३. द्वेद्वे
तेति’आदो’ति सत्तम्यन्तत्ता अपरे द्वे परामसति, हेट्ठा वियाति हेट्ठा वुत्तं अत्थवसा विभत्तिविपरिणामं उपमेति, अतोव विञ्ञायमानत्थवसेन तेसु’ति वुत्तं, तेसुति पन निद्धारणत्तविवच्छायं तम्पि सम्भवतीति तेसं वण्णानं मज्झे द्वेद्वेति द्विसङ्ख्याय निद्धारणत्थोपि वेदितब्बो, विच्छायं वुत्ति यस्स सो विच्छावुत्ति-द्विसद्दो, विच्छावुत्तिता चास्स सवण्णत्तगुणेन द्विन्नं (‘ब्यापितु) मिट्ठत्ता, कमेनावट्ठितेति इमिना अकारादिवण्णप्पबन्धस्स अनादिकालसिद्धं कमसिद्धत्तमाह. ननु समाना वण्णा सवण्णात्यन्वत्थे सवण्णसद्दे सति कतं रस्सदीघानं सवण्णसञ्ञा सिया… असमानत्ता एतेसन्ति, नेतदत्थिवण्णप्पबन्धस्स कमसिद्धत्ता वचनबलेनेवासमानानम्पि होतेवाति, नेवम्पि वत्तुं युत्तं‘‘द्वेद्वे सवण्णा’’ति सुत्तस्स तादिससामत्थियसब्भावे [सब्भावेन (पोत्थके)] विसेसकारणाभावाति आह‘समानत्तम्पना’तिआदि. तिट्ठन्ति एत्थ वण्णा चित्तजत्तेपि अभिब्यत्ति वसेनाति ठानं कण्ठादि, तेन कतन्ति समासो, कण्ठतातु इति चत्ते पाण्यङ्गत्ता नपुंसकत्तं. पञ्चमेहि वग्गपञ्चमेहि. अन्तट्ठाकीति वग्गानमन्ते तिट्ठन्तीति अन्तट्ठा, ताहि, युत्तस्साति ब्रह्मचरिया, गुय्ह’न्तिआदीसु युत्तस्स. केचीति अनियमेन वुत्तं, ते पन–
‘‘हकारो पञ्चमेहेव, अन्तट्ठाहि च संयुतो;
ओरसो इति विञ्ञेय्यो, कण्ठजो तदसंयुतो’’ति वदन्ति.