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘मनुस्सानं मनो न कामधातू’’ति.

५११. पञ्चेव कामगुणा कामधातूति? आमन्ता. कामगुणा भवो गति सत्तावासो संसारो योनि विञ्ञाणट्ठिति अत्तभावपटिलाभोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि कामगुणूपगं कम्मन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि कामगुणूपगा सत्ताति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामगुणे सत्ता जायन्ति जीयन्ति मीयन्ति चवन्ति उपपज्जन्तीति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामगुणे अत्थि रूपं वेदना सञ्ञा सङ्खारा विञ्ञाणन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामगुणा पञ्चवोकारभवोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामगुणे सम्मासम्बुद्धा उप्पज्जन्ति, पच्चेकसम्बुद्धा उप्पज्जन्ति, सावकयुगं उप्पज्जतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

कामधातु भवो गति सत्तावासो संसारो योनि विञ्ञाणट्ठिति अत्तभावपटिलाभोति? आमन्ता. कामगुणा भवो गति सत्तावासो संसारो योनि विञ्ञाणट्ठिति अत्तभावपटिलाभोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि कामधातूपगं कम्मन्ति? आमन्ता. अत्थि कामगुणूपगं कम्मन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… अत्थि कामधातूपगा सत्ताति? आमन्ता. अत्थि कामगुणूपगा सत्ताति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

कामधातुया सत्ता जायन्ति जीयन्ति मीयन्ति चवन्ति उपपज्जन्तीति? आमन्ता. कामगुणे सत्ता जायन्ति जीयन्ति मीयन्ति चवन्ति उपपज्जन्तीति? न हेवं वत्तब्बे …पे… कामधातुया अत्थि रूपं वेदना सञ्ञा सङ्खारा विञ्ञाणन्ति? आमन्ता. कामगुणे अत्थि रूपं वेदना सञ्ञा सङ्खारा विञ्ञाणन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामधातु पञ्चवोकारभवोति? आमन्ता. कामगुणा पञ्चवोकारभवोति? न हेवं वत्तब्बे…पे… कामधातुया सम्मासम्बुद्धा उप्पज्जन्ति, पच्चेकसबुद्धा उप्पज्जन्ति, सावकयुगं उप्पज्जतीति? आमन्ता. कामगुणे सम्मासम्बुद्धा उप्पज्जन्ति, पच्चेकसम्बुद्धा उप्पज्जन्ति, सावकयुगं उप्पज्जतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

५१२. न वत्तब्बं – ‘‘पञ्चेव कामगुणा कामधातू’’ति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘पञ्चिमे, भिक्खवे, कामगुणा! कतमे पञ्च? चक्खुविञ्ञेय्या रूपा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया, सोतविञ्ञेय्या सद्दा…पे… घानविञ्ञेय्या गन्धा…पे… जिव्हाविञ्ञेय्या रसा…पे… कायविञ्ञेय्या फोट्ठब्बा इट्ठा कन्ता मनापा पियरूपा कामूपसंहिता रजनीया – इमे खो, भिक्खवे, पञ्च कामगुणा’’ति. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि पञ्चेव कामगुणा कामधातूति.

कामगुणकथा निट्ठिता.