१. तिज

खमावीमंसासूति पकतिविसेसनमेव कथमिच्छितन्ति आह- ‘सम्बन्धस्सि’च्चादि, पदानमञ्ञमञ्ञसम्बन्धस्स पुरिसाधीनत्ताति अत्थो, पकति विसेसनन्ति तिजमाह सद्दानं विसेसनं, किम्पन पकतिविसेसने फल मिच्चाह- ‘पकतिविसेसनोपादान’मिच्चादि. यज्जत्र ‘खमावीमंसासू’ति पकतिविसेसनं, कस्मिं अत्थे चरति खसा विधीयन्तिच्चाह- ‘अत्थन्तरस्सा निद्देसा’इच्चादि. अत्थन्तरस्साति निसानादिअत्थन्तरस्स. ‘‘सुतानुमितेसु सुतसम्बन्धोव बलवा’’ति परिभासमुपलक्खेति ‘सुतानुमितान’मिच्चादिना. तेनेवाति किरियारूपासु खमावीमंसु खसानं वीधानेनेव, सकत्थे विधानेनेति वुत्तं होति. तितिक्खकिरियत्ताति इमिना परेसं विय खाद्यन्तानं धातुसञ्ञाविधान मनत्थकन्ति दस्सेति.

तितिक्खा खमा, तितिक्खति खमति, वीमंसा उपपरिक्खा, वीमंसति उपपरिक्खतीति अत्थो. सुत्ते तिजइति निद्देसा भूवादिकस्स गहणं. निच्चण्यन्तस्स चुरादिकस्स हि तादिसे पयोजने सति बहुलं विधीयमानेपि निच्चत्तमत्तनो नातिवत्तति. अथवा चुरादिमानेनाब्यभिचारिना साहचरिया तिजोपि चुरादिकोव, तं यथा ‘गावस्स दुतियेनात्थो’ति. वुत्तेगोयेवोपादीयते, नास्सो, न गद्रभो. कदाचि पन अस्सादिनोपि दुतियस्स गहणं सिया अत्थप्पकरणा दिप्पभावतो.

ननु च वीमंसायं सप्पच्चयविधान मनुपपन्नमितरेतरनिस्सयदोस दुट्ठत्ता, तथाहि सिद्धे वीमंसासद्दे सप्पच्चयो उप्पज्जते, सति च तस्मिं वीमंसाति रूपं सम्पज्जतीति इतरेतरनिस्सयो, इतरेतर निस्सयानि च कारियानी नोपकप्पन्तीति तेनाह- ‘अनुवादरूपान’मिच्चादि. अनादिकालसंसिद्धसद्दानुवातो नत्थि इतरेतरनिस्सयो दोसोति भावो. पयोजकब्यापारणिप्पच्चयाभावे तेजतेति रूपं.