२८. तंहन्ति

बहुम्हि भूतानगतेसुपि पच्चयभावे कारणमाह-‘सङ्ख्याकालानमविवच्छितत्ता’ति, सुत्ते वुत्ताय एकसङ्ख्याय वुत्तमानका लस्सेव च वत्तुमनिच्छितत्ताति अत्थो.

तदुपादानन्तूति तेसमेकवचनादीनमुपादानन्तु. तं नानन्तरीय कत्ताति उपलक्खणवसेन तेसं वचनकालन्तरानमविनाभावित्ताति अधिप्पायो. हन्तिच्चादित्याद्यन्तस्स किरियाप्पधानत्ते कथं णादीनं तदत्थे जायमानानं साधनप्पधानत्त मिच्चत्र हेतुमाह ‘सभावतो’ति. मीने हन्तीति मेनिको. अजिव्हा अनिमिसा च मच्छा, दिट्ठोव सन्दिट्ठन्ति इमिना संसद्दस्स विसुं अत्थभावं दस्सेति. लोकुत्तरधम्मोति नवविधो लोकुत्तरधम्मो, फलधम्मोपि हेट्ठिमो सकदागामिविपस्सनादीनं पच्चयभावेन उपरिमग्गाधिगमस्स उपनिस्सयभावतो परियायतो दिस्समानोव वट्टभयं निवत्तेति, भावनाभिसमयवसेन मग्गधम्मो सच्छिकिरियाभिसमयवसेन निब्बानधम्मो.

वट्टभयन्ति कम्मकिलेसविपाकसङ्खातं तिविधवट्टभयं. विधान वचनन्ति अप्पत्ते-त्थे नियोगसङ्खातविधिनो पकासतं एहिपस्स वचनं. परिसुद्धत्ताति किलेसमलविरहेन सब्बथा विसुद्धत्ता. अमनुञ्ञम्पि कदाचि सप्पयोजनं यथासभावप्पकासनेन दस्सेतब्बं भवेय्याति तदभावं दस्सेति. तेनाह ‘विज्जमानम्पि चे’च्चादि. ननु च एहिपस्साति त्याद्यन्ता, तस्मा नेतेति पच्चयो पप्पोति, तथाहि पाटिपदिकतो पच्चयविधानम्पटिपादितं, न त्याद्यन्ततो नापि वाक्यतो, तस्मा कथमेहिपस्सिकोति होतीति आह-‘एहिपस्ससद्दोचाय’मिच्चादि. पदसमुदायस्सानुकरणोति पदसमूहस्स अनुकरणभूतो एको एहिपस्ससद्दो. अथवा एहि आगच्छ इमं धम्मं पस्साति यो अप्पत्ते-त्थे नियोगसङ्खातो विधि, तब्बाचको यन्निपातो एहिपस्साति, एहिपस्सविधिं अरहतीति एहिपस्सिको, अथवा एहिच्चेव निपातो, दस्सनं ञापनं पस्सो, एहीति पस्सो ञापनं एहिपस्सो, एहिपस्सं अरहतीति एहिपस्सिको.