६४. न्तो

यो साधयितुमारद्धो नच निट्ठमुपगतोति यो कटादिसाधयितुं निब्बत्तयितुं आरद्धो निट्ठं परिसमत्तिं न चोपगतो नप्पत्तो. पवत्तो-नुपरतोवाति यो पब्बतादि निच्चप्पवतो-अविरतो तेनेव निट्ठं नोपगतोसोवत्तमानोति वुच्चतेति योजना. तब्बि सयकिरियाद्वारेनाति यथावुत्तकटादिविसय किरियामुखेन, इदं वुत्तं होति ‘‘यथावुत्तकटादीनं वत्तमानत्ता तब्बिसया किरियापि वत्तमाना एवाति तंद्वारेन क्रियत्थविसेसन’’न्ति.

भुञ्जति देवदत्तोति एत्थ यज्जपि भुञ्जमानो हसति खज्जति [वदति] पानियं पिवति, तथापि युत्ता वत्तमानता कत्तुमिच्छितस्सारम्भो न परिसमत्तोति वुत्तं- ‘साधयितुमारद्धो न च निट्ठमुपगतो’ति. तिट्ठन्ति पब्बतातिआदीसु निच्चेसु पब्बतादीसु भूतानागतानमसम्भवा तन्निसेधिनो वत्तमानस्साप्यसम्भवा यदीपि कालविभागो न विञ्ञायते, तथापि आरद्धस्स ठानस्सापरिसमत्तिया वत्तमाना एवाति वुत्तं- ‘पवत्तो-नुपरतो वा’ति. कत्तुविसेसने सति को दोसोच्चाह- ‘कत्तु विसेसने’च्चादि. इहापि सिया कत्तुनो वत्तमानत्ता, वत्तमानत्त मेवास्स पकासेतुमयन्ति वुत्तं. ‘‘अपठमा समानाधिकरणे’’त्यादीहि (३-२-१२४) अनेकेहि सुत्तेहिन्तप्पच्चयो पाणिनियेहि विहितो.

इध पन सामञ्ञेन विहितत्ता आह- ‘सामञ्ञेना’तिआदि. सन्तो ‘अस-भुवि’न्तप्पच्चयो. ‘‘कत्तरि लो’’ (५-१८) ‘‘न्तमानान्ति यियुंस्वादिलोपो’’ति (५-१३०) अकारस्स लोपो. तपन्तो ‘तप-सन्तापे’. जप्पन्तो ‘जप्प=वचने’. पठन्तो ‘पठ=उच्चारणे’ पचन्तो ‘पच=पाके’धारयन्तो ‘धर=धारणे’. पयोजकब्यापारे णि, धरितुं पयुञ्जमानो धारयन्तो. दिस्सन्तो दिस दुस=अप्पितियं’’ दिवादीहि यक’’ (५-१२) यजन्तो ‘यज-देवपूजायं’. अरहन्तो ‘अरह-पूजायं. यथाचातिआदिना अपठमासमानाधिकरणादीसु ‘संविज्जमानो विरोचमानं जप्पमानो’च्चादीसु मानो न्तो विय दट्ठब्बोति वदति.