नन्दियराजवग्गो

११. नन्दियराजस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

इतो किर कप्पसतसहस्समत्थके पदुमुत्तरो नाम सत्था लोके उदपादि सदेवकं लोकं संसारकन्तारा उत्तारेन्तो. तस्मिं किर समये एको कुटुम्बिको सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा पसन्नमानसो बुद्धपमुखं भिक्खुसङ्घं निमन्तेत्वा महादानं सज्जेत्वा अत्तनो भवनं देवभवनमिव अलङ्करित्वा बुद्धारहं महासनं पञ्ञापेत्वा गन्त्वा भगवन्तं याचि कालोयं भन्ते भगवतो भत्तग्गस्स उपसङ्कमनायाति. अथ भगवा भिक्खुसङ्घपरिवुतो महता बुद्धानुभावेन गन्त्वा निसीदि पञ्ञत्तवरबुद्धासने, ततो कुटुम्बिको हट्ठो उदग्गो सपरिसो भगवन्तं परिविसति अनेकेहि मधुरन्नपानादीहि. तदा तस्स भगवतो सासने धुतङ्गधरानं अग्गो वसभत्थेरोनाम महासावको सपदानवत्तेन पिण्डाय चरमानो तस्स कुटुम्बिकस्स गेहद्वारे अट्ठासि, अथ सो थेरं दिस्वा भन्ते सत्था अन्तोगेहे निसिन्नो, तुम्हेपि पविसथाति याचि, थेरो अपविसित्वाव अगमासि, कुटुम्बिको भगवन्तं उपसङ्कमित्वा तमत्तं वत्वा किं भन्ते सदेवके लोके भगवतापि उत्तरितरो गुणेन संविज्जतीति आह. अथस्स सत्था पुत्तोपमं दस्सेत्वा थेरस्स गुणे वण्णेन्तो एवमाह.

१. पालेन्ति निम्मलं कत्वा, पातिमोक्खादिसंवरं;

समादिन्नधुतङ्गाच, अप्पिच्छा मुनिसूनवो.

२. निच्च मन्तकयुद्धम्हि, नद्धा योधाव दप्पिता;

पुञ्ञानं वत्थुभूता ते, देवमानुसका दिनं.

३. धारेमहं वण्णवन्तं, सीवेय्यम्पिच चीवरं;

बुद्धपुत्ता महानागा न धारेन्ति तथाविधं.

४. धारेन्ति ते पंसुकूलं, सङ्घाटेत्वा पिलोतिके;

वणच्छादनचोलंव, इच्छालोभ विवज्जिता.

५. सादियामि सदा हम्भो, उपासकनिमन्तनं;

नेव सादेन्ति सम्बुद्ध, पुत्तो पासकयाचनं.

६. सपदानेन यं लद्धं, लूखंवापि पणीतकं;

तेन तुस्सन्ति मे पुत्ता, रसगेधविवज्जिता.

७. निपज्जामि अहं साधु, सन्थते सयने सुभे;

न ते सेय्यं पकप्पेन्ति, संसारभयभीरुका.

८. ठाना सनगमनेन, कप्पेन्ति इरियापथं;

नेकभूमिसमाकिण्ण, पासादेसु वसामहं.

९. बुद्धपुत्ता तथाच्छन्नं, न कदा पविसन्ति ते;

रुक्खमूले सुसानस्मिं, अब्भोकासे रमन्ति ते.

१०. भावेत्वा भवनासाय, हेतुं भावनमुत्तमं;

अहं गामे वसिस्सामि, पापेन्तो जनतं सिवं.

११. रमन्ति मम पुत्ता ते, पन्तसेनासने कका;

तेसं महत्तरो सन्तो, थेरोयं वसभो महा;

धुतपापो धुतङ्गग्गो, ञातोयं मम सासनेति.

एवं भगवा हत्थं उक्खिपित्वा चन्दमण्डले पहरन्तो विय थेरस्स गुणे पकासेसि, ततो सो तस्स गुणकथं सुत्वा सयम्पितं ठानन्तरं कामयमानो यन्नूनाहं अनागते अञ्ञतरस्स सम्मासम्बुद्धस्स सासने धुतङ्गधरानं अग्गो भविस्सामीति तं ठानन्तरं पत्थेन्तो भगवतो पादमूले निपज्जि, सत्था तं कारणं उपपरिक्खित्वा इतो कप्पसतसहस्समत्थके गोतमो नाम सत्था उप्पज्जिस्सति. त्वं तदा धुतङ्गधरानं अग्गो हुत्वा कस्स पोति पञ्ञायिस्सतीति ब्याकरण मदासि. ततो पट्ठाय सो सोमनस्सो पुञ्ञकम्मं कत्वा ततो चुतो देवमनुस्सेसु देविस्सरियं अनुभवन्तो विपस्सीसम्मासम्बुद्धकाले एकसाटको नाम ब्राह्मणो हुत्वा महादानं अदासि. ततो चुतो कस्सपसम्मासम्बुद्धे परिनिब्बुते बाराणसीनगरे बाराणसीसेट्ठि हुत्वा निब्बत्तो दानादीनि पुञ्ञानि कत्वा ततो चवित्वा संसारे संसरन्तो दसवस्ससहस्सा युकेसु मनुस्सेसु बाराणसियं एको कुटुम्बिको हुत्वा निब्बत्ति. सो पनायं कुटुम्बिको अरञ्ञे जङ्घाविहारं अनुविचरन्तो पच्चन्तिमे जनपदे अरञ्ञायतने अञ्ञतरं पच्चेकबुद्धं अद्दस. सो च पच्चेकबुद्धो तत्थ चीवरकम्मं करोन्तो अनुवाते अप्पहोन्ते संहरित्वा ठपेतुं आरद्धो. कुटुम्बिको तं दिस्वा भन्ते किं करोथाति पुच्छि. सो पच्चेकबुद्धो अप्पिच्छताय तेन पुट्ठो न किञ्चि वुत्तो होति. सो चीवरदुस्सं नप्पहोतीति ञत्वा अत्तनो उत्तरसाटकं पच्चेकबुद्धस्स पादमूले ठपेत्वा अगमासि. पच्चेकबुद्धो तं गहेत्वा अनुवातकं आरोपेन्तो चीवरं कत्वा पारुपि. कुटुम्बिको जीवितपरियोसाने कालं कत्वा तावतिंसभवने निब्बत्तित्वा तत्थ यावतायुकं दिब्बसम्पत्तिं अनुभवित्वा ततो चवित्वा बाराणसितो तियोजनमत्तके ठाने अञ्ञतरस्मिं नगरे निब्बत्ति, तस्स मातापितरो नन्दियोति [नन्दीतिनामं इतिसब्बत्थ] नामं अकंसु, तस्स सत्त भातरो अहेसुं, सेसा छ भातरो नानाकम्मन्तेसु ब्यावटा मातापितुन्नं पोसेन्ति. नन्दियो पन अकम्मसीलो गेहेयेव वसति. तस्मा तस्स सेसा कुज्झन्ति. मातापितरोपि नन्दियं आमन्तेत्वा ओवदन्ति. सो तुण्ही होतेव. अथापरस्मिं समये गामे नक्खत्तं सङ्घुट्ठं, तदा सो मातरं आह. अम्म साटकं देहि, नक्खत्तं कीळिस्सामीति, सा धोत- वत्थं नीहरित्वा अदासि, अम्म थूलं इदन्ति, सा अञ्ञं नीहरित्वा अदासि, तम्पि पटिक्खिपि. अथ नं माता आह. तात यादिसे मयं गेहे जाता, नत्थि इतो सुखुमतरस्स पटिलाभाय पुञ्ञन्ति, लभनट्ठानं गमिस्सामि अम्माति. पुत्त अहं अज्जेव तव बाराणसीनगरे रज्जपटिलाभं इच्छामीति आह. सो साधु अम्माति मातरं वन्दित्वा पदक्खिणं कत्वा पक्कामि. मातुया पनस्स एवं अहोसि. कहं सो गमिस्सति, पुब्बेविय इधवा एत्थवा गेहे निसीदित्वा आगच्छतीति, सो पन पुञ्ञनियामेन चोदियमानो गामतो निक्खमित्वा बाराणसिं गन्त्वा सेनगुत्तस्स गेहे पटिवसति, अथेकदिवसं सो तस्स कम्मकारेहि सद्धिं सल्लपन्तो निसीदित्वा पचलायन्तो सुपिनं अद्दस. मुखेन अन्तं निक्खमित्वा सकलजम्बुदीपे पत्थरित्वा अन्तोकुच्छिमेव पाविसि. पबुद्धो सो भीतो महासद्दमकासि. अथ नं महासेनगुत्तो पुच्छि. नन्दियो सुपिनं अद्दसन्ति आह. अथ तेन कीदिसन्ति पुट्ठो कथेसि, ततो सेनगुत्तो तं अत्तनो कुलूपगं परिब्बाजिकं पुच्छि को तस्स विपाकोति. परिब्बाजिका यदि भो इत्थी पस्सति. सत्तदिवसब्भन्तरेयेव अभिसेकं लभति, यदि पुरिसो पस्सति, तथेव राजा होतीति कथेसि. सेनगुत्तो तस्सा तं कथं सुत्वा इमं मम ञातिं करोमीति अत्तनो सत्त धीतरे पक्कोसित्वा पटिपाटिया पुच्छि. नन्दियस्स सन्तिके वसथाति, सेसा सब्बा न इच्छिंसु, न मयं जानाम एतं अधुनागतं कुलवन्तं वा दुक्कुलवन्तंवाति. अथ कणिट्ठिकं पुच्छि. सा यस्स मं मातापितरो दस्सन्ति. तेसं वचनं न भिन्दिस्सामीति सम्पटिच्छि, अथ सेनगुत्तो नन्दियं पक्कोसित्वा अत्तनो धीतरं दत्वा तस्स महासम्पत्ति मदासि. ततो सत्तमे दिवसे नन्दियो तत्थ तत्थ आहिण्डन्तो रञ्ञो मङ्गलुय्यानं पस्सिस्सामीति गन्त्वा धङ्गलसिलापट्टेससीसं पारुपित्वा निपज्जि, सो च बाराणसीरञ्ञो कालङ्कतस्स सत्तमो दिवसो होति. अमच्चाच पुरोहितोच रञ्ञो सरीरकिच्चं कारेत्वा राजङ्गणे निसीदित्वा मन्तयिंसु. रञ्ञो एकाव धीता अत्थि, पुत्तो पनस्स नत्थि. अराजिकं रज्जं न तिट्ठति. फुस्सरथं विस्सज्जेस्सामाति. ते कुमुदपत्तवण्णे चत्तारो सिन्धवे योजेत्वा सेतच्छत्तपमुखंपञ्चविधराजककुधभण्डं रथस्मिंयेव ठपेत्वा रथं विस्सज्जेत्वा पच्छतो तुरियानि पग्गण्हापेसुं. रथो पाचीद्वारेन निक्खमित्वा उय्यानाभिमुखो अहोसि. परिचयेन उय्यानाभिमुखो गच्छति. निवत्तेमाति केचि आहंसु. पुरोहितो मा निवारयित्थाति आह. रथो कुमारकं पदक्खिणं कत्वा आरोहणसज्जो हुत्वा अट्ठासि. पुरोहितो पारुपणकण्णं अपनेत्वा पादतलानि ओलोकेन्तो तिट्ठतु अयं दीपो. द्विसहस्सदीप परिवारेसु चतूसु महादीपेसु एकरज्जं कातुं समत्थोतिवत्वा तस्स धितिं उपधारेतुं तिक्खत्तुं तुरियानि पग्गण्हापेसि. अथ कुमारो मुखं विवरित्वा ओलोकेत्वा केन कारणेन आगतत्थाति आह, देव तुम्हाकं रज्जं पापुणातीति, राजा कहन्ति, देवत्तं गतो सामीति, कति दिवसा अतिक्कन्ताति, अज्ज सत्तमो दिवसोति. पुत्तो वा धीता वा नत्थीति, धीता अत्थि देव. पुत्तो न विज्जतीति, तेनहि करिस्सामि रज्जन्ति, ते तावदेव अभिसेकमण्डपं कारेत्वा राजधीतरं सब्बालङ्कारेहि अलङ्कारित्वा उय्यानं नेत्वा कुमारस्स अभिसेकं अकंसु, अथस्स कताभिसेकस्स सतसहस्सग्घनकं वत्थं आनेसुं, सो किमिदं ताताति आह, निवासनवत्थं देवाति, ननु ताता थूलंति, मनुस्सानं परिभोगवत्थेसु इतो सुखुमतरं नत्थि देवाति, तुम्हाकं राजा एवरूपं निवासेसीति, आम देवाति. न मञ्ञे पुञ्ञवा तुम्हाकं राजाति वत्वा हन्द सुवण्णभिङ्कारं आहरथ, लभिस्साम वत्थन्ति, ते सुवण्णभिङ्कारं आहरिंसु, सो उट्ठाय हत्थे धोवित्वा मुखं विक्खालेत्वा हत्थेन उदकं आदाय पुरत्थिमदिसाय अब्भुक्किरि, तावदेव घनपथविं भिन्दित्वा सोळसकप्परुक्खा उट्ठहिंसु, पुन उदकं हत्थेन गहेत्वा दक्खिणं पच्छिमं उत्तरन्ति एवं चतस्सोपि दिसा अब्भुक्किरि, सब्बदिसासु सोळस सोळस हुत्वा चतुसट्ठिकप्परुक्खा उट्ठहिंसु, सो एकं दिब्बदुस्सं निवासेत्वा एकं पारुपित्वा नन्दियरञ्ञो विजिते सुत्तकन्तिका इत्थियो मा सुत्तं कन्तन्तूति भेरिं चरापेथाति वत्वा छत्तं उस्सापेत्वा अलङ्कतपटियत्तो हत्थिक्खन्धवरगतो नगरं पविसित्वा पासादमभिरुय्ह महासम्पत्तिं अनुभवि. अहो तदा पच्चेकबुद्धस्स दिन्नानुवातकस्स विपाको. तेनाहु पोराणा.

१२. यथा सासपमत्तम्हा, बीजा निग्रोधपादपो;

जायते सतसाखड्ढो, महानीलम्बुदोपमो.

१३. तथेव पुञ्ञकम्मम्हा, अणुम्हा विपुलं फलं;

होतीति अप्पपुञ्ञन्ति, नावमञ्ञेय्य पण्डितोति.

एवं गच्छन्ते काले एकदिवसं देवी रञ्ञो सम्पत्तिं दिस्वा अहो तपस्सीति कारुञ्ञाकारं दस्सेसि. किमिदं देवीति च पुट्ठा अतिमहती ते देव सम्पत्ति. अतीतमद्धानं कल्याणं कतत्ता. इदानि अनागतस्सत्थाय कुसलं करोथाति आह. कस्स दस्साम. सीलवन्ता नत्थीति. असुञ्ञो देव जम्बुदीपो अरहन्तेहि, तुम्हे दानं सज्जेथ, अहं अरहन्ते लच्छामीति आह. पुनदिवसे राजा महारहं दानं सज्जापेसि. देवी सचे इमिस्सा दिसाय अरहन्तो अत्थि, इधा गन्त्वा अम्हाकं भिक्खं गण्हन्तूति उत्तरहिमवन्ताभिमुखी पुप्फानि उद्धं खिपित्वा उरेन निपज्जि. अथ तानि पुप्फानि आकासतो गन्त्वा हिमवन्तपदेसे वसन्तानं पदुमवतिया पुत्तानं पञ्चसतानंपच्चेकबुद्धानं जेट्ठकमहापदुमपच्चेकबुद्धस्स पादमूले पतिंसु. तथाहि.

१४. अहो पस्सथ भो दानि, विम्हयं पुञ्ञकम्मुनो;

अचेतनापि पुप्फानि, दूतकिच्चेसु ब्यावटा.

१५. कत्तुकामेन लोकस्मिं, सकलं अत्तनो वसं;

सब्बत्थामेन कत्तब्बं, पुञ्ञं पञ्ञवता सदाति.

ततो महापदुमपच्चेकबुद्धो तं ञत्वा सेसभातरे आमन्तेसि. मारिसा नन्दियराजा तुम्हे निमन्तेसि. अधिवासेथ तस्स निमन्तनन्ति. ते अधिवासेत्वा तावदेव आकासेना गन्त्वा उत्तरद्वारे ओतरिंसु. मनुस्सा पञ्चसता देव पच्चेकबुद्धा आगताति रञ्ञो आरोचेसुं, राजा सद्धिं देविया गन्त्वा वन्दित्वा पत्ते गहेत्वा पच्चेकबुद्धे पासादं आरोपेत्वा तत्थ तेसं दानं दत्वा भत्तकिच्चावसाने राजा सङ्घत्थेरस्स देवी सङ्घनवकस्स च पादमूले निपज्जित्वा अय्या पच्चयेहि न किलमिस्सन्तु, मयं पुञ्ञेन न हायिस्साम, अम्हाकं इध वासाय पटिञ्ञं देथाति पटिञ्ञं कारेत्वा उय्याने निवासट्ठानादयो कारेत्वा यावजीवं पच्चकबुद्धे उपट्ठहित्वा तेसु परिनिब्बुतेसु साधुकीळनं कारेत्वा चन्दना गरुआदीहि सरीरकिच्चं कारेत्वा धातुयो गहेत्वा चेतियं पतिट्ठापेत्वा एवरूपानम्पि महानुभावानं महेसीनं मरणं भविस्सति, किमङ्गं पन मादिसानन्ति संवेगजातो जेट्ठपुत्तं रज्जे पतिट्ठापेत्वा सयं पब्बजं पब्बजि, देवीपि रञ्ञे पब्बजिते अहं किंकरिस्सामीति पब्बजित्वा द्वेपि उय्याने वसन्ता झानाभिञ्ञं निब्बत्तेत्वा झानसुखेन वीतिनामेन्ता आयुपरियोसाने ब्रह्मलोके निब्बत्तिंसु. ते अम्हाकं भगवतो काले ब्राह्मणकुले निब्बत्तित्वा बुद्धसासने पब्बजिंसु, तदा नन्दियराजा धुतङ्गधरानं अग्गो महाकस्सपत्थेरोनाम हुत्वा चन्दो विय सुरियो वियच लोके पाकटो हुत्वा भगवति परि- निब्बुते बुद्धसासनं अतिविय सोभेति. भरियापिस्स भद्दकापिळानी नाम अहोसीति.

१६. दत्वा पुरेको विपिने चरन्तो,

पच्चेकबुद्धस्सनुवातमत्तं;

कत्वा सरट्ठं कुरुदीपसोभं,

महानुभावो वसुधा धिपोसि.

१७. तुम्हेच भोन्तो खलु सीलवन्ते,

ददाथ दानानि अनप्पकानि;

तं वो पतिट्ठाच भवन्तरस्मिं,

चिन्तामणिं कप्पतरुंव सारन्ति.

नन्दियराजस्स वत्थुं पथमं.

१२. अञ्ञतरमनुस्सस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

अम्हाकं भगवति परिनिब्बुते पाटलिपुत्तसमीपे अञ्ञतरस्मिं गामे अञ्ञतरो दुग्गतमनुस्सो वसति, सो पनेकदिवसं अञ्ञतरं गामं गच्छन्तो द्वे साटके निवासेत्वा महन्तं अटविंपापुणि, तदेवं गच्छन्तं दिस्वा एतस्स वत्थं गण्हिस्सामीति एको चोरो अनुबन्धि, सो दूरतोव आगच्छन्तं चोरं दिस्वा चिन्तेसि, अहमेतस्मा पलायितुं वा तेन सद्धिंयुज्झितुं वा न सक्कोमि, अयमागन्त्वा अवस्सं अनिच्छन्तस्सापि मे वत्थं गण्हिस्सति. मयापिस्स निरत्थकेन हरितुं न सक्का, दानवसेनस्स दस्सामीति सन्निट्ठान मकासि, अथ चोरो आगन्त्वा वत्थकं परामसि, अथ सो पुरिसो चित्तं पसादेत्वा इमं मम वत्थदानं भवभोगसुखत्थाय पच्चयो होतूति वत्थं दत्वा दुच्छादितत्ता महामग्गं पहाय अञ्ञेन जङ्घामग्गेन गच्छन्तो आसिविसेन दट्ठो कालं कत्वा हिमवन्तप्पदेसे द्वादसयोजनिके कनकविमाने नेकच्छरासहस्सपरिवुतो निब्बत्ति. विमानं पनस्स परिवारेत्वा तियोजनिके ठाने कप्परुक्खा निब्बत्तिंसु, सो महन्तं दिब्बसम्पत्तिं दिस्वा सोमनस्सं पवेदेन्तो आह.

१. परिणामितमत्तेन, दानस्स सकसन्तकं;

ददाति विपुलं भोगं, दिब्बमिस्सरियं वरं.

२. द्वादसयोजनुब्बेधं, दुद्दिक्खं चक्खुमूसनं;

कूटा गारवरुपेतं, सब्बसोवण्णयं सुभं.

३. मम पुञ्ञेन निब्बत्तं, नेकरागद्धजाकुलं,

तथेव परिसुद्धेहि, वितानेहि च लङ्कतं.

४. पासादपरियन्तम्हि, दिब्बवत्थानि लम्बरे;

वातेरिता ते सोभन्ति, अव्हेन्ताव सुधासिनो.

५. पासादस्स समन्ता मे, भूमिभागे तियोजने;

इच्छितिच्छितदातारो, जातासुं सुरपादपा.

६. तत्थ नच्चेहि गीतेहि, वादेहि तुरियेहि च;

ने कच्छरासहस्सेहि, मोदामि भवने मम.

७. न सम्मा दिन्नवत्थस्स, अक्खेत्ते फलमी दिसं;

खेत्ते सम्मा ददन्तस्स, को फलं वण्णयिस्सतीति.

८. एवं विधम्पि कुसलं मनुजो करित्वा,

पप्पोति दिब्बविभवं मुनिवण्णनीयं;

मन्त्वान भो ददथ दानवरं सुसीले,

सद्धाय सुद्धमनसास्स विसेसभागीति.

अञ्ञतरमनुस्सस्स वत्थुं दुतियं.

१३. विसमलोमकुमारस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

अतीते किर इमस्मिं जम्बुदीपे कस्सपो नाम सम्मासम्बुद्धो पारमियो पूरेत्वा सब्बञ्ञुतं पत्तो लोकस्स दुक्खापनुदो सुखावहो पटिवसति लोकं निब्बाणमहानगरवरे परिपूरेन्तो. तस्मिं समये अञ्ञतरो पुरिसो सत्थु धम्मदेसनं सुत्वा पसन्नो भिक्खुसङ्घस्स दानं देन्तो सीलं रक्खन्तो उपोसथकम्मं करोन्तो नानाविधानि पुञ्ञकम्मानि कत्वा सुत्तप्पबुद्धोविय गन्त्वा देवलोके निब्बत्ति सब्बरतनमये दिब्बविधाने देवच्छरासहस्सपरिवुतो. तत्थ यावतायुकं ठत्वा ततो चुतो अम्हाकं भगवति परिनिब्बुते जम्बुदीपे पाटलिपुत्तनगरे आणाचक्कवत्तिधम्मासोकमहानरिन्दस्स अग्गमहेसिया कुच्छिम्हि निब्बत्ति. तस्स नामं करोन्तो सीसे लोमं विसमं हुत्वा जातत्था विसमलोमकुमारोति सञ्जानिंसु. सो कमेन विञ्ञुतं पत्तो बलसम्पन्नो अहोसि. महाथामो अभिरूपोच अहोसि. दस्सनीयो पासादिको यसपरिवारसम्पन्नो पटिवसति. ततो अपरेन समयेन धम्मासोकमहानरिन्दो चतुरासीतिसहस्सराजपरिवुतो अनन्तबलवाहनो की ळा प रो हिमवन्तं गन्त्वा यथाभिरन्तं कीळित्वा आगच्छन्तो चन्दभागं नाम गङ्गं सम्पापुणि. सा पन योजनवित्थता तिगावुतगम्भीरा अहोसि. तदा सा अधुनागतेहि ओघेहि महाफेणसमाकुला बहूमियो उभोकूले उत्तरन्ती महावेगा [महावेगागच्छन्ती इतिसब्बत्थ] गच्छन्ति. तदा राजा गङ्गं दिस्वा को नामेत्थ पुरिसो एवंविधं महागङ्गं तरितुं समत्थो भविस्सतीति आह. तं सुत्वा विसमलोम कुमारो आगन्त्वा वन्दित्वा अहं देव गङ्गं तरित्वा गन्तुञ्च आगन्तुञ्च सक्कोमीति आह. राजा साधूति सम्पटिच्छि. अथ कुमारो गाळ्हं निवासेत्वा मकरदन्तिया केसे बन्धित्वा गङ्गाकूले ठितो अट्ठारसहत्थं अब्भुग्गन्त्वा उसभमत्तट्ठाने पतित्वा तरितु मारभि. ततो चण्डसोतं छिन्दित्वा तरन्तो गमना गमनकाले गण्हनत्थाय आगते चण्डसुंसुमारे पाणिना पहरित्वा चुण्णविचुण्णं करोन्तो वीससतं मारेत्वा उत्तारेत्वा तलमुग्गम्म राजानं वन्दित्वा अट्ठासि. राजा तं कारणं दिस्वा भयप्पत्तो एसो खो मं मारेत्वा रज्जम्पि गहितुं समत्थो. एतं मारेतुं वट्टतीति चिन्तेत्वा नगरं सम्पत्तो कुमारं पक्कोसापेत्वा अमच्चे आह. इमं भणे बन्धनागारे करोथाति. ते तथा करिंसु, अथस्स बन्धनागारे वसन्तस्स चत्तारो मासा अतिक्कन्ता. ततो राजा चतुमासच्चयेन दीघतो सट्ठिहत्थप्पमाणे सट्ठिवेळुकलापे आहरापेत्वा गण्ठियो सोधापेत्वा अन्तो अयोसारं पूरेत्वा राजङ्गणे ठपापेत्वा विसमलोमकुमारं बन्धनागारतो आहारापेत्वा [आणापेत्वा इतिसब्बत्थ] अमच्चे एवमाह. भणे स्वायं कुमारो इमिना खग्गेन इमे वेळुकलापे चतुरङ्गुलं कत्वा छिन्दतु. नो चे छिन्दितुं सक्कोति. तं मारेथाति आह, तं सुत्वा कुमारो अहं बन्धनागारे चि र वु त्थो जिघच्छापीळितो आहारेन किलमिं, यन्नूनाहं आहारं भुञ्चित्वा छिन्देय्यन्ति. ते नत्थि दानि तुय्हं आहारन्ति आहंसु. तेनहि पोक्खरणिया पानीयं पिविस्सामीति आह. ते साधूति पोक्खरणिं नेसुं. कुमारो पोक्खरणिं ओतरित्वा नहायित्वा निमुग्गो यावदत्थं कललं भुञ्चित्वा पानीयं पिवित्वा उट्ठाय असिपत्तं गहेत्वा महाजनानं [महाजनानंपस्सन्तमेव इतिसब्बत्थ] पस्सन्तानमेव अट्ठासीतिहत्थट्ठानं आकासं उल्लङ्घित्वा सब्बवेळुकलापे चतुरङ्गुलमत्तेन खण्डाखण्डं कुरुमानो ओतरित्वा मूले थूलअयसलाकं पत्वा किणीति सद्दं सुत्वा असिपत्तं विस्सज्जेत्वा रोदमानो अट्ठासि. ततो राजपुरिसेहि किमत्तं रोदसीति वुत्ते एत्तकानं पुरिसानमन्तरे मय्हं एकोपि सुहदो नत्ति. सचे भवेय्य, इमेसं वेळुकलापानमन्तरे अयो सारं अत्थिभावं कथेय्य, अहं पन जानमानो इमे वेळु कलापे अङ्गुलङ्गुलेसु छिन्देय्यन्ति आह. ततो राजा कुमारेन कतकम्मं ओलोकेत्वा पसन्नो उपराजट्ठानं बहुञ्च विभवं दापेसि, एवमस्स बलसम्पत्तिलाभो नाम न जातिगोत्तकुलपदेसादीनं बलं. न पाणातिपातादिदुच्चरितानं बलं. कस्सेतं बलन्ति. कस्सपसम्मासम्बुद्धकाले भिक्खुसङ्घस्स दिन्नदानादिसुचरितकम्मविपाकं. तेन वुत्तं.

१. कस्सपस्स मुनिन्दस्स, काले अञ्ञतरो नरो;

सम्बुद्धमुपसंकम्म, सुत्वा धम्मं सुदेसितं.

२. पटिलद्धसद्धो हुत्वा, सीलवन्तान भिक्खुनं;

मधुरन्नपाने पचुरे, अदासि सुमनो तदा.

३. अदासि चीवरे पत्ते, तथेव कायबन्धने;

अदा खीरसलाकञ्च, बहू कत्तरयट्ठियो.

४. अदा सुपस्सयं दानं, मञ्चपीठादिकं तथा;

पावार कम्बलादीनि, अदा सीतनिवारणे.

५. अदा भेसज्जदानानि, आरोग्यत्थाय भिक्खुनं;

एवं नानाविधं पुञ्ञं, कत्वान तिदिवं गतो.

६. तत्थ दिब्बविमानम्हि, उप्पन्नो सो महिद्धिको;

देवच्छरापरिवुतो, देवसेनापुरक्खतो.

७. दिब्बेहि नच्चगीतेहि, दिब्बवादिततन्तिहि;

मोदमानो अनेकेहि, दिब्बसम्पत्तिया सह.

८. यावतायुं तहिं ठत्वा, जम्बुदीपे मनोरमे;

पुरे पाटलिपुत्तम्हि, धम्मासोकस्स राजिनो.

९. पुत्तो हुत्वान निब्बत्ति, महाथामो महाबलो;

महायसो महाभोगो, आसि बुद्धादिमामको.

१०. कातब्बं कुसलं तस्मा, भवसम्पत्ति मिच्छता;

पालेतब्ब मथो सीलं, भावेतब्बञ्च भावनन्ति.

ततो कुमारो उपराजट्ठानं लभित्वा सम्पत्तिंअनुभवमानो मोग्गलिपुत्ततिस्सत्थेरमादिं कत्वा महाभिक्खुसङ्घस्स चीवरपिण्डपातसेनासनगिलानपच्चयदाना दिवसेन सक्कारं कत्वा सीलं रक्खित्वा उपोसथकम्मं कत्वा आयुपरियोसाने यथाकम्मं गतोति.

११. एवंविधं सुचरितं सुमनो करित्वा,

भागिस्स नेकविभवस्स भवाभवेसु;

तुम्हेपि भो सुचरितं विभवानुरूपं,

कत्वान निब्बुतिपदं करगं करोथाति.

विसमलोमकुमारस्स वत्थुं ततियं.

१४. कञ्चनदेविया वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

जम्बुदीपे किर देवपुत्तनगरं नाम दस्सनीयं एकं नगरं अहोसि. तस्मिं समये मनुस्सा येभुय्येन पत्तमहं नाम पूजं करोन्ति, भगवता परिभुत्तपत्तं गहेत्वा कतानेकपूजाविधाना उस्सवं करोन्ति. तं पत्तमहन्ति वुच्चति. तस्मिं समये देवपुत्तनगरे राजा सब्बरतनमयं रथं सब्बालङ्कारेहि अलङ्कारापेत्वा कुमुदपत्तवण्णे चत्तारो सिन्धवे योजेत्वा सुसिक्खितसिप्पाचरियेहि सत्तरतनपरिनिट्ठिते असीतिहत्थवेळग्गे सत्थुना परिभुत्तं सेलमयपत्तं मुत्ताजालादीहि अलङ्करित्वा वेळग्गं आरोपेत्वा वेळुं रथे ठपापेत्वा नगरं देवनगरं विय अलङ्करित्वा धजपताकादयो उस्सापेत्वा तोरणग्घ कपन्तियोच पुण्णघटदीपमालादयोच पतिट्ठापेत्वा अनेकेहि पूजाविधानेहि नगरं पदक्खिणं कारेत्वा नगरमज्झे सुसज्जितरतनमण्डपे पत्तधातुं ठपेत्वा सत्तमे दिवसे महाधम्मसवणं कारापेसि. तदा तस्मिं जनपदे बहू मनुस्साच देवताच यक्खरक्खसनागसुपण्णादयोच मनुस्सवेसेन येभुय्येन तं समागमं ओतरन्ति, एवमच्छरियं तं पूजाविधानं अहोसि.

तदा एको नागराजा उत्तमरूपधरं अगतपुब्बपुरिसं एकं कुमारिकं धम्मपरिसन्तरे निसिन्नं दिस्वा तस्सा पटिबद्धचित्तो अनेकाकारेहि तं या चि त्वा तस्सा अलद्धमानो कुज्झित्वा नासावातं विस्सज्जेसि इमं मारेस्सामीति. तं तस्सा सद्धाबलेन किञ्चि उपद्दवं कातुं समत्थो नाहोसि. अथस्सा नागो पादतो पट्ठाय यावसकलसरीरं भोगेन वेठेत्वा सीसे फणं कत्वा भायापेन्तो अट्ठासि. अनञ्ञविहिताय ताय धम्मसवणबलेन अणुमत्तम्पि दुक्खं नाहोसि. पभाताय रत्तिया तं दिस्वा मनुस्सा किमेतन्ति कारणं पुच्छिंसु, सापि तेसं कथेत्वा एवं सच्चकिरियमकासि. तथाहि.

१. ब्रह्मचारी अहोसाहं, सञ्जाता इध मानुसे;

तेन सच्चेन मं नागो, खिप्पमेव पमुञ्चतु.

२. कामातुरस्स नागस्स, नोकासमकरिंयतो;

तेन सच्चेन मं नागो, खिप्पमेव मुञ्चतु.

३. विसवातेन खित्तस्स, कुपितस्सोरगस्सहं;

अकुद्धा तेन सच्चेन, सो मं खिप्पं पमुञ्चतु.

४. सद्धम्मं सुणमानाहं, गरुगारवभत्तिया;

अस्सोसिं तेन सच्चेन, खिप्पं नागो पमुञ्चतु.

५. अक्खरंवा पदंवापि, अविनासेत्वाव आदितो;

अस्सोसिं तेन सच्चेन, खिप्पं नागो पमुञ्चतूति.

सच्चकिरियावसाने नागराजा तस्सा अतीव पसन्नो भोगं विनिवेठेत्वा फणसतं मापेत्वा तं फणगब्भे निसीदापेत्वा बहूहि नागमानवकेहि सद्धिं उदकपूजं नाम पूज मकासि, तं दिस्वा बहू नगरवासिनो अच्छरियब्भुतजाता अट्ठारसकोटिधनेन पूज मकंसु. तथाहि.

६. नत्थि सद्धासमो लोके, सुहदो सब्बकामदो;

पस्सथस्सा बलं सद्धा, पूजेन्तेवं नरो रगा.

७. इध लोकेव सालत्थ, भवभोग मनप्पकं;

तस्मा सद्धेन कातब्बं, रतनत्तयगारवन्ति.

अथेवं सा पटिलद्धमहाविभवा यावजीवं कोमारिय ब्रह्मचारिणी हुत्वा आयुपरियोसाने कालं कत्वा तस्मिंयेव नगरे रञ्ञो अग्गमहेसिया कुच्छिम्हि पटिसन्धिं गण्हित्वा दसमासच्चयेन मातुकुच्छितो निक्खमि. निक्खन्तदिवसे पनस्सा सकलदेवपुत्तनगरे रतनवस्सं वस्सि. तेनस्सा कञ्जनदेवीति नामं करिंसु. समन्तपासादिका अहोसि. अभिरूपा देवच्छरपटिभागा. मुखतो उप्पलगन्धो वायति. सरीरतो चन्दनगन्धो वायति. सकलसरीरतो बालसुरियो विय रंसियो निच्छारेन्ती चतुरतनगब्भे पदीपकिच्चं नाम नत्थि. सब्बो गब्भो सरीरा लोकेन एको भासो होति, तस्सा रूपसम्पत्ति सकलजम्बुदीपे पाकटा अहोसि. ततो सकलजम्बुदीपवासी राजानो तस्सा अत्थाय पितुरञ्ञो पण्णाकारानि पहिणिंसु. सा पन पञ्चकामे अननुलित्ता पितरं अनुजानापेत्वा भिक्खुनू पस्सयं गन्त्वा पब्बजित्वा विपस्सनं वड्ढेत्वा सह पटिसम्भिदाहि अरहत्तं पापुणीति.

८. सुत्वान सादरवसेन कुमारिकेवं;

धम्मञ्हि सीलममलं परिपालयन्ती;

लद्धान नेकविभवं विभवं पयाता,

मा भो पमज्जथ सदा कुसलप्पयोगेति.

कञ्चनदेविया वत्थुं चतुत्थं.

१५. ब्यग्घस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

जम्बुदीपे चूलरट्ठा सन्ने बाराणसीनगरे एकं पंसुपब्बतं विनिविज्झित्वा महामग्गो होति, तत्थ वेमज्झे एको ब्यग्घो अत्तनो अन्धपितरं पब्बतगुहायं कत्वा पोसेन्तो वसति. तस्सेव पब्बतस्स वनद्वारे तुण्डिलो नाम एको सुवपोतको रुक्खस्मिं वसति. ते उभोपि अञ्ञमञ्ञं पियसहाया अहेसुं, तस्मिं समये पच्चन्तगामवासी एको मनुस्सो अत्तनो मातुगामेन सद्धिं कलहं कत्वा बाराणसिं गच्छन्तो तं वनद्वारं सम्पापुणि. अथ सुवपोतको परिहीनत्तभावं दुक्खितं तं दिस्वा कम्पमानहदयो तं पक्कोसित्वा भो कुहिं गच्छसीति आह, तेन परखण्डं गच्छामीति वुत्ते तुण्डिलो भो इमस्मिं वनखण्डमज्झे एको ब्यग्घो वसति. कक्खलो फरुसो सम्पत्तसम्पत्ते मारेत्वा खादति. मा त्वं तेन गच्छाति आह. स्वायं दुब्भगो मनुस्सो हितकामस्स तस्स वचनं अनादियित्वा गच्छामेवाति आह. तुण्डिलो तेनहि सम्म यदि अनिवत्तमानो गच्छसि. एसो ब्यग्घो मम सहायो. मे वचनं तव सन्तिका सुत्वा न गण्हातीति. तस्स तं अनादियन्तो सो सुवराजे पदुट्ठचित्तो मुग्गरेन पहरित्वा मारेत्वा अरणिं अग्गिं कत्वा मंसं खादि. असप्पुरिससंसग्गो नामे स इध लोकपरलोकेसु दुक्खावहोयेव. तथाहि.

१. मया कतं मय्हमिदं, इति वेस्सानरं नरो;

समालिङ्गति सप्पेमो, दहतेवस्स विग्गहं.

२. मधुखीरादिदानेन, पेमसा परिपालितो;

सोरगो कुपितोवस्स, डसतेवस्स विग्गहं.

३. एवं निहीनजच्चेन, पापेन अकतञ्ञुना;

नरा धमेन दीनेन, कतोपि खणसङ्गमो.

४. असाधुको अयंतेवं, जानमानेन जन्तुना;

मुहुत्तम्पि न कातब्बो, सङ्गमो सो अनत्थदोति.

ततो सो असप्पुरिसो मंसं खादित्वा गच्छन्तो वनखण्डमज्झं सम्पापुणि. अथ ब्यग्घो तं दिस्वा महानादं करोन्तो गहणत्थाय उट्ठासि. सो ब्यग्घं दिस्वा भयप्पत्तो तुण्डिलस्स वचनं सरित्वा अहं भो तव सहायतुण्डिलस्स सन्तिका आगतोम्हीति आह, तं सुत्वा ब्यग्घो अत्तमनो एहि सम्माति तं पक्कोसित्वा अत्तनो वसनट्ठानं नेत्वा खादितब्बाहारेन तं सन्तप्पेत्वा पितुसन्तिके निसीदापेत्वा पुन वनखण्ड मगमासि. अथस्स पिता पुत्तस्स गतकाले तेन सद्धिं सल्लपन्तो तस्स वचनानुसारेन तुण्डिलं मारेत्वा खादितभावं अञ्ञासि. ततो सो पुत्तस्स आगतकाले तव सहायो तेन मारितोति आह. तं सुत्वा ब्यग्घो अनत्तमनो वेगेन तस्स वसनट्ठानं गन्त्वा सम्म तुण्डिलाति सद्दं कत्वा अपस्सन्तो लुञ्चितपत्तंचस्स दिस्वा निस्संसयं तेन मारितो मे सहायोति सोचन्तो परिदेवन्तो आगञ्छि. अथ सो असप्पुरिसो तस्मिं तत्थ गते तस्स पितरं पासाणेन पहरित्वा मारेत्वा ब्यग्घंच दानि मारेस्सामीति ब्यग्घागमनमग्गं ओलोकेन्तो निलीनो अट्ठासि. तस्मिं खणे ब्यग्घोपि आगञ्छि. सो तस्सा गतकाले तस्स तेजेन भीतो गन्त्वा जीवितं मे सामि देहीति पादमूले उरेन निपज्जि, ब्यग्घो पन तेन कतकम्मं दिस्वा तस्मिं चित्तं निब्बापेत्वा मम सहायस्स सासनमादायागतस्स दुब्भितुं न युत्तन्ति चिन्तेन्तो तं समस्सासेत्वा गच्छ सम्माति सुखं पेसेसि. एवञ्हि सप्पुरिससमागमो नाम इध लोकपरलोकेसु सुखावहोयेव, वुत्तंहि.

५. सब्भिरेव समासेथ, सब्भि कुब्बेथ सन्थवं;

सब्बत्थ सन्थवो तेन, सेय्यो होति न पापियो.

६. सुखावहो दुक्खनुदो, सदा सब्भि समागमो;

तस्मा सप्पुरिसेहेव, सङ्गमो होतु जन्तुनं.

ततो सो ब्यग्घो तेन मेत्तचित्तानुभावेन कालं कत्वा सग्गे निब्बत्तोति.

७. एवंविधोपि फरुसो परमंसभोजी;

ब्यग्घो दयायुपगतो सुगतिं सुमेधो;

तस्मा करोथ करुणं सततं जनानं,

तं वो ददाति विभवञ्च भवेसु भोगन्ति.

ब्यग्घस्स वत्थुं पञ्चमं.

१६. फलकखण्डदिन्नस्स वत्थुम्हि अयमानुपुब्बीकथा

सावत्थियं किरेको मनुस्सो उत्तरापथं गच्छामीति अद्धानमग्गपटिपन्नो गिम्हानमासे मज्झण्हे बहलातपेन किलन्तो हुत्वा रुक्खच्छायं पविसित्वा तम्बुलं खादन्तो फलके निसीदि. अथ उत्तरापथेनागच्छान्तो एको तथेव आतपेन किलन्तो आगन्त्वा पुरिमस्स सन्तिके निसीदित्वा भो पानीयं अत्थीति पुच्छि. इतरो पानीयं नत्थीति आह. अथस्स सो मय्हम्पि भो तम्बुलं देहि पिपासितोम्हिति वत्वापि न लभि. चतुकहापणेन एकं तम्बुलपण्णं किणित्वा लद्धो तत्थेव निसीदित्वा खादित्वा पिपासं विनोदेत्वा तेन उपकारेन तस्स सिनेहं कत्वा अत्तनो गमनट्ठान मगमासि, अथा परभागे सो पट्टनं गन्त्वा नावाय वणिज्जत्थाय गच्छन्तो समुद्दमज्झं पापुणि. ततो सत्तमे दिवसे नावा भिज्जि. मनुस्सा मच्छकच्छपानं भक्खा जाता. सो एव पुरिसो अरोगो हुत्वा एकं फलकखण्डं उरे कत्वा समुद्दं तरति. अथे तरोपि तथेव नावाय भिन्नाय सेसो हुत्वा समुद्दं तरन्तो पुरिमेन समागमि. अथ ते सत्तदिवसं समुद्दे तरन्ता अञ्ञमञ्ञं सञ्जानिंसु. तेसु कहापणे दत्वा तम्बुलं गहितो एकं फलकखण्डं उरे कत्वा तरति. इतरस्सेतं नत्थि. अथ सो कहापणे गहेत्वा दिन्नतम्बुलमत्तस्सो पकारं सरित्वा अत्तनो फलकखण्डं तस्स अदासि. सो तस्मिं सयित्वा तरन्तो तं पहाय अगमासि, अपरो अनाधारकेन तरन्तो ओस्सट्ठविरियो उदके ओसीदितुमारति. तस्मिं खणे समुद्दे अधिवत्था मणिमेखला नाम देवधीता ओसीदन्तं तं दिस्वा सप्पुरिसोति तस्स गुणानुस्सरन्ती वेगेना गन्त्वा तं अत्तनो आनुभावेन समुद्दतीरं पापेसि. इतरंपि सा एतस्सेव गुणानुभावेन तीरं पापेसि. अथ फलकेनोतिण्णपुरिसो तं दिस्वा विम्हितो कथं पुरतो अहोसि सम्माति पुच्छि. सो न जानामि. अपिच खो सुखेनेव तीरं पत्तोस्मीति आह. अथ देवधीता दिस्समानकसरीरेनेव अत्तना आनीतभावं आरोचेन्ती आह.

१. यो मातरं पितरंवा, धम्मेन इध पोसति;

रक्खन्ति तं सदा देवा, समुद्दे वा थलेपि वा.

२. यो चे बुद्धञ्च धम्मञ्च, संघञ्च सरणं गतो;

रक्खन्ति तं सदा देवा, समुद्दे वा थलेपि वा.

३. पञ्चविधं अट्ठविधं, पातिमोक्खञ्च संवरं;

पालेति यो तं पालेन्ति, देवा सब्बत्थ सब्बदा.

४. कायेन वाचा मनसा, सुचरित्तं चरती ध यो;

पालेन्ति तं सदा देवा, समुद्दे वा थलेपि वा.