१७. चोरसहायस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा
अम्हाकं भगवति परिनिब्बुते जम्बुदीपे देवदहनगरे एको मनुस्सो दुक्खितो तत्थ तत्थ विचरन्तो पच्चन्ते अञ्ञतरं गामं गन्त्वा तत्थ एकस्मिं कुलगेहे निवासं कप्पेसि. तत्थ मनुस्सा तस्स यागुभत्तं दत्वा पोसेसुं, ततो सो तत्थ मनुस्सेहि मित्तसन्थवं कत्वा कतिपाहं तत्थ वसित्वा अञ्ञट्ठानं गन्त्वा अपरभागे चोरकम्मं करोन्तो जीविकं कप्पेति. अथेकदिवसं चोरेन्तं तं राजपुरिसा गहेत्वा रञ्ञो दस्सेसुं. राजा तं बन्धनागारे करोथाति आणापेसि, ते तं बन्धनागारं नेत्वा सङ्खलिकाहि बन्धित्वा आरक्खकानं पटिपादेत्वा अगमंसु, बन्धनागारे वसन्तस्स तस्स द्वादससंवच्छरानि अतिक्कन्तानि. ततो अपरभागे तस्स पुब्बसहायो पच्चन्तगामवासी मनुस्सो केनचि कम्मेन देवदह मागतो तत्थ तत्थ आहिण्डन्तो बन्धनागारे बद्धं तं अद्दस. दिस्वा तस्स हदयं कम्पि, सो रोदित्वा परिदेवित्वा किं ते मया कत्तब्बं सम्माति पुच्छि. ततो तेन सम्म बन्धनागारे वसन्तस्स मे इदानि द्वादससंवच्छरानि अतिक्कन्तानि, एत्तकं कालं दुब्भोजनादिना महादुक्खं अनुभोमि. यावाहं आहारं परियेसित्वा भुञ्जित्वा आगमिस्सामि. ताव मं इतो मुञ्चनुपायं जानाहीति वुत्ते सो सप्पुरिसो.
१. रूपेन किन्तु गुणसीलविवज्जितेन,
मिच्छालयस्स कितवस्स धिया किमत्थं;
दाना दिचागविगतेन धनेन किं वा;
मित्तेन किं ब्यसनकालपरम्मुखेनाति.
एवञ्च पन वत्वा साधु सम्म करोमि ते वचनन्ति आरक्खकानं सन्तिकं गन्त्वा भोन्तो यावेसो भत्तं भुञ्जित्वा आगच्छति. तावाहं तस्स पाटिभोगो भविस्सामि. विस्सज्जेथ नन्ति आह, तेहि न सक्का भो एतं विस्सज्जेतुं, अपि च खो यावायं आगच्छति. ताव त्वं अयसङ्खलिकाय बद्धो निसीदिस्ससि, एवं तं विस्सज्जेस्साम, नो चे न सक्काति आहंसु, सो एवम्पि होतु सम्माति वत्वा तस्स पादतो सङ्खलिकं मुञ्चित्वा अत्तनो पादे कत्वा बन्धनागारं पविसित्वा इतरं मुञ्चापेसि. सोपि असप्पुरिसो बन्धना मुत्तो न पुन तं ठान मगमासि, अहो अकतञ्ञुनो पकतिं ञातुं भारियं. यथाह.
२. वारिपूरे यथा सोब्भे, नेवन्तो विसमं समं;
पञ्ञायतेवंसाधुस्स, भावं मनसि सम्भवं.
३. भासन्ति मुखतो एकं, चिन्तेन्ति मनसा परं;
कायेनेकं करोन्तेवं, पकतायमसाधुनं.
४. तेसं यो भावमञ्ञासि, सोव पण्डितजातिको;
बहुस्सुतोपि सोयेव, परचित्तविदूपि सो.
अथस्स बन्धनागारे वसन्तस्स द्वादससंवच्छरानि अतिक्कन्तानि. एत्तकं कालं जिघच्छापीळितेन तेन आहारत्ताय परो न याचितपुब्बो, अनुच्छिट्ठाहारं लभनदिवसतो अलभनदिवसायेव बहुतरा होन्ति, अथ द्वादससंवच्छरातिक्कमे रञ्ञो पुत्तो निब्बत्ति. तदा राजा अत्तनो विजिते सब्बबन्धनागारानि विवरापेसि. अन्तमसो मिगपक्खिनोपि बन्धना मुञ्चापेसि. द्वारे विवटमत्तेयेव बन्धनागारे मनुस्सा इच्छितिच्छितट्ठानं अगमंसु. सो पनेकोव तेहि सद्धिं अगन्त्वा ओहीयि. आरक्खकेहि त्वं भो कस्मा न गच्छसीति वुत्ते अहं भो पञ्ञातभावेन इदानि न गमिस्सामि. अतीव परिहीनगत्तोस्मि. अन्धकारे गमिस्सामीति वत्वा अन्धकारे आगते निक्खम्म अन्तोनगरे विस्सासिकानं अभावेन कुतो आहारं लभिस्सामीति चिन्तेन्तो निक्खम्म रत्तन्धकारे आमकसुसान मगमासि. एत्थाहारं लभिस्सामीति. तत्थ सो अधुना निक्खित्तमतमनुस्सं दिस्वा मनुस्सट्ठिना मंसं छिन्दित्वा सीसकपाले पक्खिपित्वा तीहि मनुस्ससीसेहि कतउद्धने ठपेत्वा चितकतो ओमुक्कअलातेहि अग्गिं कत्वा सुसानं निब्बापनत्थाया भतउदकेन मनुस्सट्ठिना आलोलेन्तो मंसं पचित्वा ओतारेत्वा साखाभङ्गेन हिरिकोपीणं पटिच्छादेत्वा निवत्थपिलोकिकं वातावरणं कत्वानिसीदि. तस्मिं खणे तत्थ पिप्पलीरुक्खे अधिवत्था देवता तस्स तं किरियं दिस्वा पुच्छिस्सामि ताव नन्ति तं उपसङ्कमित्वा एवमाह. भो त्वं घनतरतिमिराकुले महारत्तियं तत्थ तत्थ विकिण्णनरट्ठिसमाकिण्णे सोणसिगालादिकुणपादकाकुले मनुस्समंसभक्खयक्खरक्खसाकुले तत्थ तत्थ पज्जलन्तानेकचितकभयानके सुसाने मनुस्समंसं पचित्वा किंकरोसीति पुच्छन्ती आह.
५. रत्तन्धकारे कुणपादकेहि,
समाकुले सीवथिकाय मज्झे;
मनुस्समंसं पचसी ध सीसे,
वदेहि किं तेन पयोजनं तेति.
अथ सो आह.
६. न यागहेतु न च दानहेतु,
सुसानमज्झम्हि पचामि मंसं;
खुदासमं नत्थि नरस्स अञ्ञं,
खुदाविनासाय पचामिमम्भोति.
ततो देवता तं तथा होतु, इमिना पिलोतिकेन वातावरणं करोसि. किमत्थमेतन्ति पुच्छन्ती.
७. निवत्थसाखो हिरिसंवराय,
पिलोतिकं तत्थ पसारयन्तो;
करोसि वातावरणञ्च सम्म,
किमत्थमेतं वद पुच्छितो मेति.
सो तस्सा चिक्खन्तो आह.
८. सुभा सुभामिस्सितसीतवातो,
सयं अचित्तोव अचित्तभावा;
देहं फुसित्वान असाधुकस्स,
अकतञ्ञुनो मित्तपधंसकस्स.
९. समावहन्तो यदि मे सरीरे,
फुसाति [फुसातिसासङ्गतिमज्जदानि इतिकत्तचि] तं वायु ममा विसित्वा;
दुक्खं ददातीति विसंव तं भो,
परिवज्जितुं बद्धमिमं कुचेलन्ति.
देवता आह.
१०. कि मकासि भो सो कतनासको ते,
धनञ्च धञ्ञं तव नासयी च;
माता पिता बन्धवो खेत्त वत्थू,
विनासिता तेन वदेहि किं तेति.
ततो सो आह.
११. यं राजतो होति भयं महन्तं,
सब्बस्स हरणादिवधादिकञ्च;
अकतञ्ञुना सप्पुरिसेन होति,
आराव सो भो परिवज्जनीयो.
१२. यमत्थि चोरारिभयञ्हि लोके,
अथो दकेनापि च पावकेन;
अकतञ्ञुना तं सकलम्पि होति,
आराव सो भो परिवज्जनीयो.
१३. पाणातिपातम्पि अदिन्नदानं,
परस्स दारूपगमं मुसा च;
मज्जस्स पानं कलहञ्च पेसुनं,
सम्फं गिरं धुत्तजनेहि [अक्खधुत्तादियोगं इतिकत्थचि] योगं.
१४. सब्बं अनत्थं असिवं अनिट्ठं,
अपायिकं [अपायिकं इतिकत्थचि] दुक्खमनन्त मञ्ञं;
अकतञ्ञुना सप्पुरिसेन होति;
आराव सो भो परिवज्जनीयोति.
वत्वा अत्तना असप्पुरिससंसग्गेनानुभूतं सब्बं दुक्खं कथेसि, ततो देवता अहम्पि भो सत्थुनो मङ्गलसुत्तदेसनादिवसे इमस्मिंयेव रुक्खे निसिन्नो.
असेवना च बालानं, पण्डितानञ्च सेवना;
पूजा च पूजनीय्यानं, एतं मङ्गल मुत्तमन्ति.
गाथाय बालस्स दोसे अस्सोसिंति वत्वा तस्स पसन्नो तं अत्तनो विमानं नेत्वा नहापेत्वा दिब्बवत्थालङ्कारेहि अलङ्करित्वा दिब्बन्नपानं दत्वा महन्तं सक्कारसम्मानं कत्वा अत्तनो आनुभावेन तस्मिं नगरे रज्जे अभिसिञ्चापेसि. सो तत्थ रज्जं करोन्तो दानादीनि पुञ्ञानि कत्वा आयुपरियोसाने यथाकम्मं गतोति.
१५. एवं असाधुजनसङ्गमसन्निवासं,
सञ्चज्ज साधुसुचिसज्जनसङ्गमेन;
दानादि नेककुसलं परिपूरयन्ता,
सग्गा पवग्गविभवं अभिसम्भुनाथाति.
चोरसहायस्स वत्थुं सत्तमं.