३२. गुहा

सद्दिकानन्ति पाणिनियकच्चायनादिवेय्याकरणानं. पेसनं सक्कारपुब्बकं वा नियोजनं. कामचारानुञ्ञाति कत्तुमिच्छतो यथिच्छ मनुजाननं अतिसग्गोनामाति अत्थो. निमित्तभूतस्साति ‘‘भोता कटो कत्तब्बो’च्चादीसु कटकरणादिनो कारणभूतस्स.

ननु च सामञ्ञेन विहिता ए(ते), तथा च सति विज्झत्थविहि तेहि एय्यादीहि ते बाधीयन्तिच्चाह- ‘नचे’च्चादि. विधिविसेसत्ते पीति विधानं विधि नियोजनं किरियासु ब्यापारणा, तस्स विधिनो पेसादीनं विसेसत्तेपि, नावस्सन्तिआदि जयादिच्चब्याख्यानं निस्साय वुत्तं, वुत्तञ्हि तेन ‘‘किमत्थं पेसादीसु किच्चसञ्ञिनो तब्बअनीयण्यत्यप्पच्चया विधीयन्ते, न सामञ्ञेन भावकम्मेसु विहिता, एवमेते [विहिताएव, वो-कासिकावुत्ति] पेस्वादीञ्ञस्वत्र च भविस्सन्तीति विसेसविहितेन विध्यादीसु पच्चयेन बाधीयन्ते, वासरूपविधिना भविस्सन्ति एवञ्चरहि एतं ञापेति ‘इत्थीअधिकारतो परेन वासरूपविधि नावस्सम्भवती’ति [किमत्थमिच्चादि चोद्य, विचससविहितेच्चादि परिहारो, किच्चा हि सामञ्ञेन विहिता, पञ्चमी तु पेसादिनात्थविसेसेन, अतो तेन विसेसविहितेन किच्चा पेसादिविसये बाधीयेरन्ति पुनब्बियते, वासरूपेच्चादिना परिहारं विघटयति. एवं चरहिच्चादिना पेसादीसु किच्चविधानस्स ञापकत्तं दस्सयति. (जिनिन्दबुद्धिनु २१ स)]. असरूपविधि असरूपापवादप्पच्चयो वा विकप्पेन बाधको होति उस्सग्गस्साति एतं अवस्सं न होतीति ञापनत्थम्पि न विधीयतेति योजना. ‘‘वा-सरूपो-नित्थियं’’ति (पा, ३-१-९४) परसुत्तं. धात्वधिकारेविहितो असरूपो अपवादप्पच्चयो उस्सग्गस्स बाधको भवति इत्थि अधिकारे विहितप्पच्चयं वज्जयित्वाति अत्थो. हेट्ठा वुत्तानुसारेनेदं विञ्ञातब्बं.

भोता खलु कटो कातब्बोच्चादि पेसने. त्वया कटो कातब्बोति अनुञ्ञायं. पत्तकाले परमुदाहरणं. एत्थ पन कटकरणे कालारोचनमत्तमेव विञ्ञायति, न पेसादि. ‘‘सत्त्यरहेस्वेय्यादी’’ति (६-११) सुत्तं विसेसविहितं, तेनाह- ‘सामञ्ञ विधानतो’च्चादि. सत्तिविसिट्ठेच्चादिना वुत्तमत्थं विवरति ‘सत्ती’तिआदिना. कथं सत्तिविसिट्ठता कत्तुनोति आह- ‘तंयोगा’ति. ताय सत्तिया योगो तंयोगो. अवस्सकाधमीणताविसिट्ठे तु कत्तरि किच्चानं तदञ्ञेसञ्च भावाय विसुं- सुत्तितं, तेन, वुत्तं ‘आवस्सकाधमीणता विसिट्ठेव कत्तरी’ति. सब्बत्थेवेत्थ ‘उद्धं मुहुत्ततो’तिआदिना एकेकमुदाहरणं कमेन दस्सितं. भोता रज्जं कातब्बन्ति अरहे, भवता रज्जं कातब्बन्ति अत्थो. भवं अरहोति पन अरहकत्तुत्तप्पकासनत्थं वुत्तं. एवमुपरिपि. सब्बमेतं बहुलग्गहणानुभावेनेति विञ्ञेय्यं.