(१२) ३. कङ्खाकथा

३१८. अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. अत्थि अरहतो विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

नत्थि अरहतो विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? आमन्ता. हञ्चि नत्थि अरहतो विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणं, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि पुथुज्जनस्स कङ्खा, अत्थि तस्स विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? आमन्ता. अत्थि अरहतो कङ्खा, अत्थि तस्स विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

अत्थि अरहतो कङ्खा, नत्थि तस्स विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? आमन्ता. अत्थि पुथुज्जनस्स कङ्खा, नत्थि तस्स विचिकिच्छा विचिकिच्छापरियुट्ठानं विचिकिच्छासंयोजनं विचिकिच्छानीवरणन्ति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. अत्थि अरहतो सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा, सङ्घे कङ्खा, सिक्खाय कङ्खा, पुब्बन्ते कङ्खा, अपरन्ते कङ्खा, पुब्बन्तापरन्ते कङ्खा, इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे.

नत्थि अरहतो सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? आमन्ता. हञ्चि नत्थि अरहतो सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खा, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि पुथुज्जनस्स कङ्खा, अत्थि तस्स सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? आमन्ता. अत्थि अरहतो कङ्खा, अत्थि तस्स सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे.

अत्थि अरहतो कङ्खा, नत्थि तस्स सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? आमन्ता. अत्थि पुथुज्जनस्स कङ्खा, नत्थि तस्स सत्थरि कङ्खा, धम्मे कङ्खा…पे… इदप्पच्चयतापटिच्चसमुप्पन्नेसु धम्मेसु कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे.

३१९. अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु अरहतो रागो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावङ्कतो आयतिं अनुप्पादधम्मोति? आमन्ता. हञ्चि अरहतो रागो पहीनो उच्छिन्नमूलो तालावत्थुकतो अनभावङ्कतो आयतिं अनुप्पादधम्मो, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु अरहतो दोसो पहीनो…पे… मोहो पहीनो…पे… अनोत्तप्पं पहीनं…पे… रागप्पहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता…पे… दोसप्पहानाय…पे… अनोत्तप्पपहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता; ननु अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतन्ति? आमन्ता. हञ्चि अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, नो च वत रे वत्तब्बे – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

३२०. अत्थि अरहतो कङ्खाति? सधम्मकुसलस्स अरहतो अत्थि कङ्खा, परधम्मकुसलस्स अरहतो नत्थि कङ्खाति. सधम्मकुसलस्स अरहतो अत्थि कङ्खाति? आमन्ता. परधम्मकुसलस्स अरहतो अत्थि कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

परधम्मकुसलस्स अरहतो नत्थि कङ्खाति? आमन्ता. सधम्मकुसलस्स अरहतो नत्थि कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

सधम्मकुसलस्स अरहतो रागो पहीनो, अत्थि तस्स कङ्खाति? आमन्ता. परधम्मकुसलस्स अरहतो रागो पहीनो, अत्थि तस्स कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

सधम्मकुसलस्स अरहतो दोसो पहीनो…पे… मोहो पहीनो…पे… अनोत्तप्पं पहीनं…पे… रागप्पहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता…पे… दोसप्पहानाय…पे… मोहप्पहानाय…पे… अनोत्तप्पपहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता…पे… सधम्मकुसलो अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो …पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, अत्थि तस्स कङ्खाति? आमन्ता. परधम्मकुसलो अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, अत्थि तस्स कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे… परधम्मकुसलस्स अरहतो रागो पहीनो, नत्थि तस्स कङ्खाति? आमन्ता. सधम्मकुसलस्स अरहतो रागो पहीनो, नत्थि तस्स कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

परधम्मकुसलस्स अरहतो दोसो पहीनो…पे… मोहो पहीनो…पे… अनोत्तप्पं पहीनं…पे… रागप्पहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता…पे… दोसप्पहानाय…पे… मोहप्पहानाय…पे… अनोत्तप्पपहानाय मग्गो भावितो…पे… बोज्झङ्गा भाविता…पे… परधम्मकुसलो अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, नत्थि तस्स कङ्खाति? आमन्ता. सधम्मकुसलो अरहा वीतरागो वीतदोसो वीतमोहो…पे… सच्छिकातब्बं सच्छिकतं, नत्थि तस्स कङ्खाति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

३२१. अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘जानतोहं, भिक्खवे, पस्सतो आसवानं खयं वदामि, नो अजानतो नो अपस्सतो! किञ्च, भिक्खवे, जानतो किं पस्सतो आसवानं खयो होति? ‘इति रूपं’…पे… ‘इति विञ्ञाणस्स अत्थङ्गमो’ति – एवं खो, भिक्खवे, जानतो एवं पस्सतो आसवानं खयो होती’’ति. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘जानतोहं, भिक्खवे, पस्सतो आसवानं खयं वदामि, नो अजानतो नो अपस्सतो! किञ्च, भिक्खवे, जानतो किं पस्सतो आसवानं खयो होति? ‘इदं दुक्ख’न्ति, भिक्खवे…पे… ‘अयं दुक्खनिरोधगामिनी पटिपदा’ति जानतो पस्सतो आसवानं खयो होति. एवं खो, भिक्खवे, जानतो एवं पस्सतो आसवानं खयो होती’’ति. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘सब्बं, भिक्खवे, अनभिजानं अपरिजानं अविराजयं अप्पजहं अभब्बो दुक्खक्खयाय; सब्बञ्च खो, भिक्खवे, अभिजानं परिजानं विराजयं पजहं भब्बो दुक्खक्खयाया’’ति! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘सहावस्स दस्सनसम्पदाय …पे… छच्चाभिठानानि अभब्ब कातु’’न्ति. अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता – ‘‘यस्मिं, भिक्खवे, समये अरियसावकस्स विरजं वीतमलं धम्मचक्खुं उदपादि – ‘यं किञ्चि समुदयधम्मं सब्बं तं निरोधधम्म’न्ति, सह दस्सनुप्पादा, भिक्खवे, अरियसावकस्स तीणि संयोजनानि पहीयन्ति – सक्कायदिट्ठि, विचिकिच्छा, सीलब्बतपरामासो’’ति! अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. ननु वुत्तं भगवता –

‘‘यदा हवे पातुभवन्ति धम्मा,

आतापिनो झायतो ब्राह्मणस्स;

अथस्स कङ्खा वपयन्ति सब्बा,

यतो पजानाति सहेतुधम्मन्ति.

‘‘यदा हवे पातुभवन्ति धम्मा,

आतापिनो झायतो ब्राह्मणस्स;

अथस्स कङ्खा वपयन्ति सब्बा,

यतो खयं पच्चयानं अवेदीति.

‘‘यदा हवे पातुभवन्ति धम्मा,

आतापिनो झायतो ब्राह्मणस्स;

विधूपयं तिट्ठति मारसेनं,

सूरियोव [सुरियोव (सी. स्या. कं. पी.)] ओभासयमन्तलिक्खन्ति [महाव. ३; उदा. ३].

‘‘या काचि कङ्खा इध वा हुरं वा,

सकवेदिया वा परवेदिया वा;

झायिनो [ये झायिनो (उदाने)] ता पजहन्ति सब्बा,

आतापिनो ब्रह्मचरियं चरन्ताति [उदा. ४७ उदानेपि].

‘‘ये कङ्खासमतिक्कन्ता, कङ्खाभूतेसु पाणिसु;

असंसया विसंयुत्ता, तेसु दिन्नं महप्फलन्ति.

‘‘एतादिसी धम्मपकासनेत्थ,

न तत्थ किं कङ्खति कोचि सावको;

नित्थिण्णओघं [नितिण्णओघं (सी. क.), नित्तिण्णओघं (स्या. कं.)] विचिकिच्छछिन्नं,

बुद्धं नमस्साम जिनं जनिन्दा’’ति [दी. नि. २.३५४].

अत्थेव सुत्तन्तोति? आमन्ता. तेन हि न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

न वत्तब्बं – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति? आमन्ता. ननु अरहा इत्थिपुरिसानं नामगोत्ते कङ्खेय्य, मग्गामग्गे कङ्खेय्य, तिणकट्ठवनप्पतीनं नामे कङ्खेय्या’’ति? आमन्ता. हञ्चि अरहा इत्थिपुरिसानं नामगोत्ते कङ्खेय्य, मग्गामग्गे कङ्खेय्य, तिणकट्ठवनप्पतीनं नामे कङ्खेय्य; तेन वत रे वत्तब्बे – ‘‘अत्थि अरहतो कङ्खा’’ति.

अरहा इत्थिपुरिसानं नामगोत्ते कङ्खेय्य, मग्गामग्गे कङ्खेय्य, तिणकट्ठवनप्पतीनं नामे कङ्खेय्याति, अत्थि अरहतो कङ्खाति? आमन्ता. अरहा सोतापत्तिफले वा सकदागामिफले वा अनागामिफले वा अरहत्ते वा कङ्खेय्याति? न हेवं वत्तब्बे…पे….

कङ्खाकथा निट्ठिता.