२४. उत्तरसामणेरस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

सो किर पुरिमबुद्धेसु [पुरिमबुद्धे इतिसब्बत्थ] कताधिकारो तत्थ तत्थ भवे विवट्टूपनिस्सयं पुञ्ञं उपचिनन्तो सुमेधस्स भगवतो काले विज्जाधरो हुत्वा हिमवति पटिवसति. तदा सुमेधो नाम सम्मासम्बुद्धो विवेक मनुब्रूहन्तो हिमवन्तं गन्त्वा रमणीये पदेसे पल्लङ्कं आभुजित्वा निसीदि. तदा विज्जाधरो आकासेन गच्छन्तो छब्बण्णरंसीहि विराजमानं भगवन्तं दिस्वा तीहि कणिकारपुप्फेहि पूजेसि, पुप्फानि बुद्धानुभावेन सत्थु उपरि छत्ताकारेन अट्ठंसु, सो तेन भीय्योसो मत्ताय पसन्नचित्तो हुत्वा अपरभागे कालंकत्वा तावतिंसभवने निब्बत्तित्वा उळारं दिब्बसम्पत्तिमनुभवन्तो यावतायुकं तत्थ ठत्वा ततो चुतो देवमनुस्सेसु संसरन्तो इमस्मिं बुद्धुप्पादे राजगहनगरे ब्राह्मणमहासालस्स पुत्तो हुत्वा निब्बत्ति. उत्तरोतिस्स नामं अहोसि. सो उत्तमरूपधरो विञ्ञुतं पत्तो ब्राह्मणविज्जासु निप्फत्तिं पत्वा जातिया रूपेन विज्जाय सीलाचारेन च लोकस्स महनीयो जातो, तस्स तं पञ्ञासम्पत्तिंदिस्वा वस्सकारो मगधमहामत्तो अत्तनो धीतरं दातुकामो हुत्वा अत्तनो अधिप्पायं पवेदेसि. सो निस्सरणज्झासयताय तं पटिक्खिपित्वा कालेनकालं धम्मसेनापतिं पयिरुपासन्तो तस्स सन्तिके धम्मं सुत्वा पटिलद्धसद्धो पब्बजित्वा वत्तसम्पन्नो हुत्वा थेरं उपट्ठहति. तेन च समयेन थेरस्स अञ्ञतरो आबाधो उप्पन्नो होति, तस्स भेसज्जत्थाय उत्तरसामणेरो पातोव पत्तचीवर मादाय विहारतो निक्खम्म अन्तरामग्गे तळाकस्स तीरे पत्तं ठपेत्वा उदकसमीपं गन्त्वा मुखं धोवति, तदा अञ्ञतरो उम्मग्गचोरो कतकम्मो आरक्खपुरिसेहि अनुबद्धो अग्गद्वारेनेव नगरतो निक्खमित्वा पलायन्तो अत्तना गहितं रतनभण्डिकं सामणेरस्स पत्ते पक्खिपित्वा पलायि. सो सामणेरोपि पत्तसमीपं [सत्तुसमीपं इतिपि कत्थचि] उपगतो होति, चोरं अनुबन्धन्ता राजपुरिसा सामणेरस्स पत्ते भण्डिकं दिस्वा अयं चोरो, इमिना चोरियं कतन्ति सामणेरं पच्छाबाहं बन्धित्वा वस्सकारस्स ब्राह्मणस्स दस्सेसुं. वस्सकारो च तदा रञ्ञो विनिच्छये नियुत्तो हुत्वा छेज्जभेज्जं अनुसासति. सो एसो पुब्बे मम वचनं नादियि. सुद्धपासण्डियेसु पब्बजीति च बद्धाघातत्ता तं कम्मं असोधेत्वाव जीवन्तमेवेतं सूले उत्तासेथाति आणा पेसि, राजपुरिसा तं निम्बसूले उत्तासेसुं. सामणेरो सूलग्गे निसिन्नो उपज्झायस्स मे को भेसज्जं आहरिस्सतीति सारिपुत्तत्थेरं सरि. ततो थेरो तं पवत्तिं ञत्वा सम्मासम्बुद्धस्स कथेसि, भगवापि महासावकपरिवुतो तस्स ञाणपरिपाकं ओलोकेत्वा तं ठानमगमासि. ततो भगवतो निक्खन्तभावा सकलनगरे कोलाहलं अहोसि, महाजनकायो सन्निपति. अथ भगवा विप्फुरन्तहत्थतले नखमणिमयूखसम्भिन्नपीताभासताय पग्घरन्तजातिहिङ्गुलकसुवण्णरसधाराविय जालावगुण्ठितमुदुतलुनङ्गुलं हत्थं उत्तरस्स सीसे ठपेत्वा उत्तर इदं ते पुब्बे कतपापकम्मस्स फलं उप्पन्नं, तत्थ तया पच्चवेक्खणबलेन अधिवासना कातब्बाति आह. तेनेव आह.

१. अतीते किर एकस्मिं, गामे त्व मसि दारको;

दारेकेहि समागम्म, कीळन्तो केळिमण्डले.

२. गहेत्वा सुखुमं सूकं, तदा त्वं निम्बजल्लिया;

उत्तासेसि तत्थ सूले, जीवमानकमक्खिकं.

३. अपरम्पि ते पापकम्मं, पवक्खामि सुणोहि मे;

ओवदन्तिं हितेन त्वं, अतीते सकमातरं.

४. जीवसूले निसीदाति, कोपेनाभिसपी तुवं;

इमेहि द्वीहि पापेहि, सरं संसारसागरे.

५. पञ्चजातिसते अच्छि, जीवसूलम्हि निम्बजे;

अयं ते चरिमा जाति, एत्थापिच विपच्चि सोति.

एवमादिना नयेन तस्स अज्झासयानुरूपेन धम्मं देसेसि, उत्तरो अमताभिसेकसदिसेन सत्थुनो हत्थसम्फस्ससञ्जातपसादसोमनस्सताय उळारं पीतिपामोज्जं पटिलभित्वा यथापरिचितं विपस्सनामग्गं समारूळ्हो ञाणस्स परिपाकं गतत्ता सत्थु देसनाविलासेन मग्गपटिपाटिया सब्बकिलेसे खेपेत्वा छळभिञ्ञो अहोसि. धम्मं सुत्वा तत्थ समागतानं देवमनुस्सानं चतुरासीतिपाणसहस्सानं धम्माभिसमयो अहोसीति वदन्ति. उत्तरो पन छळभिञ्ञो हुत्वा सूलतो उट्ठहित्वा आकासे ठत्वा पाटिहारियं दस्सेसि. महाजना अच्छरियब्भुतचित्ता जाता अहेसुं. तावदेवस्स वणोरुन्धि, सो भिक्खूहि आवुसो तादिसं दुक्खं अनुभवन्तो कथं त्वं विपस्सनं अनुयुञ्जितुं सक्खीति पुट्ठो पगेव मे आवुसो संसारे आदीनवो सङ्खारानञ्च सभावो सुदिट्ठो. तस्माहं तादिसं दुक्खं अनुभवन्तोपि असक्खिं विपस्सनं वड्ढेत्वा विसेसं अधिगन्तुंति आह. अथापरभागे सो भिक्खुसङ्घमज्झे अत्तनो पुब्बचरिता पदानं पकासेन्तो इमा गाथा अभासि.

६. सुमेधो नाम सम्बुद्धो, द्वत्तिंसवरलक्खणो;

विवेककामो सम्बुद्धो, हिमवन्त मुपागमि.

७. अज्झोगहेत्वा हिमवन्तं, अग्गो कारुणिको मुनि;

पल्लङ्कं आभुजित्वान, निसीदि पुरिसुत्तमो.

८. विज्जाधरो तदा आसिं, अन्तलिक्खचरो अहं;

तिसूलं सुकतं गय्ह, गच्छामि अम्बरे तदा.

९. पब्बतग्गे यथा अग्गि, पुण्णमासेव चन्दिमा;

वनं ओभासते बुद्धो, सालराजाव फुल्लितो.

१०. वनग्गा निक्खमित्वान, बुद्धरंसी विधावरे;

नलग्गिवण्णसङ्कासा, दिस्वा चित्तं पसादयिं.

११. विचिनं अद्दसं पुप्फं, कणिकारं देवगन्धिकं;

तीणि पुप्फानि आदाय, बुद्धसेट्ठं अपूजयिं.

१२. बुद्धस्स आनुभावेन, तीणि पुप्फानि मे तदा;

उद्धवण्टा अधोपत्ता, छायं कुब्बन्ति सत्थुनो.

१३. तेन कम्मेन सुकतेन, चेतनापणिधीहिच;

जहित्वा मानुसं देहं, तावतिंसमगञ्छहं.

१४. तत्थ मे सुकतं ब्यम्हं, कणिकारीति ञायति;

सट्ठियोजन मुब्बेधं, तिंसयोजनवित्थतं.

१५. सहस्सखण्डं सतभेण्डु, धजालु हरितामयं;

सतसहस्सानि ब्यूहानि, ब्यम्हे पातुरहंसु मे.

१६. सोण्णमया मणिमया, लोहितङ्कमया पिच;

फलिका पिच पल्लङ्का, यदिच्छक यदिच्छका.

१७. महारहञ्च सयनं, तूलिकं विकतीयकं;

उद्दलोमिकएकन्तं, बिम्बोहनसमायुतं.

१८. भवना निक्खमित्वान, चरन्तो देवचारिकं;

यदा इच्छामि गमनं, देवसंघपुरक्खतो.

१९. पुप्फस्स हेट्ठा तिट्ठामि, उपरिच्छदनं मम;

समन्ता योजनसतं, कणिकारेहि छादितं.

२०. सट्ठितुरियसहस्सानि, सायं पातं उपट्ठहुं;

परिवारेन्ति मं निच्चं, रत्तिन्दिवमतन्दिता.

२१. तत्थ नच्चेहि गीतेहि, तालेहि वादितेहि च;

रमामि खिड्डारतिया, मोदामि कामकामहं.

२२. तत्थ भुत्वा च पित्वा च, मोदामि तिदसे तदा;

नारीगणेहि सहितो, मोदामि ब्यम्हमुत्तमे.

२३. सतानं पञ्चक्खत्तुञ्च, देवरज्ज मकारयिं;

सतानं तीणिक्खत्तुंच, चक्कवत्ती अहोसहं;

पदेसरज्जं विपुलं, गणनातो असंखियं.

२४. भवाभवे संसरन्तो, महाभोगं लभामहं;

भोगे मे ऊनता नत्थि, बुद्धपूजायि दं फलं.

२५. द्वे मे भवे संसरामि, देवत्ते अथ मानुसे;

अञ्ञं गतिं न जानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

२६. द्वे मे कुले पजानामि, खत्तिये चापि ब्राह्मणे;

नीचे कुले न जानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

२७. हत्थियानं अस्सयानं, सिविकं सन्दमानिकं;

लभामि सब्बमेवे तं, बुद्धपूजायिदं फलं.

२८. दासीगणं दासगणं, नारियो च अलङ्कता;

लभामि सब्ब मेवे तं, बुद्धपूजायिदं फलं.

२९. कोसेय्यकम्बलियानि, खोमकप्पासिकानिच;

लभामि सब्बमेवेतं, बुद्धपूजायिदं फलं.

३०. नववत्थं नवफलं, नवग्गरसभोजनं;

लभामि सब्बमेवेतं, बुद्धपूजायिदं फलं.

३१. इमं खाद इमं भुञ्ज, इमम्हि सयने सय;

लभामि सब्बमेवेतं, बुद्धपूजायिदं फलं.

३२. सब्बत्थ पूजितो होमि, यसो अच्चुग्गतो मम;

महेसक्खो घदा होमि, अभेज्जपरिसो सदा;

ञातीनं उत्तमो होमि, बुद्धपूजायिदं फलं.

३३. सीतं उण्हं न जानामि, परिळाहो न विज्जति;

अथो चेतसिकं दुक्खं, हदये मे न विज्जति.

३४. सुवण्णवण्णो हुत्वान, संसरामि भवाभवे;

वेवण्णियं न जानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

३५. देवलोका चवित्वान, सुक्कमूलेन चोदितो;

सावत्थियं पुरे जातो, महासाले सुअड्ढके.

३६. पञ्चकामगुणे हित्वा, पब्बजिंअनगारियं;

जातिया सत्तवस्सोहं, अरहत्तमपापुणिं.

३७. उपसम्पादयी बुद्धो, गुणमञ्ञाय चक्खुमा;

तरुणोव पूजनीयो हं, बुद्धपूजायिदं फलं.

३८. दिब्बचक्खुं विसुद्धं मे, समाधिकुसलो अहं;

अभिञ्ञापारमिप्पत्तो, बुद्धपूजायिदं फलं.

३९. पटिसम्भिदा अनुप्पत्तो, इद्धिपादेसु कोविदो;

सद्धम्मे पारमिप्पत्तो, बुद्धपूजायिदं फलं.

४०. तिंसकप्पसहस्सम्हि, यं बुद्धमभिपूजयिं;

दुग्गतिं नाभिजानामि, बुद्धपूजायिदं फलं.

४१. किलेसा झापिता मय्हं, भवा सब्बे समूहता;

नागोव बन्धनं छेत्वा, विहरामि अनासवो.

४२. स्वागतं वत मे आसि, बुद्धसेट्ठस्स सन्तिकं;

तिस्सो विज्जा अनुप्पत्तो, कतं बुद्धस्स सासनं.

४३. पटिसम्भिदा चतस्सो च, विमेक्खा पिच अट्ठिमे;

छळभिञ्ञा सच्छिकता, कतं बुद्धस्स सासनंति;

तं सुत्वा बहू कुसलकम्मपरायणा अहेसुं.

४४. सहेतुका पच्छिमिकापि सत्ता,

पापं न सक्कोन्ति जहातुमेवं;

अनिच्छमानेहि जनेहि दुक्खं,

आराव पापं परिवज्जनीयंति.

उत्तरसामणेरस्स वत्थुं चतुत्थं.