३. सङ्घानुस्सतिकथा

१५४. सङ्घानुस्सतिं भावेतुकामेनापि रहोगतेन पटिसल्लीनेन ‘‘सुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, उजुप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, ञायप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, सामीचिप्पटिपन्नो भगवतो सावकसङ्घो, यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानि अट्ठ पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो आहुनेय्यो, पाहुनेय्यो, दक्खिणेय्यो, अञ्जलिकरणीयो, अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्सा’’ति (अ. नि. ६.१०) एवं अरियसङ्घगुणा अनुस्सरितब्बा.

१५५. तत्थ सुप्पटिपन्नोति सुट्ठु पटिपन्नो, सम्मापटिपदं अनिवत्तिपटिपदं अनुलोमपटिपदं अपच्चनीकपटिपदं धम्मानुधम्मपटिपदं पटिपन्नोति वुत्तं होति. भगवतो ओवादानुसासनिं सक्कच्चं सुणन्तीति सावका. सावकानं सङ्घो सावकसङ्घो, सीलदिट्ठिसामञ्ञताय सङ्घातभावमापन्नो सावकसमूहोति अत्थो. यस्मा पन सा सम्मापटिपदा उजु अवङ्का अकुटिला अजिम्हा, अरियो च ञायोतिपि वुच्चति, अनुच्छविकत्ता च सामीचीतिपि सङ्खं गता. तस्मा तम्पटिपन्नो अरियसङ्घो उजुप्पटिपन्नो ञायप्पटिपन्नो सामीचिप्पटिपन्नोतिपि वुत्तो.

एत्थ च ये मग्गट्ठा, ते सम्मापटिपत्तिसमङ्गिताय सुप्पटिपन्ना. ये फलट्ठा, ते सम्मापटिपदाय अधिगन्तब्बस्स अधिगतत्ता अतीतं पटिपदं सन्धाय सुप्पटिपन्नाति वेदितब्बा.

अपिच स्वाक्खाते धम्मविनये यथानुसिट्ठं पटिपन्नत्तापि अपण्णकपटिपदं पटिपन्नत्तापि सुप्पटिपन्नो.

मज्झिमाय पटिपदाय अन्तद्वयमनुपगम्म पटिपन्नत्ता कायवचीमनोवङ्ककुटिलजिम्हदोसप्पहानाय पटिपन्नत्ता च उजुप्पटिपन्नत्ता च उजुप्पटिपन्नो.

ञायो वुच्चति निब्बानं. तदत्थाय पटिपन्नत्ता ञायप्पटिपन्नो.

यथा पटिपन्ना सामीचिप्पटिपन्नारहा होन्ति, तथा पटिपन्नत्ता सामीचिप्पटिपन्नो.

१५६. यदिदन्ति यानि इमानि. चत्तारि पुरिसयुगानीति युगळवसेन पठममग्गट्ठो फलट्ठोति इदमेकं युगळन्ति एवं चत्तारि पुरिसयुगळानि होन्ति. अट्ठ पुरिसपुग्गलाति पुरिसपुग्गलवसेन एको पठममग्गट्ठो एको फलट्ठोति इमिना नयेन अट्ठेव पुरिसपुग्गला होन्ति. एत्थ च पुरिसोति वा पुग्गलोति वा एकत्थानि एतानि पदानि. वेनेय्यवसेन पनेतं वुत्तं. एस भगवतो सावकसङ्घोति यानिमानि युगवसेन चत्तारि पुरिसयुगानि, पाटिएक्कतो अट्ठ पुरिसपुग्गला, एस भगवतो सावकसङ्घो, आहुनेय्योतिआदीसु आनेत्वा हुनितब्बन्ति आहुनं, दूरतोपि आनेत्वा सीलवन्तेसु दातब्बन्ति अत्थो. चतुन्नं पच्चयानमेतमधिवचनं. तं आहुनं पटिग्गहेतुं युत्तो तस्स महप्फलकरणतोति आहुनेय्यो. अथ वा दूरतोपि आगन्त्वा सब्बसापतेय्यम्पि एत्थ हुनितब्बन्ति आहवनीयो. सक्कादीनम्पि वा आहवनं अरहतीति आहवनीयो. यो चायं ब्राह्मणानं आहवनीयो नाम अग्गि, यत्थ हुतं महप्फलन्ति तेसं लद्धि. सचे हुतस्स महप्फलताय आहवनीयो, सङ्घोव आहवनीयो. सङ्घे हुतञ्हि महप्फलं होति. यथाह –

‘‘यो च वस्ससतं जन्तु, अग्गिं परिचरे वने;

एकञ्च भावितत्तानं, मुहुत्तमपि पूजये;

सायेव पूजना सेय्यो, यञ्चे वस्ससतं हुत’’न्ति. (ध. प. १०७);

तदेतं निकायन्तरे आहवनीयोति पदं इध आहुनेय्योति इमिना पदेन अत्थतो एकं. ब्यञ्जनतो पनेत्थ किञ्चिमत्तमेव नानं. इति आहुनेय्यो.

पाहुनेय्योति एत्थ पन पाहुनं वुच्चति दिसाविदिसतो आगतानं पियमनापानं ञातिमित्तानमत्थाय सक्कारेन पटियत्तं आगन्तुकदानं. तम्पि ठपेत्वा ते तथारूपे पाहुनके सङ्घस्सेव दातुं युत्तं, सङ्घोव तं पटिग्गहेतुं युत्तो. सङ्घसदिसो हि पाहुनको नत्थि. तथा हेस एकबुद्धन्तरे च दिस्सति, अब्बोकिण्णञ्च पियमनापत्तकरेहि धम्मेहि समन्नागतोति. एवं पाहुनमस्स दातुं युत्तं पाहुनञ्च पटिग्गहेतुं युत्तोति पाहुनेय्यो. येसं पन पाहवनीयोति पाळि, तेसं यस्मा सङ्घो पुब्बकारमरहति, तस्मा सब्बपठमं आनेत्वा एत्थ हुनितब्बन्ति पाहवनीयो. सब्बप्पकारेन वा आहवनमरहतीति पाहवनीयो. स्वायमिध तेनेव अत्थेन पाहुनेय्योति वुच्चति.

दक्खिणाति पन परलोकं सद्दहित्वा दातब्बदानं वुच्चति. तं दक्खिणं अरहति, दक्खिणाय वा हितो यस्मा नं महप्फलकरणताय विसोधेतीति दक्खिणेय्यो.

उभो हत्थे सिरस्मिं पतिट्ठपेत्वा सब्बलोकेन कयिरमानं अञ्जलिकम्मं अरहतीति अञ्जलिकरणीयो.

अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्साति सब्बलोकस्स असदिसं पुञ्ञविरूहनट्ठानं. यथा हि रञ्ञो वा अमच्चस्स वा सालीनं वा यवानं वा विरूहनट्ठानं रञ्ञो सालिक्खेत्तं रञ्ञो यवक्खेत्तन्ति वुच्चति, एवं सङ्घो सब्बलोकस्स पुञ्ञानं विरूहनट्ठानं. सङ्घं निस्साय हि लोकस्स नानप्पकारहितसुखसंवत्तनिकानि पुञ्ञानि विरूहन्ति. तस्मा सङ्घो अनुत्तरं पुञ्ञक्खेत्तं लोकस्साति.

१५७. एवं सुप्पटिपन्नतादिभेदे सङ्घगुणे अनुस्सरतो नेव तस्मिं समये रागपरियुट्ठितं चित्तं होति. न दोस…पे… न मोहपरियुट्ठितं चित्तं होति. उजुगतमेवस्स तस्मिं समये चित्तं होति सङ्घं आरब्भाति (अ. नि. ६.१०) पुरिमनयेनेव विक्खम्भितनीवरणस्स एकक्खणे झानङ्गानि उप्पज्जन्ति. सङ्घगुणानं पन गम्भीरताय नानप्पकारगुणानुस्सरणाधिमुत्तताय वा अप्पनं अप्पत्वा उपचारप्पत्तमेव झानं होति. तदेतं सङ्घगुणानुस्सरणवसेन उप्पन्नत्ता सङ्घानुस्सतिच्चेव सङ्खं गच्छति.

इमञ्च पन सङ्घानुस्सतिं अनुयुत्तो भिक्खु सङ्घे सगारवो होति सप्पतिस्सो. सद्धादिवेपुल्लं अधिगच्छति, पीतिपामोज्जबहुलो होति, भयभेरवसहो, दुक्खाधिवासनसमत्थो, सङ्घेन संवाससञ्ञं पटिलभति. सङ्घगुणानुस्सतिया अज्झावुत्थञ्चस्स सरीरं सन्निपतितसङ्घमिव उपोसथागारं पूजारहं होति, सङ्घगुणाधिगमाय चित्तं नमति, वीतिक्कमितब्बवत्थुसमायोगे चस्स सम्मुखा सङ्घं पस्सतो विय हिरोत्तप्पं पच्चुपट्ठाति, उत्तरि अप्पटिविज्झन्तो पन सुगतिपरायनो होति.

तस्मा हवे अप्पमादं, कयिराथ सुमेधसो;

एवं महानुभावाय, सङ्घानुस्सतिया सदाति.

इदं सङ्घानुस्सतियं वित्थारकथामुखं.