११. सोसानिकङ्गकथावण्णना

३४. न सुसानन्ति असुसानं. अञ्ञत्थो न-कारो, सुसानलक्खणरहितं वसनट्ठानन्ति अधिप्पायो. न तत्थाति ‘‘सुसान’’न्ति ववत्थपितमत्ते ठाने न वसितब्बं. न हि नाममत्तेन सुसानलक्खणं सिज्झति. तेनाह ‘‘न ही’’तिआदि. झापितकालतो पन पट्ठाय…पे… सुसानमेव छवेन सयितमत्ताय सुसानलक्खणप्पत्तितो. छवसयनं हि ‘‘सुसान’’न्ति वुच्चति.

सोसानिकेन नाम अप्पकिच्चेन सल्लहुकवुत्तिना भवितब्बन्ति दस्सेतुं ‘‘तस्मिं पन वसन्तेना’’तिआदि वुत्तं. गरुकन्ति दुप्परिहारं. तमेव हि दुप्परिहारभावं दस्सेतुं ‘‘तस्मा’’तिआदि वुत्तं. तत्थ उप्पन्नपरिस्सयविघातत्थायाति ‘‘सुसानं नाम मनुस्सराहस्सेय्यक’’न्ति चोरा कतकम्मापि अकतकम्मापि ओसरन्ति, तत्थ चोरेसु भण्डसामिके दिस्वा भिक्खुसमीपे भण्डं छड्डेत्वा पलातेसु मनुस्सा भिक्खुं ‘‘चोरो’’ति गहेत्वा पोथेय्युं, तस्मा विहारे सङ्घत्थेरं वा गोचरगामे रञ्ञा नियुत्तं राजयुत्तकं वा अत्तनो सोसानिकभावं जानापेत्वा यथा तादिसो, अञ्ञो वा परिस्सयो न होति, तथा अप्पमत्तेन वसितब्बं. चङ्कमन्तस्स यदा आळहनं अभिमुखं न होति, तदापि संवेगजननत्थं तत्थ दिट्ठि विस्सज्जेतब्बाति दस्सेतुं ‘‘अद्धक्खिकेन आळहनं ओलोकेन्तेना’’ति वुत्तं.

उप्पथमग्गेन गन्तब्बं अत्तनो सोसानिकभावस्स अपाकटभावत्थं. आरम्मणन्ति तस्मिं सुसाने ‘‘अयं वम्मिको, अयं रुक्खो, अयं खाणुको’’तिआदिना दिवायेव आरम्मणं ववत्थपेतब्बं. भयानकन्ति भयजनकं वम्मिकादिं. केनचि लेड्डुपासाणादिना आसन्ने विचरन्तीति न पहरितब्बा. तिलपिट्ठं वुच्चति पललं. मासमिस्सं भत्तं मासभत्तं. गुळादीति आदि-सद्देन तिलसंगुळिकादिघनपूवञ्च सङ्गण्हाति. कुलगेहं न पविसितब्बन्ति पेतधूमेन वासितत्ता, पिसाचानुबन्धत्ता च कुलगेहस्स अब्भन्तरं न पविसितब्बं. देवसिकं छवडाहो धुवडाहो. मतञातकानं तत्थ गन्त्वा देवसिकं रोदनं धुवरोदनं. वुत्तनयेनाति ‘‘झापितकालतो पन पट्ठाया’’ति वुत्तनयेन. ‘‘पच्छिमयामे पटिक्कमितुं वट्टती’’ति इच्छितत्ता ‘‘सुसानं अगतदिवसे’’ति अङ्गुत्तरभाणका.

सुसाने निच्चकालं सिवथिकदस्सनेन मरणस्सतिपटिलाभो. ततो एव अप्पमादविहारिता. तत्थ छड्डितस्स मतकळेवरस्स दस्सनेन असुभनिमित्ताधिगमो. ततो एव कामरागविनोदनं. बहुलं सरीरस्स असुचिदुग्गन्धजेगुच्छभावसल्लक्खणतो अभिण्हं कायसभावदस्सनं. ततो मरणस्सतिपटिलाभतो च संवेगबहुलता. ब्याधिकानं, जराजिण्णानञ्च मतानं तत्थ दस्सनेन आरोग्ययोब्बनजीवितमदप्पहानं. खुद्दकस्स, महतो च भयस्स अभिभवनतो भयभेरवसहनता. संविग्गस्स योनिसो पदहनं सम्भवतीति अमनुस्सानं गरुभावनीयता. निद्दागतम्पीति सुत्तम्पि, सुपिनन्तेपीति अधिप्पायो.

इति सोसानिकङ्गकथावण्णना.