११८. असं

लिङ्गवचनभेदेपि ब्ययरहितत्ता अब्ययवन्तउपसङ्गनिपातानं पुब्बाचरियसञ्ञा, असती सङ्ख्या येसन्त्यान्यसङ्ख्यानीत्याह- ‘एकत्ते’च्चादि, एकानेकेसूति वुत्तत्ता सङ्ख्याविसेसे विधीयमानास्यादयो कथमसङ्ख्येहि उप्पज्जितुमुस्सहन्ते इच्चासयेनाह- ‘कथमसङ्ख्येहि स्यादीनं सम्भवो’ति. अथ निस्सङ्ख्येहि होतुस्यादीनमसम्भवो उच्चं रुक्खस्सिच्चादोतु सङ्ख्यासम्भवे भवितब्बमेव स्यादीहिच्चाह-‘सङ्ख्यासम्भवेवे’च्चादि. वुत्तिगन्थस्साधिप्पायं विवरति ‘अञ्ञथे’ त्यादिना, किमेसमुप्पत्तियम्पयोजनं येनासङ्ख्येहि तदुप्पत्ति नो-नुमीयते च्चासङ्कियाह-‘तस्सञ्च सतिय’न्त्यादि, असति हि स्यादीनमुप्पत्तियमुच्चमादीनमसङ्ख्यानम्पदत्तं नत्थीति यो आदीसु पदस्मा परेसं तुम्हाम्हसद्दानं सविभत्तीनं वोनोआदिकं पदनिमित्तं कारियं न सियाति ‘उच्चं वो, उच्चं नो’तिआदयो पयोगा न सिज्झन्ति, सति तु स्यादुप्पत्तियं लुत्तेसुपि तेसु पदत्तनिप्फत्तियायेव तदुप्पत्तितो पदत्ते सिद्धे पदलक्खणं कारियं सिज्झतेवाति भावो. परेहि एत्थ ‘तस्सं सालाय’न्ति वचनिच्छायं ‘तत्र सालाय’न्ति यथा सियाति ‘‘अब्ययत्वा स्यादिनो’’ति (पा, २-४-८२) अब्ययतो परस्सित्थियमाप्पच्चयस्सापि लोपो विहितो, तेनाह- ‘असङ्ख्येहि’च्चादि, तदयुत्तन्ति आप्पच्चयस्स लोपविधान मयुत्तंत्यत्थो. अथ केनात्र आप्पच्चयो विधीयते येनास्सापि लोपो-नुसासीयते ‘‘इत्थियमत्वा’’ति (३-२६) चे नेतदत्थि, इत्थियमाप्पच्चयस्स विधानतो-सङ्ख्यानञ्चालिङ्गत्ता, तस्मा असङ्ख्येहि आप्पच्चयस्स सम्भवोयेव नत्थीत्यनत्थकमाप्पच्चयस्स लोपवचनन्ति नानत्थकं इत्थियन्ति (३-२६) हि गुणिप्पधानो निद्देसो इत्थत्तवति आप्पच्चयादयो विधीयन्ते ‘तस्सं सालाय (मिच्चे तस्मिं पदत्थे) तत्रे’ति असङ्ख्यमिदमित्थत्तवति वत्तते, तस्मा सियाये वेतस्मा आप्पच्चयोत्यवस्समाप्पच्चयस्स लोपो विधेय्योति यो मञ्ञते, तम्पति आह-‘यदीपि’च्चादि, विसेसाभिधानात्युपगमे वत्त मानोयमसङ्ख्यसमुदायो‘निद्देसो वत्तते’ति चोभयमिक्खते, इत्थियन्ति निद्देसस्स गुणिप्पधानत्तं साधेतुं ‘इत्थत्तवति हि आप्पच्चयादयो’तिआह, तत्रेतीमस्सासङ्ख्यस्स सालायं वत्तनतो आह- ‘इत्थत्तवति चा’ति, अयम्पसिद्धिरूपेन न वत्ततेति सम्बन्धो, यदि अयम्पसिद्धिरूपेन वत्तते, कुतो चरहि इत्थत्तावसायोत्याह- ‘इत्थत्तावसायो’च्चादि. इदानि जिनिन्दबुद्धिवचनमानीय तस्सा युत्तत्तमुब्भावयितुमाह- ‘योप्याहि’च्चादि, यदीपिच्चादि जिनिन्दबुद्धिवचनं, तस्साति इत्थत्तस्स, पदत्थो च इत्थत्तं सियाति योप्याहेति सम्बन्धो, गम्ममानत्थत्ता इतिसद्दाप्पयोगो, तस्सायुत्तन्ति तस्सेवं वादिनो जिनिन्दबुद्धिनो वचनमयुत्तंत्यत्थो, कुतोच्चाह- ‘एवं हि’च्चादि, यदि इत्थत्तस्स वाक्यत्थता इत्थिप्पच्चयनिवत्तिकता, एवं सति सालायमिच्चादिसद्दन्तरापेक्खा इत्थत्तप्पतीति तत्रेत्यादीसु सियाति अत्थो, नेव तथा पतीयतीति भावो, वुत्तमेवत्थं फुटयितुमाह- ‘तथाहि’च्चादि, अविद्दसुअयन्ति दिट्ठन्तो पञ्ञासो, अविद्दसु अयन्ति उभयत्राप्यत्रेकवचनसिस्स निवत्तिया कतं यमेकत्तं, तं सद्दन्तराद्यनपेक्खमेव पतीयतेत्यत्थो, इत्थत्त वुत्तिना सालादिसद्देन सामानाधिकरण्यं तत्रेत्येतस्साति एतावता आप्पच्चयो उप्पज्जतीति च न सक्का वत्तुन्ति दस्सेन्तो आह-‘समानाधिकरणत्तम्पि’च्चादि, समानाधिकरणत्तम्पीति (इत्थि) वुत्तिना सालादिसद्देन सामानाधिकरण्यम्पि, आप्पच्चयादीनं नाङ्गन्ति सम्बन्धो.