२१. सङ्ख्या

अथ ‘‘समाहारे नपुंसक’’न्ति (३-२०) विज्जमाने किं ‘‘सङ्ख्यादी’’ ति इमिना सत्थगारवकरेनाति आसङ्किय चोदेति ‘ननुचे’च्चादि. तथाहिच्चादिना ‘‘समाहारे नपुंसक’’न्तेव सिज्झनं समत्थेति. यथावुत्तचोदनाचालने पराधिप्पायं परिकप्पेन्तो’चत्थे’तिआदिमाह.

नेति इमिना चत्थेतिआदिना कतपरिकप्पना न सिज्झतीति दस्सेति, तत्थ हेतुमाह- ‘सम्बन्धस्स पुरिसाधीनत्ता’ति, सतिचेच्चादिना ‘समाहारे नपुंसक’न्तेत्थ विसेसनग्गहणे पयोजनं वत्वा ‘सङ्ख्यादी’ति इमस्स निरत्थकत्तमेव थिरीकरोति.

पयोजनेति लाघवप्पयोजने;

सम्बन्धीयतीति विसेसनग्गहणं सम्बन्धीयति;

एत्थाति एतस्मिं ‘सङ्ख्यादी’सुत्ते;

तन्नेति इमिना यथावुत्तं चोदनं निवत्तेति.

‘सङ्ख्यादी’ति सुत्तस्स सात्थकत्तमाह- ‘चत्थसमासानन्तर’मिच्चादिना. एकत्तब्यपदेसो कातब्बोति ‘‘सङ्ख्यापुब्बो दिगू’’ति (२-१-५२) सङ्ख्यापुब्बस्स समासस्स दिगुसञ्ञं विधाय तदत्थस्स ‘‘दिगुरेकवचन’’न्तीमिना (२-४-१) एकत्तब्यपदेसो परेहि विय कातब्बो.

समाहरणं समाहारोति इमिना भावसाधनो-यं समाहारसद्दो. यदि समाहरीयतीति समाहारोति कम्मसाधनो सिया, तदा पञ्च कुमारियो समाहटाति वाक्यस्सात्थे वुत्ति सिया पञ्चकुमारीत्येत्थ सकपदत्थप्पधानत्ता बहुवचनं सिया ‘‘घापस्सान्तस्साप्पधानस्सा’’ति (३-२४) अप्पधानरस्सत्तञ्च न सिया… समाहटानमेव कुमारीनं पधानत्ता, तस्मा पञ्च गावो स माहटात्येतस्मिं वाक्ये समासोव नत्थि कम्मसाधनस्सानुपगमतो. पञ्चन्नं गुन्नं समाहारो, चतुन्नं पथानं समाहारोति वाक्ये पन अत्थि, समाहारस्सेकत्ता तु सतं यूथं वनन्ति एत्थ विय साभाविकमेकवचनं सिद्धमेवेति विञ्ञापेति.