पातिमोक्खसंवरसीलवण्णना
१४. तत्राति तेसु पातिमोक्खसंवरादीसु. आदितो पट्ठायाति ‘‘इध भिक्खू’’तिआदिना (विभ. ५०८; दी. नि. १.१९४) आगतदेसनाय आदितो पभुति. विनिच्छयकथाति तत्थ संसयविधमनेन विनिच्छयावहा कथा. पठमस्स अत्थस्स सब्बसाधारणत्ता असाधारणं पब्बजितावेणिकं परियायं दस्सेन्तो ‘‘छिन्नभिन्नपटधरादिताय वा’’ति आह. एवं हिस्स परिपुण्णपातिमोक्खसंवरयोग्यता दस्सिता होति. भिन्नपटधरादिभावो च नाम दलिद्दस्सापि निग्गहितस्स होतीति ततो विसेसेतुं ‘‘सद्धापब्बजितो’’ति वत्वा पटिपत्तिया योग्यभावदस्सनत्थं ‘‘कुलपुत्तो’’ति वुत्तं. आचारकुलपुत्तो वा हि पटिपज्जितुं सक्कोति जातिकुलपुत्तो वा. सिक्खापदसीलन्ति चारित्तवारित्तप्पभेदं सिक्खापदवसेन पञ्ञत्तं सीलं. योति अनियमनिद्देसो यो कोचि पुग्गलो. नन्ति विनयपरियापन्नं सीलं. तन्ति पुग्गलं. मोक्खेति सहकारिकारणभावतो. अपाये भवानि आपायिकानि. आदि-सद्देन तदञ्ञं सब्बसंसारदुक्खं सङ्गण्हाति. संवरणं कायवचीद्वारानं पिदहनं. येन ते संवुता पिहिता होन्ति, सो संवरो. यस्मा पन सो सत्तन्नं आपत्तिक्खन्धानं अवीतिक्कमो वीतिक्कमपटिपक्खोति कत्वा, तस्मा वुत्तं ‘‘कायिकवाचसिकस्स अवीतिक्कमस्सेतं नाम’’न्ति. पातिमोक्खसंवरेन संवुतोति पातिमोक्खसंवरेन पिहितकायवचीद्वारो. तथाभूतो च यस्मा तं उपेतो तेन च समङ्गी नाम होति, तस्मा वुत्तं ‘‘उपगतो समन्नागतोति अत्थो’’ति.
अपरो नयो – किलेसानं बलवभावतो, पापकिरियाय सुकरभावतो, पुञ्ञकिरियाय च दुक्करभावतो बहुक्खत्तुं अपायेसु पतनसीलोति पाती, पुथुज्जनो. अनिच्चताय वा भवादीसु कम्मवेगक्खित्तो घटियन्तं विय अनवट्ठानेन परिब्भमनतो गमनसीलोति पाती, मरणवसेन वा तम्हि तम्हि सत्तनिकाये अत्तभावस्स पातनसीलोति पाती, सत्तसन्तानो, चित्तमेव वा. तं पातिनं संसारदुक्खतो मोक्खेतीति पातिमोक्खं. चित्तस्स हि विमोक्खेन सत्तो ‘‘विमुत्तो’’ति वुच्चति. वुत्तं हि ‘‘चित्तवोदाना विसुज्झन्ती’’ति, ‘‘अनुपादाय आसवेहि चित्तं विमुत्त’’न्ति (महाव. २८) च. अथ वा अविज्जादिना हेतुना संसारे पतति गच्छति पवत्ततीति पाती, ‘‘अविज्जानीवरणानं सत्तानं तण्हासंयोजनानं सन्धावतं संसरत’’न्ति (सं. नि. २.१२४) हि वुत्तं. तस्स पातिनो सत्तस्स तण्हादिसंकिलेसत्तयतो मोक्खो एतेनाति पातिमोक्खं. ‘‘कण्ठेकाळो’’तिआदीनं वियस्स समाससिद्धि वेदितब्बा. अथ वा पातेति विनिपातेति दुक्खेति पाति, चित्तं. वुत्तं हि ‘‘चित्तेन नीयति लोको, चित्तेन परिकस्सती’’ति (सं. नि. १.६२). तस्स पातिनो मोक्खो एतेनाति पातिमोक्खं, पतति वा एतेन अपायदुक्खे, संसारदुक्खे चाति पाती, तण्हादिसंकिलेसो. वुत्तं हि ‘‘तण्हा जनेति पुरिसं (सं. नि. १.५५-५७), तण्हादुतियो पुरिसो’’ति (इतिवु. १५, १०५; अ. नि. ४.९; महानि. १९१; चूळनि. पारायनानुगीतिगाथानिद्देस) च आदि. ततो पातितो मोक्खोति पातिमोक्खं. अथ वा पतति एत्थाति पातीनि, छ अज्झत्तिकबाहिरानि आयतनानि. वुत्तं हि ‘‘छसु लोको समुप्पन्नो, छसु कुब्बति सन्थव’’न्ति (सं. नि. १.७०; सु. नि. १७१). ततो छअज्झत्तिकबाहिरायतनसङ्खाततो पातितो मोक्खोति पातिमोक्खं. अथ वा पातो विनिपातो अस्स अत्थीति पाती, संसारो. ततो मोक्खोति पातिमोक्खं, अथ वा सब्बलोकाधिपतिभावतो धम्मिस्सरो भगवा ‘‘पती’’ति वुच्चति. मुच्चति एतेनाति मोक्खो, पतिनो मोक्खो तेन पञ्ञत्तत्ताति पतिमोक्खो, पतिमोक्खो एव पातिमोक्खं. सब्बगुणानं वा मूलभावतो उत्तमट्ठेन पति च सो यथावुत्तेनत्थेन मोक्खो चाति पतिमोक्खो, पतिमोक्खो एव पातिमोक्खं. तथा हि वुत्तं ‘‘पातिमोक्खन्ति मुखमेतं पमुखमेत’’न्ति (महाव. १३५) वित्थारो.
अथ वा प-इति पकारे, अती-ति अच्चन्तत्थे निपातो, तस्मा पकारेहि अच्चन्तं मोक्खेतीति पातिमोक्खं. इदं हि सीलं सयं तदङ्गवसेन, समाधिसहितं पञ्ञासहितञ्च विक्खम्भनवसेन, समुच्छेदवसेन च अच्चन्तं मोक्खेति मोचेतीति पातिमोक्खं, पति पति मोक्खोति वा पतिमोक्खो, तम्हा तम्हा वीतिक्कमदोसतो पच्चेकं मोक्खोति अत्थो, पतिमोक्खो एव पातिमोक्खं. मोक्खोति वा निब्बानं, तस्स मोक्खस्स पटिबिम्बभूतोति पतिमोक्खो. सीलसंवरो हि सूरियस्स अरुणुग्गमनं विय निब्बानस्स उदयभूतो तप्पटिभागो विय यथारहं किलेसनिब्बापनतो, पतिमोक्खोयेव पातिमोक्खं. अथ वा मोक्खं पति वत्तति, मोक्खाभिमुखन्ति वा पतिमोक्खं, पतिमोक्खमेव पातिमोक्खन्ति एवमेत्थ पातिमोक्ख-सद्दस्स अत्थो वेदितब्बो. इरियतीति अत्तभावं पवत्तेति. ‘‘विहरती’’ति इमिना पातिमोक्खसंवरसीले ठितस्स भिक्खुनो इरियापथविहारो दस्सितो. पाळियन्ति झानविभङ्गपाळियं (विभ. ५०८ आदयो).
तत्थ कामं समणचारं, समणगोचरञ्च दस्सेतुं ‘‘आचारगोचरसम्पन्नो’’ति वुत्तं, यथा पन मग्गं आचिक्खन्तो ‘‘वामं मुञ्च, दक्खिणं गण्हा’’ति वज्जेतब्बपुब्बकं गहेतब्बं वदेय्य, यथा वा ससीसन्हानेन पहीनसेदमलजल्लिकस्स मालागन्धविलेपनादिविभूसनसंविधानं युत्तरूपं, एवं पहीनपापधम्मस्स कल्याणधम्मसमायोगो युत्तरूपोति ‘‘अत्थि आचारो, अत्थि अनाचारो’’ति द्वयं उद्दिसित्वा अनाचारं ताव विभजितुं ‘‘तत्थ कतमो अनाचारो’’तिआदि वुत्तं. तत्थ कायिको वीतिक्कमोति तिविधं कायदुच्चरितं. वाचसिको वीतिक्कमोति चतुब्बिधं वचीदुच्चरितं. कायिकवाचसिकोति तदुभयं.
एवं आजीवट्ठमकसीलस्स वीतिक्कमो दस्सितो. इदानि मानसं अनाचारं दस्सेतुं ‘‘सब्बम्पि दुस्सील्यं अनाचारो’’ति वत्वा तत्थ एकच्चियं दस्सेन्तो ‘‘इधेकच्चो वेळुदानेन वा’’तिआदिमाह. तत्थ वेळुदानेनाति पच्चयुप्पादनत्थेन वेळुदानेन. पत्तदानादीसुपि एसेव नयो. वेळूति मनुस्सानं पयोजनावहो यो कोचि वेळुदण्डो. पत्तं गन्धिकादीनं गन्धपलिवेठनादिअत्थं वा, तालनाळिकेरादिपत्तं वा. पुप्फं यं किञ्चि मनुस्सानं पयोजनावहं. तथा फलं. सिनानं सिरीसचुण्णादिन्हानियचुण्णं. मत्तिकापि एत्थेव सङ्गहं गच्छति. दन्तकट्ठं यं किञ्चि मुखसोधनत्थं दन्तपोनं. चाटुकम्यता अत्तानं दासं विय नीचट्ठाने ठपेत्वा परस्स खलितवचनं सण्ठपेत्वा पियकामताय पग्गय्हवचनं. मुग्गसूप्यताति मुग्गसूपसमता सच्चालिकेन जीवितकप्पनं. यथा हि मुग्गसूपे पच्चन्ते बहू मुग्गा पच्चन्ति, कतिपया न पच्चन्ति, एवं सच्चालिकेन जीवितकप्पने बहु अलिकं होति, अप्पकं सच्चन्ति. परिभटतीति परिभटो, परेसं दारके परिहरन्तो. परिभटस्स कम्मं पारिभट्यं, सा एव पारिभट्यता, अलङ्करणादिना कुलदारकपरिहरणस्सेतं नामं. तेसं तेसं गिहीनं गामन्तरदेसन्तरादीसु सासनपटिसासनहरणं जङ्घपेसनिकं. अञ्ञतरञ्ञतरेनाति एतेसं वा वेळुदानादीनं वेज्जकम्मभण्डागारिककम्मपिण्डपटिपिण्डकम्मसङ्घुप्पादचेतियुप्पादपट्ठपनादीनं वा मिच्छाजीवेन जीवितकप्पनककम्मानं येन केनचि. बुद्धपटिकुट्ठेनाति बुद्धेहि गरहितेन पटिसिद्धेन. मिच्छाजीवेनाति न सम्माआजीवेन. अयं वुच्चति अनाचारोति अयं सब्बोपि ‘‘अनाचारो’’ति कथीयति. आचारनिद्देसो वुत्तपटिपक्खनयेनेव वेदितब्बो.
गोचरनिद्देसेपि पठमं अगोचरस्स वचने कारणं हेट्ठा वुत्तनयेनेव वेदितब्बं. गोचरोति पिण्डपातादीनं अत्थाय उपसङ्कमितुं युत्तट्ठानं. अयुत्तट्ठानं अगोचरो. वेसिया गोचरो अस्साति वेसियागोचरो, मित्तसन्थववसेन उपसङ्कमितब्बट्ठानन्ति अत्थो. वेसिया नाम रूपूपजीविनियो, ता मित्तसन्थववसेन न उपसङ्कमितब्बा, समणभावस्स अन्तरायकरत्ता, परिसुद्धासयस्सापि गरहहेतुतो, तस्मा दक्खिणादानवसेन सतिं उपट्ठपेत्वाव उपसङ्कमितब्बा. विधवा वुच्चन्ति मतपतिका, पवुत्थपतिका वा. थुल्लकुमारिकाति महल्लिका अनिविट्ठकुमारियो, पण्डकाति नपुंसका. ते हि उस्सन्नकिलेसा अवूपसन्तपरिळाहा लोकामिससन्निस्सितकथाबहुला, तस्मा न उपसङ्कमितब्बा. भिक्खुनियो नाम उस्सन्नब्रह्मचरिया. तथा भिक्खूपि. तेसं अञ्ञमञ्ञं विसभागवत्थुभावतो सन्थववसेन उपसङ्कमने कतिपाहेनेव ब्रह्मचरियन्तरायो सिया, तस्मा न उपसङ्कमितब्बा. गिलानपुच्छनादिवसेन उपसङ्कमने सतोकारिना भवितब्बं. पानागारन्ति सुरापानघरं. तं सोण्डजनेहि अविवित्तं होति. तत्थ तेहि सोण्डतादिवसेन न उपसङ्कमितब्बं ब्रह्मचरियन्तरायकरत्ता. संसट्ठो विहरति राजूहीतिआदीसु राजानो नाम ये रज्जमनुसासन्ति. राजमहामत्ता राजिस्सरियसदिसाय इस्सरियमत्ताय समन्नागता. तित्थियाति विपरीतदस्सना बाहिरकपरिब्बाजका. तित्थियसावकाति तेसु दळ्हभत्ता पच्चयदायका. अननुलोमिकेन संसग्गेनाति तिस्सन्नं सिक्खानं अननुलोमिकेन पच्चनीकभूतेन संसग्गेन संसट्ठो विहरति, येन ब्रह्मचरियन्तरायं वा सल्लेखपरिहानिं वा पापुणाति.
इदानि अपरेनपि परियायेन अगोचरं दस्सेतुं ‘‘यानि वा पन तानी’’तिआदि वुत्तं. तत्थ अस्सद्धानीति बुद्धादीसु सद्धाविरहितानि. ततो एव अप्पसन्नानि, कम्मकम्मफलसद्धाय वा अभावेन अस्सद्धानि. रतनत्तयप्पसादाभावेन अप्पसन्नानि. अक्कोसकपरिभासकानीति अक्कोसवत्थूहि अक्कोसकानि चेव भयदस्सनेन सन्तज्जनकानि च. अत्थं न इच्छन्ति अनत्थमेव इच्छन्तीति अनत्थकामानि. हितं न इच्छन्ति अहितमेव इच्छन्तीति अहितकामानि. फासु न इच्छन्ति अफासुंयेव इच्छन्तीति अफासुककामानि. योगक्खेमं निब्भयं न इच्छन्ति, अयोगक्खेममेव इच्छन्तीति अयोगक्खेमकामानि. भिक्खूनन्ति एत्थ सामणेरानम्पि सङ्गहो. भिक्खुनीनन्ति एत्थ सिक्खमानसामणेरीनं. सब्बेसं हि सासनिकानं अनत्थकामतादीपनपदमिदं वचनं. तथारूपानि कुलानीति तादिसानि खत्तियकुलादीनि. सेवतीति निस्साय जीवति. भजतीति उपसङ्कमति. पयिरुपासतीति पुनप्पुनं उपगच्छति. अयं वुच्चतीति अयं वेसियादिको, राजादिको, अस्सद्धकुलादिको च तं तं सेवन्तस्स तिप्पकारोपि अयुत्तो गोचरोति अगोचरो. एत्थ हि वेसियादिको पञ्चकामगुणनिस्सयतो अगोचरो. यथाह ‘‘को च, भिक्खवे, भिक्खुनो अगोचरो परविसयो? यदिदं पञ्च कामगुणा’’ति (सं. नि. ५.३७२). राजादिको समणधम्मस्स अनुपनिस्सयतो, लाभसक्कारासनिविचक्कनिप्पोथनदिट्ठिविपत्तिहेतुतो च. अस्सद्धकुलादिको सद्धाहानिचित्तसन्तासावहतो अगोचरो.
गोचरनिद्देसे ‘‘न वेसियागोचरो’’तिआदीनि वुत्तपटिपक्खवसेन वेदितब्बानि. ओपानभूतानीति उदपानभूतानि भिक्खुसङ्घस्स, भिक्खुनीसङ्घस्स च चतुमहापथे खतपोक्खरणी विय यथासुखं ओगाहनक्खमानि. कासावपज्जोतानीति भिक्खूनं, भिक्खुनीनञ्च निवत्थपारुतकासावानंयेव पभाहि एकोभासानि. इसिवातपटिवातानीति गेहं पविसन्तानं, निक्खमन्तानञ्च भिक्खुभिक्खुनीसङ्खातानं इसीनं चीवरवातेन चेव समिञ्जनपसारणादिजनितसरीरवातेन च पटिवातानि पवायितानि विनिद्धुतकिब्बिसानि वा.
इदानि निद्देसे आगतनयेनापि आचारगोचरे दस्सेतुं ‘‘अपिचा’’तिआदि आरद्धं. एत्थाति एतस्मिं पातिमोक्खसीलनिद्देसे. इमिनापि नयेनाति इदानि वुच्चमानविधिनापि. सङ्घगतोति सङ्घसन्निपातं गतो. अचित्तीकारकतोति अकतचित्तीकारो, अकतगारवोति अत्थो. घट्टयन्तोति सरीरेन, चीवरेन वा घंसन्तो. पुरतोपि तिट्ठति अचित्तीकारकतोति सम्बन्धितब्बं. ठितकोपीति उपरि तिट्ठन्तो विय आसन्नतरट्ठाने ठितकोपि भणति. बाहाविक्खेपकोति बाहुं विक्खिपन्तो. अनुपाहनानन्ति अनादरे सामिवचनं. सउपाहनोति उपाहनारुळ्हो. थेरे भिक्खू अनुपखज्जाति थेरानं भिक्खूनं ठितट्ठानं अनुपविसित्वा तेसं आसन्नतरट्ठानं उपगन्त्वा. कट्ठं पक्खिपति अग्गिकुण्डे. वोक्कम्माति पस्सतो अतिक्कमित्वा. गूळ्हानि सभावतो पटिच्छन्नानि साणिपाकारादिना पटिच्छादितानि. अनापुच्छाति अनापुच्छित्वा. अस्साति अनाचारस्स.
अपिच भिक्खूतिआदि सब्बस्सेव भिक्खुनो आचारदस्सनवसेन पवत्तं अट्ठकथावचनं, न निद्देसपाळि. सद्धासीलसुतचागादिगुणहेतुको गरुभावो गरुकरणं वा गारवो, सह गारवेनाति सगारवो. गरुट्ठानियेसु गारवसारज्जादिवसेन पटिस्सायना पतिस्सा, सप्पतिस्सवपटिपत्ति. सह पतिस्सायाति सप्पतिस्सो. सविसेसं हिरिमनताय, ओत्तप्पिभावेन च हिरोत्तप्पसम्पन्नो. सेखियधम्मपारिपूरिवसेन सुनिवत्थो सुपारुतो. पासादिकेनाति पसादावहेन, इत्थम्भूतलक्खणे चेतं करणवचनं. एसेव नयो इतो परेसुपि छसु पदेसु. अभिक्कन्तेनाति अभिक्कमेन. इरियापथसम्पन्नोति सम्पन्नइरियापथो. तेन सेसइरियापथानम्पि पासादिकतमाह. इन्द्रियेसु गुत्तद्वारोति चक्खुन्द्रियादीसु छसु द्वारेसु सुसंविहितारक्खो. भोजने मत्तञ्ञूति परिभुञ्जितब्बतो भोजनसञ्ञिते चतुब्बिधेपि पच्चये परियेसनपटिग्गहणपरिभोगादिवसेन सब्बसो पमाणञ्ञू. जागरियमनुयुत्तोति पुब्बरत्तापररत्तं भावनामनसिकारसङ्खातं जागरियं सातच्चकारितावसेन अनु अनु युत्तो तत्थ युत्तपयुत्तो. सतिसम्पजञ्ञेन समन्नागतोतिआदि यथावुत्तस्स आचारस्स सम्भारदस्सनं. तत्थ अप्पिच्छोति निइच्छो. सन्तुट्ठोति यथालाभादिवसेन सन्तोसेन तुट्ठो. सक्कच्चकारीति आदरकारी. गरुचित्तीकारबहुलोति गरुट्ठानियेसु गरुकरणबहुलो. अयं वुच्चति आचारोति अयं सगारवतादि अत्थकामेहि आचरितब्बतो आचारो.
सीलादीनं गुणानं उपनिस्सयभूतो उपनिस्सयगोचरो. सतिसङ्खातो चित्तस्स आरक्खभूतो एव गोचरो आरक्खगोचरो. कम्मट्ठानसङ्खातो चित्तस्स उपनिबन्धनट्ठानभूतो गोचरो उपनिबन्धगोचरो. अप्पिच्छतादीहि दसहि विवट्टनिस्सिताय कथाय वत्थुभूतेहि गुणेहि समन्नागतो दसकथावत्थुगुणसमन्नागतो. ततो एव कल्याणो सुन्दरो मित्तोति कल्याणमित्तो. तस्स लक्खणं परतो आगमिस्सति. अस्सुतं सुत्तगेय्यादिं. सुणातीति सुतमयं ञाणं उप्पादेति. सुतं परियोदापेतीति तमेव यथासुतं अविसदताय अपरियोदातं पुनप्पुनं परिपुच्छनादिना विसोधेति निज्जटं निगुम्बं करोति. तत्थ च ये कङ्खट्ठानिया धम्मा, तेसु संसयं छिन्दन्तो कङ्खं वितरति. कम्मकम्मफलेसु, रतनत्तये च सम्मादिट्ठिया उजुकरणेन दिट्ठिं उजुं करोति. ततो एव च दुविधायपि सद्धासम्पदाय चित्तं पसादेति. अथ वा यथासुतं धम्मं परियोदपेत्वा तत्थागते रूपारूपधम्मे परिग्गहेत्वा सपच्चयं नामरूपं परिग्गण्हन्तो सत्तदिट्ठिवङ्कविधमनेन दिट्ठिं उजुं करोति. धम्मानं पच्चयपच्चयुप्पन्नतामत्तदस्सनेन तीसुपि अद्धासु कङ्खं वितरति. ततो परं च उदयब्बयञाणादिवसेन विपस्सनं वड्ढेत्वा अरियभूमिं ओक्कमन्तो अवेच्चपसादेन रतनत्तये चित्तं पसादेति. तथाभूतोव तस्स कल्याणमित्तस्स अनुसिक्खनेन सद्धादीहि गुणेहि न हायति, अञ्ञदत्थु वड्ढतेव. तेनाह ‘‘यस्स वा’’तिआदि.
अन्तरघरन्ति अन्तरे अन्तरे घरानि एत्थ, तं एतस्साति वा ‘‘अन्तरघर’’न्ति लद्धनामं गोचरगामं पविट्ठो. तत्थ घरे घरे भिक्खापरियेसनाय वीथिं पटिपन्नो. ओक्खित्तचक्खूति हेट्ठाखित्तचक्खु. कित्तकेन पन ओक्खित्तचक्खु होतीति आह ‘‘युगमत्तदस्सावी’’ति. सुसंवुतोति संयतो. यथा पनेत्थ सुसंवुतो नाम होति, तं दस्सेतुं ‘‘न हत्थिं ओलोकेन्तो’’तिआदि वुत्तं.
यत्थाति येसु सतिपट्ठानेसु. चित्तं भावनाचित्तं. उपनिबन्धतीति उपनेत्वा निबन्धति. वुत्तञ्हेतं –
‘‘यथा थम्भे निबन्धेय्य, वच्छं दमं नरो इध;
बन्धेय्येवं सकं चित्तं, सतियारम्मणे दळ्ह’’न्ति. (विसुद्धि. १.२१७; दी. नि. अट्ठ. २.३७४; म. नि. अट्ठ. १.१०७; पारा. अट्ठ. २.१६५; पटि. म. अट्ठ. २.१.१६३);
सतिपट्ठानानं उपनिबन्धगोचरभावं दस्सेतुं ‘‘वुत्तञ्हेत’’न्तिआदि वुत्तं. तत्थ सको पेत्तिको विसयोति अत्तनो पितु सम्मासम्बुद्धस्स सन्तको, तेन दिट्ठो दस्सितो च विसयो.
अणुप्पमाणेसूति परमाणुप्पमाणेसु. असञ्चिच्चआपन्नसेखियअकुसलचित्तुप्पादादिभेदेसूति असञ्चिच्च आपन्नसेखियेसु अकुसलचित्तुप्पादादिभेदेसूति एवं असञ्चिच्चग्गहणं सेखियविसेसनं दट्ठब्बं. सेखियग्गहणेन चेत्थ वत्तक्खन्धकादीसु (चूळव. ३५६ आदयो) आगतवत्तादीनम्पि गहणं. तेपि हि सिक्खितब्बट्ठेन ‘‘सेखिया’’ति इच्छिता. तथा हि मातिकायं पाराजिकादीनं विय सेखियानं परिच्छेदो न कतो. एवञ्च कत्वा ‘‘असञ्चिच्च आपन्नसेखिया’’ति असञ्चिच्चग्गहणं समत्थितं होति. न हि मातिकायं आगतेसु पञ्चसत्ततिया सेखियेसु नोसञ्ञाविमोक्खो नाम अत्थि, असञ्चिच्चग्गहणेनेव चेत्थ असतिअजाननानम्पि सङ्गहो कतो. केचि पनेत्थ असिञ्चिच्च आपन्नग्गहणेन अचित्तकापत्तियो गहिताति वदन्ति, तं तेसं मतिमत्तं, गरुकापत्तीसुपि कासञ्चि अचित्तकभावसब्भावतो, अधिट्ठानाविकम्मस्स, देसनाविकम्मस्सेव वा सब्बलहुकस्स वज्जस्स इधाधिप्पेतत्ता. तेनाह ‘‘यानि तानि वज्जानि अप्पमत्तकानि ओरमत्तकानि लहुकानि लहुसम्मतानी’’तिआदि. आदिसद्देन पातिमोक्खसंवरविसुद्धत्थं अनतिक्कमनीयानं अनापत्तिगमनीयानं सङ्गहो दट्ठब्बो. भयदस्सनसीलोति परमाणुमत्तं वज्जं अट्ठसट्ठियोजनसतसहस्सुब्बेधसिनेरुपब्बतसदिसं कत्वा दस्सनसभावो, सब्बलहुकं वा दुब्भासितमत्तं पाराजिकसदिसं कत्वा दस्सनसभावो. यं किञ्चीति मूलपञ्ञत्तिअनुपञ्ञत्तिसब्बत्थपञ्ञत्तिपदेसपञ्ञत्तिआदिभेदं यं किञ्चि सिक्खितब्बं पटिपज्जितब्बं पूरेतब्बं सीलं. सम्मा आदायाति सम्मदेव सक्कच्चं, सब्बसो च आदियित्वा. अयं पन आचारगोचरसम्पदा किं पातिमोक्खसीले परियापन्ना, उदाहु अपरियापन्नाति? परियापन्ना. यदि एवं कस्मा पुन वुत्ताति चोदनं सन्धायाह ‘‘एत्थ चा’’तिआदि.