४७. तद

इस्स अत्तं निपातना, दकारो पन ‘‘मयदा सरे’’ति (१-४४), पदन्तरेनातिआदीति इमिना अञ्ञेन पदेन, साधूनि भवन्तीति वुत्ति पाठस्स अत्थं वत्तुं ‘साधूनि भवन्तीति निपातनतो’ति आह, तत्थ कारणमाह-‘य’मिच्चादि, अप्पत्तस्स पापनम्पत्तस्स पटिसेधो च निपातनं, तेसं इध पाठाति तेसं तथा इच्छन्तानं इधाति निपातस्स इमस्मिं तदमिनादिसुत्ते पाठा, उद्धस्स उदूति उद्धं खमस्साति अञ्ञपदत्थसमासे उद्धंख इति ठिते उद्धंसद्दस्स उदुआदेसो, अस-भोजने इच्चस्मा ‘‘क्वचण’ इति (५-४१) सुत्तेन अण्पच्चये अससद्दो निप्फज्जतीति आह-‘पिसितमसना’ति ‘‘क्वचण’’ इति महियं रवतीति ठिते इमिनाव गणनिपातनेन समासे कते मयूरसद्दो निप्फज्जतीति दस्सेतुमाह ‘महिसद्दस्से’च्चादि, अस्स तदमिनादिगणस्स आगतिगणत्ता एवमञ्ञेपीति सम्बन्धो, वुत्तन्ति पाठसेसो. दीघनिकायादीसु पञ्चसु निकायेसूति–

‘‘दीघमज्झिमसंयुत्त, अङ्गुत्तरिकखुद्दका;

निकाया (पञ्च) गम्भीरा, धम्मतो अत्थतोचिमे’’ति.

वुत्तेसु दीघागमादीसु पञ्चसु निकायेसु, ञातब्बाति वण्णा गमादिद्वारेन जानितब्बा, पञ्चविधं पञ्चप्पकारं निरुत्तमुच्चतेति सम्बन्धो, निब्बचनं निरुत्तं, नपुंसके भावे त्तो, अत्थकथनवाक्य पुब्बकमुच्चारणमिच्चत्थो, तदभिधायि सत्थमप्यभिधाने-भिधेय्यो पचारा तदत्थताय वा निरुत्तमुच्चते, वुत्तनिरुत्ति लक्खणेन…पे… वेदितब्बाति इमिना निरुत्तसत्थे ये सद्दा पटिपदं निप्फादियन्ति तेसमिदं सामञ्ञेन निप्फादनन्ति दीपेति, द्वारे नियुत्तो दोवारिकोति एत्थ णिके दकारवकारानं मज्झे ओकारागमो, हिंसिस्माति ‘हिंस-हिंसाय’ मिच्चस्मा, अप्पच्चयेति ‘‘सावकारकेस्व घण्घका’’ति (५-४४) अप्पच्चये, निजकोति एत्थ जकारस्स यकारे नियको. अथ वण्णविकारोति वुत्तत्ता जवण्णस्स यादेसे नियकादयो ताव सिज्झन्तु, सुसानादयो कथं छवपदादिविकारत्ता सुसानादीनन्ति आह ‘पदविकारोपि’च्चादि. अञ्ञथा वण्णसमुदायादेसस्स विसुंगहणे छब्बितोपत्तिया ‘पञ्चविधं निरुत्त’न्ति सङ्ख्यानियमो न युज्जेय्याति भावो. योगो सम्बन्धो, तथाहिच्चादिना धातुस्स अत्थातिसयेन योगम्पाकटीकरोति, रवनकिरियाति सम्बन्धोति केकायितान्यसद्दनकिरियाभिसम्बन्धो. मयूरोति एत्थ रवति मयूररावे एव वत्तते, न सामञ्ञेन रवनकिरियामत्तेति भावो.