अरूपनिब्बत्तिपस्सनाकारकथा
७०५. यथा च रूपं सम्मसन्तेन रूपस्स, एवं अरूपं सम्मसन्तेनपि अरूपस्स निब्बत्ति पस्सितब्बा. सा च खो एकासीति लोकियचित्तुप्पादवसेनेव.
सेय्यथिदं – इदञ्हि अरूपं नाम पुरिमभवे आयूहितकम्मवसेन पटिसन्धियं ताव एकूनवीसतिचित्तुप्पादप्पभेदं निब्बत्तति. निब्बत्तनाकारो पनस्स पटिच्चसमुप्पादनिद्देसे वुत्तनयेनेव वेदितब्बो. तदेव पटिसन्धिचित्तस्स अनन्तरचित्ततो पट्ठाय भवङ्गवसेन, आयुपरियोसाने चुतिवसेन. यं तत्थ कामावचरं, तं छसु द्वारेसु बलवारम्मणे तदारम्मणवसेन.
पवत्ते पन असम्भिन्नत्ता चक्खुस्स आपाथगतत्ता रूपानं आलोकसन्निस्सितं मनसिकारहेतुकं चक्खुविञ्ञाणं निब्बत्तति सद्धिं सम्पयुत्तधम्मेहि. चक्खुपसादस्स हि ठितिक्खणे ठितिप्पत्तमेव रूपं चक्खुं घट्टेति. तस्मिं घट्टिते द्विक्खत्तुं भवङ्गं उप्पज्जित्वा निरुज्झति. ततो तस्मिंयेव आरम्मणे किरियमनोधातु आवज्जनकिच्चं साधयमाना उप्पज्जति. तदनन्तरं तदेव रूपं पस्समानं कुसलविपाकं अकुसलविपाकं वा चक्खुविञ्ञाणं. ततो तदेव रूपं सम्पटिच्छमाना विपाकमनोधातु. ततो तदेव रूपं सन्तीरयमाना विपाकाहेतुकमनोविञ्ञाणधातु. ततो तदेव रूपं ववत्थापयमाना किरियाहेतुकमनोविञ्ञाणधातु उपेक्खासहगता. ततो परं कामावचरकुसलाकुसलकिरियचित्तेसु एकं वा उपेक्खासहगताहेतुकं चित्तं पञ्च सत्त वा जवनानि. ततो कामावचरसत्तानं एकादससु तदारम्मणचित्तेसु जवनानुरूपं यंकिञ्चि तदारम्मणन्ति. एस नयो सेसद्वारेसुपि. मनोद्वारे पन महग्गतचित्तानिपि उप्पज्जन्तीति. एवं छसु द्वारेसु अरूपस्स निब्बत्ति पस्सितब्बा. एवञ्हि अरूपस्स निब्बत्तिं पस्सन्तो कालेन अरूपं सम्मसति नाम.
एवं कालेन रूपं कालेन अरूपं सम्मसित्वापि तिलक्खणं आरोपेत्वा अनुक्कमेन पटिपज्जमानो एको पञ्ञाभावनं सम्पादेति.