५. चागानुस्सतिकथा

१६०. चागानुस्सतिं भावेतुकामेन पन पकतिया चागाधिमुत्तेन निच्चप्पवत्तदानसंविभागेन भवितब्बं. अथ वा पन भावनं आरभन्तेन इतो दानि पभुति सति पटिग्गाहके अन्तमसो एकालोपमत्तम्पि दानं अदत्वा न भुञ्जिस्सामीति समादानं कत्वा तंदिवसं गुणविसिट्ठेसु पटिग्गाहकेसु यथासत्ति यथाबलं दानं दत्वा तत्थ निमित्तं गण्हित्वा रहोगतेन पटिसल्लीनेन ‘‘लाभा वत मे सुलद्धं वत मे, योहं मच्छेरमलपरियुट्ठिताय पजाय विगतमलमच्छेरेन चेतसा विहरामि मुत्तचागो पयतपाणि वोस्सग्गरतो याचयोगो दानसंविभागरतो’’ति एवं विगतमलमच्छेरतादिगुणवसेन अत्तनो चागो अनुस्सरितब्बो.

तत्थ लाभा वत मेति मय्हं वत लाभा, ये इमे ‘‘आयुं खो पन दत्वा आयुस्स भागी होति दिब्बस्स वा मानुसस्स वा’’ इति (अ. नि. ५.३७) च, ‘‘ददं पियो होति भजन्ति नं बहू’’ इति (अ. नि. ५.३४) च, ‘‘ददमानो पियो होति, सतं धम्मं अनुक्कमं’’ इति (अ. नि. ५.३५) च एवमादीहि नयेहि भगवता दायकस्स लाभा संवण्णिता, ते मय्हं अवस्सं भागिनोति अधिप्पायो. सुलद्धं वत मेति यं मया इदं सासनं मनुस्सत्तं वा लद्धं, तं सुलद्धं वत मे. कस्मा? योहं मच्छेरमलपरियुट्ठिताय पजाय…पे… दानसंविभागरतोति.

तत्थ मच्छेरमलपरियुट्ठितायाति मच्छेरमलेन अभिभूताय. पजायाति पजायनवसेन सत्ता वुच्चन्ति. तस्मा अत्तनो सम्पत्तीनं परसाधारणभावमसहनलक्खणेन चित्तस्स पभस्सरभावदूसकानं कण्हधम्मानं अञ्ञतरेन मच्छेरमलेन अभिभूतेसु सत्तेसूति अयमेत्थ अत्थो. विगतमलमच्छेरेनाति अञ्ञेसम्पि रागदोसादिमलानञ्चेव मच्छेरस्स च विगतत्ता विगतमलमच्छेरेन. चेतसा विहरामीति यथावुत्तप्पकारचित्तो हुत्वा वसामीति अत्थो. सुत्तेसु पन महानामसक्कस्स सोतापन्नस्स सतो निस्सयविहारं पुच्छतो निस्सयविहारवसेन देसितत्ता अगारं अज्झावसामीति वुत्तं. तत्थ अभिभवित्वा वसामीति अत्थो.

मुत्तचागोति विस्सट्ठचागो. पयतपाणीति परिसुद्धहत्थो. सक्कच्चं सहत्था देय्यधम्मं दातुं सदा धोतहत्थोयेवाति वुत्तं होति. वोस्सग्गरतोति वोस्सज्जनं वोस्सग्गो, परिच्चागोति अत्थो. तस्मिं वोस्सग्गे सतताभियोगवसेन रतोति वोस्सग्गरतो. याचयोगोति यं यं परे याचन्ति, तस्स तस्स दानतो याचनयोगोति अत्थो. याजयोगोतिपि पाठो. यजनसङ्खातेन याजेन युत्तोति अत्थो. दानसंविभागरतोति दाने च संविभागे च रतो. अहञ्हि दानञ्च देमि, अत्तना परिभुञ्जितब्बतोपि च संविभागं करोमि, एत्थेव चस्मि उभये रतोति एवं अनुस्सरतीति अत्थो.

१६१. तस्सेवं विगतमलमच्छेरतादिगुणवसेन अत्तनो चागं अनुस्सरतो नेव तस्मिं समये रागपरियुट्ठितं चित्तं होति. न दोस…पे… न मोहपरियुट्ठितं चित्तं होति. उजुगतमेवस्स तस्मिं समये चित्तं होति चागं आरब्भाति (अ. नि. ५.१०) पुरिमनयेनेव विक्खम्भितनीवरणस्स एकक्खणे झानङ्गानि उप्पज्जन्ति. चागगुणानं पन गम्भीरताय नानप्पकारचागगुणानुस्सरणाधिमुत्तताय वा अप्पनं अप्पत्वा उपचारप्पत्तमेव झानं होति. तदेतं चागगुणानुस्सरणवसेन उप्पन्नत्ता चागानुस्सतिच्चेव सङ्खं गच्छति.

इमञ्च पन चागानुस्सतिं अनुयुत्तो भिक्खु भिय्योसो मत्ताय चागाधिमुत्तो होति, अलोभज्झासयो, मेत्ताय अनुलोमकारी, विसारदो, पीतिपामोज्जबहुलो, उत्तरि अप्पटिविज्झन्तो पन सुगतिपरायनो होति.

तस्मा हवे अप्पमादं, कयिराथ सुमेधसो;

एवं महानुभावाय, चागानुस्सतिया सदाति.

इदं चागानुस्सतियं वित्थारकथामुखं.