२. दुतियवग्गो

(१४) ५. वचीभेदकथा

३२६. समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. सब्बत्थ समापन्नानं अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. सब्बदा समापन्नानं अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. सब्बेसं समापन्नानं अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. सब्बसमापत्तीसु अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. समापन्नस्स अत्थि कायभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स नत्थि कायभेदोति? आमन्ता. समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वाचा, अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. समापन्नस्स अत्थि कायो, अत्थि कायभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि कायो, नत्थि कायभेदोति? आमन्ता. समापन्नस्स अत्थि वाचा, नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३२७. दुक्खन्ति जानन्तो दुक्खन्ति वाचं भासतीति? आमन्ता. समुदयोति जानन्तो समुदयोति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

दुक्खन्ति जानन्तो दुक्खन्ति वाचं भासतीति? आमन्ता. निरोधोति जानन्तो निरोधोति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

दुक्खन्ति जानन्तो दुक्खन्ति वाचं भासतीति? आमन्ता. मग्गोति जानन्तो मग्गोति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समुदयोति जानन्तो न च समुदयोति वाचं भासतीति? आमन्ता. दुक्खन्ति जानन्तो न च दुक्खन्ति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

निरोधोति जानन्तो न च निरोधोति वाचं भासतीति? आमन्ता. दुक्खन्ति जानन्तो न च दुक्खन्ति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

मग्गोति जानन्तो न च मग्गोति वाचं भासतीति? आमन्ता. दुक्खन्ति जानन्तो न च दुक्खन्ति वाचं भासतीति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३२८. समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. ञाणं किंगोचरन्ति? ञाणं सच्चगोचरन्ति. सोतं सच्चगोचरन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. सोतं किं गोचरन्ति? सोतं सद्दगोचरन्ति. ञाणं सद्दगोचरन्ति? न हेवं वत्तब्बे.

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो ञाणं सच्चगोचरं, सोतं सद्दगोचरन्ति? आमन्ता. हञ्चि ञाणं सच्चगोचरं, सोतं सद्दगोचरं, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो ञाणं सच्चगोचरं, सोतं सद्दगोचरन्ति? आमन्ता. द्विन्नं फस्सानं, द्विन्नं वेदनानं, द्विन्नं सञ्ञानं, द्विन्नं चेतनानं, द्विन्नं चित्तानं समोधानं होतीति? न हेवं वत्तब्बे.

३२९. समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. पथवीकसिणं समापत्तिं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे.

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. आपोकसिणं…पे… तेजोकसिणं… वायोकसिणं… नीलकसिणं… पीतकसिणं… लोहितकसिणं… ओदातकसिणं… आकासानञ्चायतनं … विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं…पे… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

पथवीकसिणं समापत्तिं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. हञ्चि पथवीकसिणं समापत्तिं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

आपोकसिणं … तेजोकसिणं… वायोकसिणं… नीलकसिणं… पीतकसिणं… लोहितकसिणं… ओदातकसिणं… आकासानञ्चायतनं … विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. हञ्चि नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकियसमापत्तिं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकियं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे…. समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकियं दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकियं समापत्तिं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. हञ्चि लोकियं समापत्तिं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

लोकियं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. हञ्चि लोकियं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

लोकियं दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. हञ्चि लोकियं चतुत्थं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

३३०. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकियं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकियं दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकियं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकियं दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३३१. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं दुतियं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकुत्तरं दुतियं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

लोकुत्तरं दुतियं झानं… ततियं झानं… चतुत्थं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. लोकुत्तरं पठमं झानं समापन्नस्स नत्थि वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३३२. न वत्तब्बं – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति? आमन्ता. ननु वितक्कविचारा वचीसङ्खारा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति? आमन्ता. हञ्चि वितक्कविचारा वचीसङ्खारा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा,’’ तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

वितक्कविचारा वचीसङ्खारा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति [अत्थि वितक्कविचारा (स्या.) एवमुपरिपि], अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. पथवीकसिणं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा, अत्थि तस्स वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

वितक्कविचारा वचीसङ्खारा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति, अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. आपोकसिणं… तेजोकसिणं… वायोकसिणं… नीलकसिणं… पीतकसिणं… लोहितकसिणं… ओदातकसिणं पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा, अत्थि तस्स वचीभेदोति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

न वत्तब्बं – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति? आमन्ता. ननु वितक्कसमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति? आमन्ता. हञ्चि वितक्कसमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा,’’ तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

वितक्कसमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति, अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. सञ्ञासमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ‘‘दुतियं झानं समापन्नस्स अत्थि सञ्ञा, अत्थि तस्स वितक्कविचारा’’ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

वितक्कसमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स अत्थि वितक्कविचारा’’ति, अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. सञ्ञासमुट्ठाना वाचा वुत्ता भगवता – ततियं झानं…पे… चतुत्थं झानं… आकासानञ्चायतनं… विञ्ञाणञ्चायतनं… आकिञ्चञ्ञायतनं समापन्नस्स अत्थि सञ्ञा, अत्थि तस्स वितक्कविचाराति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३३३. समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. ननु ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स वाचा निरुद्धा होती’’ति [सं. नि. ४.२५९, २६३]! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. हञ्चि ‘‘पठमं झानं समापन्नस्स वाचा निरुद्धा होती’’ति, अत्थेव सुत्तन्तोति, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

‘‘पठमं झानं समापन्नस्स वाचा निरुद्धा होती’’ति [सं. नि. ४.२५९, २६३], अत्थेव सुत्तन्तोति, अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. ‘‘दुतियं झानं समापन्नस्स वितक्कविचारा निरुद्धा होन्ती’’ति [सं. नि. ४.२५९, २६३], अत्थेव सुत्तन्तोति, अत्थि तस्स वितक्कविचाराति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

‘‘पठमं झानं समापन्नस्स वाचा निरुद्धा होती’’ति [सं. नि. ४.२५९, २६३], अत्थेव सुत्तन्तोति, अत्थि तस्स वचीभेदोति? आमन्ता. ‘‘ततियं झानं समापन्नस्स पीति निरुद्धा होति, चतुत्थं झानं समापन्नस्स अस्सासपस्सासा निरुद्धा होन्ति, आकासानञ्चायतनं समापन्नस्स रूपसञ्ञा निरुद्धा होति, विञ्ञाणञ्चायतनं समापन्नस्स आकासानञ्चायतनसञ्ञा निरुद्धा होति, आकिञ्चञ्ञायतनं समापन्नस्स विञ्ञाणञ्चायतनसञ्ञा निरुद्धा होति, नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समापन्नस्स आकिञ्चञ्ञायतनसञ्ञा निरुद्धा होति, सञ्ञावेदयितनिरोधं समापन्नस्स सञ्ञा च वेदना च निरुद्धा होन्ती’’ति [सं. नि. ४.२५९, २६३; अ. नि. ९.३१; दी. नि. ३.३४४], अत्थेव सुत्तन्तोति, अत्थि तस्स सञ्ञा च वेदना चाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

न वत्तब्बं – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति? आमन्ता. ननु पठमस्स झानस्स सद्दो कण्डको [कण्टको (स्या.) अ. नि. १०.७२] वुत्तो भगवताति [अ. नि. १०.७२ कण्टकसुत्तं निस्साय पुच्छति]? आमन्ता. हञ्चि पठमस्स झानस्स सद्दो कण्टको वुत्तो भगवता, तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति.

पठमस्स झानस्स सद्दो कण्टको वुत्तो भगवताति, समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति? आमन्ता. दुतियस्स झानस्स वितक्कविचारा कण्टको वुत्तो भगवता… ततियस्स झानस्स पीति कण्टको वुत्तो भगवता… चतुत्थस्स झानस्स अस्सासपस्सासा कण्टको वुत्तो भगवता [अ. नि. १०.७२] … आकासानञ्चायतनं समापन्नस्स रूपसञ्ञा कण्टको वुत्तो भगवता… विञ्ञाणञ्चायतनं समापन्नस्स आकासानञ्चायतनसञ्ञा कण्टको वुत्तो भगवता… आकिञ्चञ्ञायतनं समापन्नस्स विञ्ञाणञ्चायतनसञ्ञा कण्टको वुत्तो भगवता… नेवसञ्ञानासञ्ञायतनं समापन्नस्स आकिञ्चञ्ञायतनसञ्ञा कण्टको वुत्तो भगवता… सञ्ञावेदयितनिरोधं समापन्नस्स सञ्ञा च वेदना च कण्टको वुत्तो भगवता [अ. नि. १०.७२], अत्थि तस्स सञ्ञा च वेदना चाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

न वत्तब्बं – ‘‘समापन्नस्स अत्थि वचीभेदो’’ति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘सिखिस्स, आनन्द, भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स अभिभू नाम सावको ब्रह्मलोके ठितो दससहस्सिलोकधातुं सरेन विञ्ञापेसि –

‘आरब्भथ निक्कमथ, युञ्जथ बुद्धसासने;

धुनाथ मच्चुनो सेनं, नळागारंव कुञ्जरो.

‘यो इमस्मिं धम्मविनये, अप्पमत्तो विहस्सति [विहेस्सति (सी. स्या. कं.) विहरिस्सति (क.)];

पहाय जातिसंसारं, दुक्खस्सन्तं करिस्सती’’’ति [अ. नि. १ तिकनिपाते; सं. नि. १.२८५].

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि समापन्नस्स अत्थि वचीभेदोति.

वचीभेदकथा निट्ठिता.