पठमसीलपञ्चकवण्णना
२०. परियन्तो एतेसं अत्थीति परियन्तानि, परियन्तानि सिक्खापदानि येसं ते परियन्तसिक्खापदा, तेसं परियन्तसिक्खापदानं. उपसम्पन्नानन्ति ठपेत्वा कल्याणपुथुज्जनसेक्खासेक्खे तदञ्ञेसं उपसम्पन्नानं. सामञ्ञजोतनापि हि विसेसे तिट्ठति. कुसलधम्मे युत्तानन्ति विपस्सनाचारे युत्तपयुत्तानं. सेक्खधम्मा परियन्ता परमा मरियादा एतस्साति सेक्खपरियन्तो. नामरूपपरिच्छेदतो, कुसलधम्मसमादानतो वा पन पट्ठाय याव गोत्रभू, ताव पवत्तकुसलधम्मप्पबन्धो सेक्खधम्मे आहच्च ठितो सेक्खपरियन्तो. सेक्खधम्मानं वा हेट्ठिमन्तभूता सिक्खितब्बा लोकिया तिस्सो सिक्खा सेक्खपरियन्तो, तस्मिं सेक्खपरियन्ते. परिपूरकारीनन्ति किञ्चिपि सिक्खं अहापेत्वा पूरेन्तानं. उपरिविसेसाधिगमत्थं काये च जीविते च अनपेक्खानं. ततो एव सीलपारिपूरिअत्थं परिच्चत्तजीवितानं. दिट्ठिसंकिलेसेन अपरामसनीयतो पारिसुद्धिवन्तं सीलं अपरामट्ठपारिसुद्धिसीलं. किलेसानं सब्बसो पटिप्पस्सद्धिया पारिसुद्धिवन्तं सीलं पटिप्पस्सद्धिपारिसुद्धिसीलं.
अनुपसम्पन्नानं असेक्खानं, सेक्खानं, कल्याणपुथुज्जनानञ्च सीलं महानुभावताय आनुभावतो अपरियन्तमेवाति आह ‘‘गणनवसेन सपरियन्तत्ता’’ति. कायवाचानं संवरणतो, विनयनतो च संवरविनया. पेय्यालमुखेन निद्दिट्ठाति तत्थ तत्थ सत्थारा देसितवित्थारनयेन यथावुत्तगणनतो निद्दिट्ठा. सिक्खाति सीलसङ्खाता सिक्खा. विनयसंवरेति विनयपिटके. गणनवसेन सपरियन्तम्पि उपसम्पन्नानं सीलन्ति हेट्ठा वुत्तं आनेत्वा सम्बन्धितब्बं. यं किञ्चि हि उपसम्पन्नेन सिक्खितब्बं सीलं नाम, तत्थ कस्सचिपि अनवसेसतो अनवसेसवसेन. समादानभावन्ति समादानसब्भावं. लाभ…पे… वसेन अदिट्ठपरियन्तभावो लाभादिहेतु सीलस्स अवीतिक्कमो.
धनं चजे अङ्गवरस्स हेतु पारिपन्थिकचोरादीहि उपद्दुतो. अङ्गं चजे जीवितं रक्खमानो सप्पदट्ठादिकाले. अङ्गं धनं जीवितञ्चापि सब्बं, चजे नरो धम्ममनुस्सरन्तो सुतसोममहाबोधिसत्तादयो विय. तेनाह ‘‘इमं सप्पुरिसानुस्सतिं अविजहन्तो’’ति. जिघच्छापरिस्समेन जीवितसंसये सतिपि. सिक्खापदं अवीतिक्कम्माति अस्सामिकेसु अम्बफलेसु भूमियं पतितेसु समीपेयेव सन्तेसुपि पटिग्गाहकाभावेन अपरिभुञ्जन्तो पटिग्गहणसिक्खापदं अवीतिक्कमित्वा.
सीलवन्तस्साति सीलवन्तभावस्स कारणा, सीलवन्तस्स वा तुय्हं एतादिसं अंसेन वाहणादिकं किच्चं करोति, कारणा सीलस्साति अधिप्पायो. सुधोतजातिमणि वियाति चतूसु पासाणेसु सम्मदेव धोतजातिमणि विय. महासङ्घरक्खितभागिनेय्यसङ्घरक्खितत्थेरानं वियाति महासङ्घरक्खितत्थेरस्स, तस्सेव भागिनेय्यसङ्घरक्खितत्थेरस्स विय च. ‘‘किमत्थं मयं इधागता’’ति महाजनस्स विप्पटिसारो भविस्सतीति अधिप्पायो. अच्छरिकायाति अङ्गुलिफोटनेन. असतियाति सतिसम्मोसेन. अञ्ञाणपकतन्ति अञ्ञाणेन अपरज्झित्वा कतं, अजानित्वा कतन्ति अत्थो.
अप्पस्सुतोपि चे होतीति सुत्तगेय्यादिसुतरहितो होति चे. सीलेसु असमाहितोति पातिमोक्खसंवरादिसीलेसुपि न सम्मा पतिट्ठितो होति चे. नास्स सम्पज्जते सुतन्ति अस्स सीलरहितस्स पुग्गलस्स सुतं अत्तनो, परेसञ्च कत्थचि भवसम्पत्तिआवहं न होति. ‘‘दुस्सीलोयं पुरिसपुग्गलो’’ति हि सिक्खाकामा न तस्स सन्तिकं उपसङ्कमन्ति. बहुस्सुतोपि चेति एत्थ चे-ति निपातमत्तं. पसंसितोति पसंसितो एव नाम.
रागवसेन अपरामट्ठगहणेन तण्हापरामासाभावमाह. तथारूपन्ति रागवसेन अपरामट्ठं. भिन्दित्वाति हनित्वा. सञ्ञपेस्सामीति सञ्ञत्तिं करिस्सामि, अप्पकं वेलं मं विस्सेज्जेतुन्ति अधिप्पायो. अट्टियामीति जिगुच्छामि. हरायामीति लज्जामि.
पलिपन्नोति सीदन्तो, सम्मक्खितो वा. सीलेनेव सद्धिं मरिस्सामीति सीलं अविनासेन्तो तेन सहेव मरिस्सामि, न इदानि कदाचिपि तं परिच्चजिस्सामि. सति हि भवादाने सीलेन वियोगो सिया, भवमेव नादियिस्सामीति अधिप्पायो. रोगं सम्मसन्तोति रोगभूतं वेदनं वेदनामुखेन सेसारूपधम्मे, रूपधम्मे च परिग्गहेत्वा विपस्सन्तो.
रुप्पतोति विकारं आपादियमानसरीरस्स. परिसुस्सतीति समन्ततो सुस्सति. यथा किं? पुप्फं यथा पंसुनि आतपे कतं सूरियातपसन्तत्ते पंसुनि ठपितं सिरीसादिपुप्फं वियाति अत्थो. अजञ्ञन्ति अमनुञ्ञं जिगुच्छनीयं. जञ्ञसङ्खातन्ति बालेहि ‘‘जञ्ञ’’न्ति एवं कित्तितं. जञ्ञरूपं अपस्सतोति यथाभूतं अप्पस्सतो अविद्दसुनो ‘‘जञ्ञ’’न्ति पसंसितं. धिरत्थुमन्ति धि अत्थु इमं, धि-सद्दयोगेन सब्बत्थ उपयोगवचनं, इमस्स पूतिकायस्स धिकारो होतूति अत्थो. दुग्गन्धियन्ति दुग्गन्धिकं दुग्गन्धवन्तं. यत्थ यथावुत्ते पूतिकाये रागहेतु पमत्ता पमादं आपन्ना. पजाति सत्ता. हापेन्ति मग्गं सुगतूपपत्तियाति सुगतूपपत्तिया मग्गं, सीलम्पि हापेन्ति, पगेव झानादिन्ति अधिप्पायो. केवलं ‘‘अरहन्तो’’ति वत्तब्बा सावकखीणासवा, इतरे पन पच्चेकबुद्धा सम्मासम्बुद्धाति सह विसेसनेनाति आह ‘‘अरहन्तादीन’’न्ति. सब्बदरथप्पटिप्पस्सद्धियाति सब्बकिलेसदरथप्पटिप्पस्सद्धिया.