३२. सत्त
यन्तं सद्दानं निच्चत्ता सम्बन्धस्स यत्थाति परामट्ठं सोति, योति परामट्ठं तस्साति च निद्दिसति, यो यत्थेत्यादिकञ्च ‘किरियाधारभूते’च्चादिवुत्तिगन्थ विवरणन्ति योति किरियाधेय्यभूताधिप्पेता, एतनेवाह‘किरिया चा’तिआदि, तेनायमाधारीयति कत्तुकम्म समवेता किरियास्मिन्त्यधिकरणे वा तं आधारयतीति कत्तरि वा घणन्तेन दट्ठब्बो, कत्तारं कम्मञ्च किरियानिस्सयभूतमाधार यतीत्याधारोति वा कत्तरि घण, वुत्तं हि–
आधारयति यो कत्तु, कम्मं किरियनिस्सयं;
आधारं कारकञ्चाहु, तं चतुब्बिधमेव चेति.
ननु च किरियाधारणेनाधारोत्युच्चते, तं किमेवमुच्चतेति चे, नेसदोसो यदेव हि किरियाधारणमस्स, तन्तन्निस्सयभूत कत्तुकम्मधारणं, नह्यञ्ञता तद्धारणं सम्भवति ततो किरिया कारणेनाधारणेनाधारोत्य यमेवत्थो, न कत्तुकम्मपरिच्चागेनाधारेन उजुकं किरिया गय्हते, तेनेव वक्खति-‘किरियाययो आधारो’च्चादि, ननु यद्यप्युजुकमेव किरियं धारयति कत्ता कत्तुसमवायिनिं, कम्मसमवेतञ्च विक्तेदनादिं किरियं कम्मं… तथा सति तानेवाधारोति, न… लोके सत्थे च तेसमाधारत्थे नाप्पतीतितो, कत्तुकम्मतायेव हि तेसम्पतीतीति दस्सेतुमाह-‘किरिया चे’त्यादि, तथा च वुत्तं–
कत्तुकम्म ब्यवहितं, धारेन्तमनुजु क्रियं;
क्रियासिद्धुपकारि च, सत्थे-धिकरणं मतन्ति.
कत्तुकम्मब्यवहितन्ति कत्तुकम्मेहि तंसमवेतभावेन ब्यवहितं, अनुजु पारम्परियेन, क्रियासिद्धुपकारिति कत्तुकम्मसमवेताय किरियाय पसिद्धियं उपकारी उपकुब्बन्तं, ननु च न किरिया धारणेनेवायमाधारो, कत्तुकम्मानं धारणेनाप्याधारोति सक्का ववत्थपेतुन्ति चोदनम्मनसि निधायाह-‘न चे’त्यादि, किरिया निमित्तस्सेवाति कत्तुकम्मसमवायिनिया किरियाय निमित्तस्सेव, तदेवंविधमाधारं चतुब्बिधम्मतन्ति दस्सेतुमाह-‘आधारो चाय’मिच्चादि, चत्तारो विधापकारा अस्साति चतुब्बिधो, आधेय्येन सहोपसिलेसो संयोगलक्खणो-स्स अत्थीति ओपसिलेसिको आधारो-‘कटेनिसीदति थालियं पचति’त्यादो कटादि, तथाहि देवदत्तसमवेतं निसीदनकिरियं कटो देवदत्तं धारयं धारयति देवदत्तब्यवहितं, एवं थालीपि तण्डुलसमवेतं विक्लेदनादिकिरियं तण्डुले धारयं धारयतीत्योपसिलेसिकाधारत्तं कटादिनो. यतो-ञ्ञत्राधेय्यं न वत्तते सब्बथा भिय्यो वा, सो वेसयिको, विसयोह्याधेय्यस्सानञ्ञत्रभावो, यथा चक्खादिप्पवत्तीनमञ्ञत्राभावा चक्खादीनं रूपादयो विसयाति वुच्चन्ते, एवमाकासे सकुनयोत्यादो सकुन्यादीनमाकासादितो-ञ्ञत्राभावाते तेसं विसयात्युच्चन्ते, विसयो एव वेसयिको. यो आधाराधेय्यानमभिब्यापेत्याधेय्यमित्यभिब्यापको, तथा हि‘तिलेसु तेलं, दधिम्हि सप्पि,त्यत्र तिलादिकं तेलादिकमाधेय्यं ब्यापेत्वा तिट्ठतीति तिलादि ब्यापकाधारो. समीपे भवो, समीपो एव वा सामीपिको, यस्स समीपदेसे आधेय्यं वत्तते सो एवमुच्चते, अत्रोदाहरणं ‘गुरूसु वसति गङ्गायं घोसो’ति. ननु चात्राप्याधारे सत्तमी विधीयते आधारो च निस्सयो वुच्चते, निस्सयो च संयोगसमवायेहि होति, न च सिस्सादीनं गुरुप्पभुतीति देवदत्तसकुन्यादीनमिव कटाकासादीहि संयोगो, तेलादीनमिव च तिलादीहि समवायो वा अत्थि, तेनायुत्तं ते समाधारत्तन्ति, नेतदत्थि, यदायत्ता हि यस्स ठिति सो विनापि संयोगसमवायेहि तस्स निस्सयो भवति, तथाहि पुरिसस्स न रञ्ञा सह संयोगोसमवायो वात्थि, अथ पन तदधीनट्ठितित्ता राजनिस्सयो पुरिसोति ब्यपदिस्सीयते, सिस्सादीनञ्च गुरुप्पभुतिन मायत्ता ठितीति तेसमयं [तेनस्सायं (पोत्थके) युत्थो ते पति गुरुपभुतीनं निस्सयभावो (जिनिन्दबुद्धि)] युत्तो गुरुप्पभुतिनं निस्सयभावोति, एत्थ पन यज्जपि वेसयिकाभिब्यपकानमाधाराधेय्योपसिलेसो अत्थि, तथापि पकारन्तरस्सेव परिप्फुटत्ता तथेव वचनिच्छा, नाञ्ञथा ओपसिलेसिकेन वा [ओपसिलेसिकेव] विसयाभिब्यापकानमग्गहणतो उपसिलेसस्से वा [उपसिलेसस्सेव] परिब्यत्तत्ता तथेव वोहारोति न सङ्करो सङ्कनीयोति.