चिरट्ठितिसम्पादनवण्णना

७६. लक्खट्ठाने ठितं सरेन वालं विज्झतीति वालवेधी. इध पन अनेकधा भिन्नस्स वालस्स अंसुं विज्झन्तो ‘‘वालवेधी’’ति अधिप्पेतो. तेन वालवेधिना. सूदेनाति भत्तकारेन. ‘‘आकारा परिग्गहेतब्बा’’ति सङ्खेपतो वुत्तमत्थं विवरितुं ‘‘यथा ही’’तिआदि वुत्तं. तत्थ सुकुसलोति सुट्ठु छेको. धनुग्गहोति इस्सासो. कम्मन्ति योग्यं. अक्कन्तपदानन्ति विज्झनकाले अक्कमनवसेन पवत्तपदानं. आकारन्ति धनुजियासरानं गहिताकारं. परिग्गण्हेय्याति उपधारेय्य. भोजनसप्पायादयोति आदि-सद्दो अवुत्ताकारानम्पि सङ्गाहको दट्ठब्बो. तेन उतुभावनानिमित्तादीनम्पि परिग्गण्हनं वुत्तं होति. तस्मिन्ति तस्मिं तरुणसमाधिम्हि.

भत्तारन्ति सामिनं, भत्तवेतनादीहि पोसकन्ति अत्थो. परिविसन्तोति भोजेन्तो. तस्स रुच्चित्वा भुञ्जनाकारं सल्लक्खेत्वा तस्स उपनामेन्तोति योजना. अयम्पि योगी. अधिगतक्खणे भोजनादयो आकारेति पुब्बे झानस्स अधिगतक्खणे किच्चसाधके भोजनादिगते आकारे. गहेत्वाति परिग्गहेत्वा सल्लक्खेत्वा. नट्ठे नट्ठे समाधिम्हि पुनप्पुनं अप्पनाय.

महानसविज्जापरिचयेन पण्डितो. तत्थ विसदञाणताय ब्यत्तो. ठानुप्पत्तिककओसल्लयोगेन कुसलो. नानच्चयेहीति नानच्चयेहि नानासभावेहि, नानारसेहीति अत्थो. तेनाह ‘‘अम्बिलग्गेही’’तिआदि. सूपेहीति ब्यञ्जनेहि. अम्बिलग्गेहीति अम्बिलकोट्ठासेहि, ये वा अम्बिलरसा हुत्वा अग्गभूता, तेहि चतुरम्बिलादिमिस्सेहि. एस नयो तित्तकग्गादीसुपि. खारिकेहीति वातिङ्गणकळीरादिमिस्सेहि. निमित्तन्ति आकारं रुच्चनवसेन भुञ्जनाकारं. उग्गण्हातीति उपरूपरि गण्हाति उपधारेति. इमस्स वा सूपेय्यस्स अत्थाय हत्थं अभिहरति. अभिहारानन्ति अभिमुखेन हरितब्बानं पण्णाकारानं, पूजाभिहारानं वा. निमित्तं उग्गण्हातीति ‘‘एवं मे चित्तं समाहितं अहोसी’’ति निमित्तं गण्हाति सल्लक्खेति.

समाधिपरिपन्थानन्ति समाधिस्स परिपन्थभूतानं. धम्मानन्ति कामच्छन्दादिनीवरणधम्मानं. सुविसोधितत्ताति सुट्ठु विसोधितत्ता, विक्खम्भनवसेनेव सम्मदेव पहीनत्ताति अत्थो. कामादीनवपच्चवेक्खणादीहीति आदि-सद्देन असुभमनसिकारनेक्खम्मानिसंसपच्चवेक्खणादीनि सङ्गण्हाति. नेक्खम्मगुणदस्सनेनापि हि तस्स विबन्धभूते कामच्छन्दे आदीनवो विसेसतो पाकटो होतीति. कायदुट्ठुल्लन्ति कायदरथं सारद्धकायतं. तेन कायचित्तानं सारम्भनिमित्तस्स ब्यापादनीवरणस्स न विसोधनमाह. आरम्भधातुमनसिकारादीति आदि-सद्देन वीरियसम्बोज्झङ्गनिमित्तानं, आलोकसञ्ञादीनञ्च सङ्गहो दट्ठब्बो. समथनिमित्तमनसिकारादीति आदि-सद्देन समाधिसम्बोज्झङ्गट्ठानियानं धम्मानं सङ्गहो दट्ठब्बो. अञ्ञेपि समाधिपरिपन्थेति विचिकिच्छाट्ठानिये, मदमानादिके च सन्धायाह. आसयन्ति वसनकसुसिरं. सुपरिसुद्धन्ति आसङ्कनीयत्ताभावेन सुट्ठु परिसुद्धं. एत्थाह – ननु चायं पगेव कामादीनवं पच्चवेक्खित्वा समथपटिपदं पटिपन्नो उपचारक्खणेयेव झानेन नीवरणानि विक्खम्भितानि, अथ कस्मा पुन कामादीनवपच्चवेक्खणादि गहितन्ति? सच्चमेतं. तं पन पहानमत्तन्ति झानस्स चिरट्ठितिया अतिसयपहानत्थं पुन गहितं.

उद्धच्च मिद्धन्ति कुक्कुच्चं, थिनञ्च तदेकट्ठताय गहितमेवाति कत्वा वुत्तं. सुद्धन्तगतोति सुपरिसुद्धपरियन्तं सब्बसो विसोधितकोणपरियन्तं उय्यानं गतो. तहिं रमेति तस्मिं झाने रमेय्य दिवसभागम्पि झानसमङ्गी एव भवेय्य.

चित्तभावनावेपुल्लत्थन्ति समाधिभावनाय विपुलभावाय. यथा हि भावनावसेन निमित्तस्स उप्पत्ति, एवमस्स भावनावसेनेव वड्ढनम्पि. तस्मा एकङ्गुलादिवसेन निमित्तं वड्ढेन्तस्स पुनप्पुनं बहुलीकारेन झानं भावनापि वुद्धिं विरुळ्हिं वेपुल्लं आपज्जति. तेन वुत्तं ‘‘चित्तभावनावेपुल्लत्थञ्च यथालद्धं पटिभागनिमित्तं वड्ढेतब्ब’’न्ति. तस्साति पटिभागनिमित्तस्स.