सोतापन्नपुग्गलकथावण्णना
८११. तस्सेव सोतापत्तिमग्गचित्तस्स. कामञ्चेत्थ नातितिक्खपञ्ञस्स द्वे, तिक्खपञ्ञस्स तीणि फलचित्तानि होन्ति, अविसेसतो पन गहितस्स मग्गस्स वसेन ‘‘द्वे, तीणि वा’’ति वुत्तं. समाधिमानन्तरिकञ्ञमाहूति यं अत्तनो पवत्तिसमनन्तरं नियमेनेव फलप्पदानतो आनन्तरिकसमाधीति आहूति अत्थो. अनन्तरमेव पवत्तनकं फलं अनन्तरं, तत्थ नियुत्तो, तं वा पयोजनं एतस्साति आनन्तरिको, मग्गो.
आसेवनन्तेति आसेवनतो अन्ते, आसेवनलाभिनो अनुलोमञाणस्स अनन्तरन्ति अत्थो. लद्धासेवनमेव अनुलोमं गोत्रभुं उप्पादेति. उपरि पन छ, सत्त वा जवनानि पवत्तन्ति, तस्मा चत्तारि फलचित्तानि होन्तीति वदेय्याति आह ‘‘सत्तचित्तपरमा च एकावज्जनवीथी’’ति.
तं पन न सारतो पच्चेतब्बन्ति योजना. यं पनेत्थ वत्तब्बं, तं हेट्ठा वुत्तमेव.
८१२. एत्तावताति पठममग्गानन्तरं फलस्स उप्पत्तिमक्केन. भुसं पमत्तोपीति देवरज्जचक्कवत्तिरज्जादिपमादट्ठानं आगम्म भुसं पमत्तोपि. येसं यथावुत्तआवज्जनजवनचित्तानं उप्पत्तिया एस सोतापन्नो पच्चवेक्खति नामाति अधिप्पायो.
एतेनेव पसङ्गेन सेसानं अरियानं पच्चवेक्खणानि दस्सेतुं ‘‘यथा चा’’तिआदि वुत्तं.
उक्कट्ठपरिच्छेदोयेव चेसो, यदिदं पञ्चन्नं, चतुन्नञ्च पच्चवेक्खणानं दस्सनन्ति अत्थो. ‘‘अभावेनेवा’’ति एतेन पहीनावसिट्ठकिलेसपच्चवेक्खणसमत्थता कस्सचि होति, कस्सचि न होतीति दस्सेति. लोभो एव लोभधम्मो.