३. अनेकत्थवग्गवण्णना
७७७. इदानि संकिण्णवग्गतो अनन्तरं गाथातो, गाथाय अद्धतो, पादतो चाति इमेहि तीहि पकारेहि अनेकत्थे नानत्थे समयादिके सद्दे कमा कमतो पवक्खामि. एत्थ अनेकत्थवग्गे एकस्स भूतसद्दादिकस्स या पुनरुत्तता, सा थीपुन्नपुंसकसङ्खातलिङ्गविसेसत्थं कता.
७७८. समवायत्थादिवाचके बहवो समयसद्दे जातिया सङ्गय्ह ‘‘समयो’’ति एकवचननिद्देसो कतो. तत्र ‘‘कालञ्च समयञ्च उपादाया’’त्यादीसु [दी. नि. १.४४७] समवाये पच्चयसामग्गियं. ‘‘महासमयो पवनस्मिं, देवकाया समागता’’त्यादीसु समूहे. ‘‘समयोपि खो ते भद्दालि अप्पटिविद्धो’’त्यादीसु [म. नि. २.१३५] कारणे. ‘‘एकोयेव च खो खणो च समयो चा’’त्यादीसु [अ. नि. ८.२९] खणे ओकासे. ‘‘अभिसमयत्थो’’त्यादीसु पटिवेधे. ‘‘एकं समयं भगवा’’त्यादीसु [दी. नि. १.१] काले. ‘‘सम्मा मानाभिसमया’’त्यादीसु [म. नि. १.२८] पहाने. ‘‘अत्थाभिसमया धीरो’’त्यादीसु लाभे [सं. नि. १.१२९]. ‘‘समयप्पवादके तिन्दुकाचिरे’’त्यादीसु [म. नि. २.२०८] दिट्ठियं.
तत्थ सहकारीकारणताय सन्निज्झं समेति समवेतीति समयो, समवायो. समं, सह वा अवयवानं अयनं पवत्ति अवट्ठानन्ति समयो, समूहो, यथा – समुदायोति अवयवसहावत्थानमेव हि समूहोति. अवसेसपच्चयानं समागमे एति फलं एतस्मा उप्पज्जति पवत्तति चाति समयो, कारणं, यथा ‘‘समुदायो’’ति. समेतिसमागच्छति एत्थ मग्गब्रह्मचरियं तदाधारपुग्गलेहीति समयो, खणो. अभिमुखं ञाणेन सम्मा एतब्बो अवगन्तब्बोति अभिसमयो, धम्मानं अविपरीतो सभावो. अभिमुखभावेन सम्मा एति गच्छति बुज्झतीति अभिसमयो, धम्मानं अविपरीतसभावावबोधो. समेति एत्थ, एतेन वा सङ्गच्छति सत्तो, सभावधम्मो वा सहजातादीहि, उप्पादादीहि वाति समयो, कालो, धम्मप्पवत्तिमत्तताय अत्थतो अभूतोपि हि कालो धम्मप्पवत्तिया अधिकरणं विय, करणं विय च परिकप्पनामत्तसिद्धेन रूपेन वोहरीयतीति. समस्स निरोधस्स यानं, सम्मा वा यानं अपगमोति समयो, पहानं. समिति सङ्गति समोधानन्ति समयो, पटिलाभो, समेति सम्बन्धो एति अत्तनो विसये पवत्तति, दळ्हग्गहणभावतो वा सम्पयुत्ता अयन्ति पवत्तन्ति सत्ता यथाभिनिवेसं एतेनाति समयो, दिट्ठि. दिट्ठिसंयोजनेन हि सत्ता अतिविय बज्झन्तीति, एवं तस्मिं तस्मिं अत्थे समयसद्दस्स पवत्ति वेदितब्बा. समयसद्दस्स अत्थुद्धारे अभिसमयसद्दस्स उदाहरणं सोपसग्गो, अनुपसग्गो च समयसद्दो समवायाद्यत्थवाचको होतीति दस्सनत्थं. एवं सब्बत्र उदाहरणं तंतदत्थानुरूपनिब्बचनादयो दट्ठब्बा.
७७९. सण्ठानं दीघरस्सादि. रूपं रूपायतनं, जाति खत्तियादिकुलं. छवि बहिचम्मं, पमाणं मरियादो. अक्खरं अकारादि, यसो परिवारो, कित्ति च. गुणो सीलादि, तपनियेपि वण्णो.
७८०. पातिमोक्खस्स भिक्खुभिक्खुनीनं वसेन दुविधस्स पातिमोक्खस्स उद्देसे ‘‘सङ्घो उपोसथं करेय्या’’ति [महाव. १३४]. पण्णत्तियं ‘‘उपोसथो नाम नागराजा’’ति [दी. नि. २.२४६]. उपवासो वुत्तो. अट्ठङ्गो ‘‘पाणातिपाता वेरमणि’’आदि. उपोसथदिनं ‘‘अज्जुपोसथो पन्नरसो’’त्यादीसु [महाव. १६८].
७८१-७८२. रथङ्गं चक्कद्वयं. लक्खणं चक्कलक्खणं. ‘‘मया पवत्तितं चक्क’’न्त्यादीसु [सु. नि. ५६२] धम्मचक्के. उरचक्कं नाम खुरचक्कं ‘‘चक्कं भमति मत्थके’’ति [जा. १.१.१०४; १.५.१००]. ‘‘चतुचक्कं नवद्वार’’न्त्यादीसु [सं. नि. १.२९] इरियापथचक्के. ‘‘चत्तारिमानि, भिक्खवे, चक्कानि, येहि समन्नागतानं देवमनुस्सानं चतुचक्कं वत्तती’’त्यादीसु [अ. नि. ४.१३१] सम्पत्तिचक्के. ‘‘पितरा पवत्तितं चक्कं अनुवत्तेती’’त्यादीसु [अ. नि. ५.१३२] चक्करतने. मण्डलं ‘‘अलातचक्क’’न्त्यादीसु ‘‘असनिविचक्क’’न्ति [दी. नि. ३.६१; सं. नि. २.१६२] च. बलं थामो. कुलालो कुम्भकारो, तस्स भण्डे कुलालचक्कन्ति. आणायं ‘‘चक्कं वत्तयति पाणीन’’न्ति [जा. १.७.१४९]. आयुधे चक्काकारे आयुधे. दानं देय्यधम्मो. रासि खन्धो. सद्धगाथापि गाथायेव.
‘‘दण्डका चण्डवुट्ठ्यादि, पादेहि छहि तीहि तु;
गाथाति च परत्थेवं, छन्दोसञ्ञा पकासिता.
अनन्तरोदितं चञ्ञ-मेतं सामञ्ञनामतो;
गाथाइच्चेव निद्दिट्ठं, मुनिन्दवचने पना’’ति [वुत्तोदय १४-१५ गाथा] हि वुत्तं.
७८३. ‘‘किं ते वतं किं पन ब्रह्मचरियं,
किस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको;
इद्धिजुतिबलविरियूपपत्ति,
इदञ्च ते नाग महाविमानं.
अहञ्च भरिया च मनुस्सलोके,
सद्धा उभो दानपती अहुम्ह;
ओपानभूतं मे घरं तदासि,
सन्तप्पिता समणब्राह्मणा च.
तं मे वतं तं पन ब्रह्मचरियं,
तस्स सुचिण्णस्स अयं विपाको;
इद्धिजुतिबलविरियूपपत्ति,
इदञ्च मे धीर महाविमान’’न्ति [जा. २.२२.१५९२, १५९३, १५९५]
इमस्मिं विधुरपण्डितजातके दानस्मिं आगतो.
‘‘तं खो पन पञ्चसिख ब्रह्मचरियं नेव निब्बिदाय न विरागाय यावदेव ब्रह्मलोकूपपत्तिया’’ति [दी. नि. २.३२९] इमस्मिं महागोविन्दसुत्ते अप्पमञ्ञासु. ‘‘तयिदं ब्रह्मचरियं इद्धञ्चेव फीतञ्च वित्थारिकं बाहुजञ्ञं पुथुभूतं यावदेव मनुस्सेसु सुप्पकासित’’न्ति [दी. नि. ३.१७४] पासादिकसुत्ते सिक्खत्तयसङ्गहे सकलस्मिं सासने. ‘‘परे अब्रह्मचारी भविस्सन्ति, मयमेत्थ ब्रह्मचारिनो भविस्सामा’’ति [म. नि. १.८३] इमस्मिं सल्लेखसुत्ते मेथुना विरतियं.
‘‘केन पाणि कामददो, केन पाणि मधुस्सवो;
केन ते ब्रह्मचरियेन, पुञ्ञं पाणिम्हि इज्झति.
तेन पाणि कामददो, तेन पाणि मधुस्सवो;
तेन मे ब्रह्मचरियेन, पुञ्ञं पाणिम्हि इज्झती’’ति [पे. व. २७५]. –
इमस्मिं अङ्कुरपेतवत्थुम्हि वेय्यावच्चे.
‘‘मयञ्च भरिया नातिक्कमाम,
अम्हे च भरिया नातिक्कमन्ति;
अञ्ञत्र ता ब्रह्मचरियं चराम,
तस्मा हि अम्हं दहरा न मिय्यरे’’ति [जा. १.१०.९७]. –
महाधम्मपालजातके सदारतुट्ठियं.
‘‘एवं खो तं, भिक्खवे, तित्तिरियं नाम ब्रह्मचरियं अहोसी’’ति [चूळव. ३११] इमस्मिं तित्तिरजातके पञ्चसीले.
‘‘इदं खो पन पञ्चसिख ब्रह्मचरियं एकन्तनिब्बिदाय विरागाय…पे… अयमेव अरियो अट्ठङ्गिको मग्गो’’ति [दी. नि. २.३२९] महागोविन्दसुत्तेयेव अरियमग्गे.
‘‘हीनेन ब्रह्मचरियेन, खत्तिये उपपज्जति;
मज्झिमेन च देवत्तं, उत्तमेन विसुज्झती’’ति [जा. १.८.७५]. –
निमिजातके अत्तदमनवसेन कते अट्ठङ्गुपोसथे.
‘‘अभिजानामि खो पनाहं, सारिपुत्त, चतुरङ्गसमन्नागतं ब्रह्मचरियं चरित्वा तपस्सि सुदं होमी’’ति [म. नि. १.१५५] लोमहंससुत्ते धितिसङ्खाते वीरिये.
७८४. सभावो अविपरीतत्थो. परियत्ति परियापुणितब्बा विनयाभिधम्मसुत्तन्ता. ञायो युत्ति, सप्पटिपदा वा मग्गादयो. ञेय्ये सङ्खारविकारलक्खणनिब्बानपञ्ञत्तिवसेन पञ्चविधे ञेय्ये. निस्सत्तता सत्तसभावस्स अभावता. आपत्तियं ‘‘पाराजिकं धम्म’’न्ति. ‘‘सह धम्मेन निग्गय्हा’’त्यादीसु कारणे. आदिना समयञ्ञूपमाहिंसादीसुपि धम्मो.
७८५. पयोजनं फलं. सद्दाभिधेय्ये सद्दत्थे. वुड्ढियं वड्ढने. वत्थुम्हि दब्बे. नासे विनासे. पच्छिमपब्बते अत्थगिरिम्हि. निवत्तिविसयुप्पत्तिसभावादीसुपि.
७८६. येभुय्यता बाहुल्यता. अब्यामिस्सं असम्मिस्सं. विसंयोगे विप्पयोगे. दळ्हत्थे दळ्हसद्दस्स अत्थे. अनतिरेके अतिरेकाभावे. अनवसेसम्हि सब्बस्मिं, तं केवलवचनं तीसु लिङ्गेसु.
७८७. पटलं ‘‘दिगुणं सङ्घाटिं पारुपित्वा’’त्यादीसु [महाव. ३४८]. ‘‘वयोगुणा अनुपुब्बं जहन्ती’’ति [सं. नि. १.४] रासिम्हि. ‘‘सतगुणा दक्खिणा पाटिकङ्खितब्बा’’ति [म. नि. ३.३७९] आनिसंसे. बन्धनं कामगुणं. अप्पधाने विसेसने. जियाय धनुनो.
७८८-७८९. रुक्खादो दुमादिम्हि. विज्जमाने भूतगुणे. अरहन्ते ‘‘यो च कालघसो भूतो, सभूतपचिनिं पची’’ति [जा. १.२.१९०]. खन्धपञ्चके ‘‘भूतमिदं, सारिपुत्त, समनुपस्सथा’’ति [म. नि. १.४०१]. सत्ते पाणिम्हि. महाभूते पथवादिके. अमनुस्सो देवरक्खसादि. विज्जमानत्थवज्जिते रुक्खादो नारियं न भवति, विज्जमानत्थे, पन अतीतादीसु च वाच्चलिङ्गो. पत्ते सम्पत्ते. समे तुल्यत्थे.
७९०. सज्जने सप्पुरिसे.
७९१. पदपूरणे ‘‘सुत्तन्त वनन्ता’’त्यादीसु. देहावयवे ‘‘अन्तं अन्तगुण’’न्त्यादीसु [खु. पा. ३.द्वत्तिंसाकार]. देहो च अवयवो चाति एके. कोट्ठासे ‘‘अयमेको अन्तो’’त्यादीसु [अ. नि. ६.६१]. लामकं निहीनकं.
७९२. निकायो सधम्मीनं गणो. सन्धि पटिसन्धि. सामञ्ञे विसेसाधारे. पसूति मातुकुच्छितो निक्खमनं, कुलं खत्तियादिकुलं. भवो भवनक्रिया. विसेस्यो उपाधि, यस्स वसेन भिन्नेसु सबलादीसु अभिन्ना धीसद्दा वत्तन्ते. सुमनायं मालतियं. सङ्खतलक्खणे सङ्खतधम्मानं लक्खणे.
७९३. भवभेदो कामभवादि. पतिट्ठायं निस्सये. निट्ठा निप्फत्ति. अज्झासयो अधिप्पायो. बुद्धि ञाणं. वासट्ठानं वसनट्ठानं. विसरत्तं विसरणभावो. ‘‘विसदत्थे’’तिपि पाठो, तदा सदधातुस्स विसरणत्थता दट्ठब्बा.
७९४. फले सोतापत्तादिके. अनिच्चादिअनुपस्सना विपस्सना नाम. मग्गे सोतापत्तिमग्गादिके.
७९५. कम्मारुद्धनं कम्मारानं उद्धनं, कम्मारानं यथा उक्काति. अङ्गारकपल्लं अङ्गारानं भाजनं. दीपिका नाम मधुच्छिट्ठादिमया पदीपकिच्चकारिका. सुवण्णकारमूसा मत्तिकमया एका भाजनविकति. वायुनो वेगे च उक्कासद्दो, यो ‘‘देवदुद्रभी’’ति वुत्तो.
७९६. केसोहारणं केसानं लवनं. जीवितवुत्ति जीवितस्स वत्तनं. वपनं बीजस्स वपनं. वापसमकरणं वपितस्स बीजस्स समकरणं. पवुत्तभावो बन्धना मुत्ति.
७९७-७९८. सुतो विस्सुते पाकटे. अवधारिते उपलक्खिते. उपचिते रासीकते. अनुयोगो पुच्छा. किलिन्ने तिन्ते. सोतविञ्ञेय्यं सद्दायतनं. सत्थं सद्दसत्थादि, सुतनामको वा एको सत्थविसेसो. एतेसु द्वीसु अत्थेसु सुतं नपुंसकं. पुत्ते सुतो पुल्लिङ्गो, राजिनिपि सुतो.
७९९. युगे कतादिचतुक्के. लेसो अनुमानञाणविसयो. पञ्ञत्तियं ‘‘कप्पत्थेरो’’ति. परमायुम्हि ‘‘कप्पं सग्गम्हि मोदती’’ति. अञ्ञत्र कप्पादीसु पुल्लिङ्गे. सदिसे पन तीसु लिङ्गेसु. समणवोहारो विनयागतो समणानं वोहारो. कप्पबिन्दु चीवरे कतबिन्दु. समन्तत्ते समन्तभावे. अन्तरकप्पो महाकप्पस्स असीतिमो भागो. आदिसद्देन असङ्ख्येय्यमहाकप्पे सङ्गण्हाति. तक्के वितक्के. विधि विधानं.
८००. विरति विरतित्तयं. सपथो अक्कोसो. तच्छे तथभावे. अरियसच्चम्हि दुक्खसच्चादिके. दिट्ठि मिच्छादिट्ठि.
८०१. सञ्जातिदेसो ‘‘कम्बोजो अस्सायतन’’न्ति. वासट्ठानं निवासट्ठानं ‘‘देवानं देवायतन’’न्ति. आकरोति यत्थ सुवण्णरजतादयो उप्पज्जन्ति. समोसरणट्ठानं बहूनं सन्निपातट्ठानं. पदपूरणे ‘‘कम्मायतनं, सिप्पायतन’’न्ति.
८०२. वत्थं अम्बरं. अञ्ञो यो सको न होति. ओधि मरियादो. भेदो विसेसो. मनसिपि चित्तेपि.
८०३. विपाके इट्ठविपाके कुसलो. अनवज्जादीसु वाच्चलिङ्गिको.
८०४. द्रवो मध्वादि. मधुरादीसु छसु रसेसु. पारदो सूतो. सिङ्गारादो नव नाट्यरसे. रसरत्तमंसमेदट्ठिसुक्कट्ठिमिञ्जवसेन सत्त धातवो, तब्भेदे. किच्चे फस्सादिधम्मानं सङ्घट्टनादिकिच्चे. सम्पत्ति तेसंयेव.
८०५. बोधिसद्दो ञाणद्वये नारियं, बोधिराजकुमारादिपञ्ञत्तियं पुमे. अस्सत्थरुक्खे पुमित्थियं.
८०६. येन कत्तुभूतेन यो कम्मभूतो निच्चसेवितो, तत्थापि कम्मभूते. विसयो अनञ्ञथाभावो. जनपदे कुरुआदिके. गोचरे तब्बहुलाचारे.
८०७. सत्तायं विज्जमानतायं.
८०८. बन्धवे सो पुमे. अत्तनि सं नपुंसके. धनस्मिं सो सं अनित्थियं. सुनखे सा पुमे वुत्तो. अत्तनिये सो तिलिङ्गिको.
८०९. छविसम्पत्तियं छविया सम्पत्तियं.
८१०. जामाता धीतुसामिको. मन्दप्पिये अप्पपिये वरं अब्ययं.
८११. मकुले अविकाससम्पत्ते. नेत्तिंसादिपिधाने खग्गादीनं गेहे.
८१२. पितामहो ब्रह्मा. पितूसु मातापितूसु. तथा पक्खन्तरे. तपसि सीले.
८१३-८१४. मज्झबन्धे उरोबन्धने. पकोट्ठो कप्परस्साधोभागो. कच्छबन्धनं अधोम्बरस्स दळ्हबन्धनं. मेखलायञ्चाति कच्छा चतूस्वत्थेसु. कच्छो लतादीसु. कच्छो बाहुमूलम्हि परूळ्हकच्छनखलोमे, ‘‘कच्छेहि सेदा मुञ्चन्ती’’ति. अनूपो बहूदकदेसो.
८१५. मानं तुलापत्थङ्गुलीहि. पमातरि पमाणस्स कत्तरि.
८१६. दब्बं धनं. अत्तभावो पञ्चक्खन्धसमूहो. पाणो जीवितिन्द्रियं. दब्बादीसु चतूसु सत्तं. सत्तायं विज्जमानतायं सत्ता. जने सत्तो. सो सत्तसद्दो, आसत्ते लग्गिते तिलिङ्गिको.
८१७. सेम्हादो तिदोसे. रसरत्तादि पुब्बेवुत्तो. पभादिके रूपधातुम्हि. चक्खादिके विसयधातुम्हि.
८१८. अमच्चादिका सत्त पकतियो वुत्ता. सत्तादिसाम्यवत्था सत्तरजतमभूतानं तिण्णं गुणानं साम्यवत्था. पच्चया णपच्चयादितो पठमे पठमसण्ठिते करोत्यादिधातुम्हि.
८१९. परित्ताणं रक्खणं. वत्थुम्हि ओकासे. तल्लञ्छनं पादस्स ठानं.
८२०. लोहमुग्गरे लोहमये मुग्गरे. ताळादिके सम्मताळकंसताळादिके. कठिने कक्खळे.
८२१. मक्खिका नीलमक्खिकादिका. तासं भेदा सविसा मधुकता पिङ्गलमक्खिका. मधुम्हि खुद्दं अप्पकादीसु चतूस्वत्थेसु वत्तमानं तीसु लिङ्गेसु. अधमो निहीनो. कपणो एकचारी.
८२२. तक्के गोरसविसेसे. मरणलिङ्गे मरणञापकलक्खणे. असुभे, सुभे चाति चतूस्वत्थेसु अरिट्ठं. आसवो मज्जविसेसो. फेणिलद्दुमो ‘‘बडी-य्ौ-खो’’.
८२३. गेहानं दारुबन्धप्पयोजनं पीठिका नाम. पक्खन्दद्वयस्स, कण्णिकादीनञ्च निस्सयभूता पीठिका.
८२४. मित्ताकारे अमित्तस्सापि मित्तसण्ठाने. बले, रासिम्हि, विपत्तियञ्च, ‘‘बलस्स रासी’’तिपि एके.
८२५. खन्धे रूपक्खन्धे. भवे रूपभवे. निमित्तम्हि कारणे. वपु सरीरं.
८२६. वत्थुकिलेसकामेसूति वत्थुकामकिलेसकामेसु. मदने मारदेवपुत्ते. रते मेथुने. निकामे इच्छारहिते कामं नपुंसके. अनुञ्ञायं काममब्ययं भवे.
८२७. वज्जभण्डमुखे वीणादोणिमुखे. मातङ्गस्स हत्थिनो करकोटि हत्थग्गं.
८२८. रम्भो सठ्यं, केतवन्त्यत्थो. असच्चं मुसा. अयोघनं येन पहरति. गिरिसिङ्गम्हि गिरग्गे. सीरङ्गे फालङ्गे. यन्ते कूटयन्ते.
८३०. पटिवाक्ये पटिवचने. उत्तरासङ्गे उपरिवत्थे. सेट्ठादीसु उत्तरो तीसु, परस्मिं उपरिस्मिञ्च ईरितो.
८३१. विमुत्ति अरहत्तफलं मग्गनिब्बानानिपि.
८३२. सङ्खते पच्चयाभिसङ्खते धम्मे. पुञ्ञाभिसङ्खारो, अपुञ्ञाभिसङ्खारो, आनेञ्जाभिसङ्खारोति पुञ्ञाभिसङ्खारादि. पयोगो उस्साहो. कायसङ्खारो, वचीसङ्खारो, चित्तसङ्खारोति कायसङ्खारादि. अभिसङ्खरणं अभिसङ्खरणक्रिया.
८३३. तब्भावे दिट्ठिसहगतं.
८३४. पतिरूपे युत्ते. छादिते तिणादीहि. रहो सुञ्ञट्ठानं. पञ्ञत्तियं छन्नो भिक्खु, पञ्ञत्तियंयेव पुमे.
८३५. बुद्धचक्खु बुद्धानं चक्खु. समन्तचक्खु सब्बञ्ञुतञाणं. धम्मचक्खु हेट्ठामग्गत्तये ञाणं.
८३६. अभिक्कमो अभिक्कमनीयो.
८३७. वेवचनं अभिन्नत्थो सद्दो. पकारस्मिं भेदे. अवसरो अवकासो.
८३८. चित्तकम्मं चित्तकारानं कम्मं. विचित्ते नानाविधे. पञ्ञत्तियं चित्तो धनुधरोयेव. चित्तमासो पुण्णेन्दुयुत्तेन चित्तेन नक्खत्तेन लक्खितो मासो. तारन्तरे चित्तनक्खत्ते. थियं नारियं.
८३९. सामले नीले. सयमत्थे सयंसद्दस्स अत्थे. सारिवा उपासका.
८४०. ‘‘पुमे’’त्यादिना पुब्बद्धेन गुरुसद्दस्स अत्था वुत्ता, अपरद्धेन गरुसद्दस्स, ‘‘एकदेसेकत्तमनञ्ञंवे’’ति न्यायेन द्विन्नम्पि एकत्तमञ्ञमानेन गाथानेकत्थवग्गे कथिता. महन्ते बहुत्ते. दुज्जरे जीरापेतुमसक्कुणेय्ये, दुक्करे वा.
८४१. अच्चिते पूजिते. खिन्ने किलमथप्पत्ते. समिते उपसमिते.
गाथानेकत्थवग्गवण्णना निट्ठिता.
८४२. विसुद्धिदेवो, सम्मुतिदेवो, उपपत्तिदेवो चाति विसुद्धिदेवादि. नभं आकासो.
तरुणादीसु तीस्वत्थेसु माणवो.
८४३. आद्यत्थादीसु अग्गं. वरे सेट्ठे तीसु.
पच्चनीको सत्तु. अञ्ञे अञ्ञत्थे. पच्छाभागे ‘‘धातुलिङ्गेहि परा पच्चया’’ति.
८४४. योनि इत्थीनं योनिमग्गो. कामो इच्छा. सिरी पञ्ञा, पुञ्ञो च. इस्सरं पभुता. धम्मो सीलादि. उय्यामो वीरियं. यसो परिवारो, कित्ति च.
८४५. समङ्गिनि समन्नागते.
८४६. ठिति ठानक्रिया.
८४८. खन्धकोट्ठासो अण्डजादिचतुक्कं. पस्सावमग्गो इत्थीनं योनि. सो पुल्लिङ्गो. कूले तीरे.
८४९. नागोतुनागसद्दो तु. उरगे सप्पे, हत्थिनि च.
८५०. सङ्ख्या गणना. ‘‘अञ्ञत्थे’’त्येके वदन्ति.
८५१. भे नक्खत्तविसेसे. सन्तिके समीपे. मूलमूले लोभादिके. पाभते मूलधने. अंसो सरीरावयवो. पकण्डे रुक्खादीनं सरीरे.
८५२. कम्मे क्रियायं. विकोपनं विद्धंसनं.
८५३. पच्छातापो विप्पटिसारो. अनुबन्धो पुनप्पुनं पवत्तनं. रागादो सत्तके. मातङ्गस्स मुद्धनि पिण्डद्वये कुम्भो.
८५४. खग्गकोसे खग्गपिधाने. पटिच्छदे समन्ततो छादने. सारम्भे कोलाहले.
८५५. कालविसेसो दसच्छरकालो. निब्यापारट्ठिति अचिरट्ठिति, अचिरट्ठितीति दसच्छरतोपि ऊनट्ठिति.
उप्पत्तिभूमि जातिभूमि.
८५६. कबळीकाराहारादीसु चतूसु.
८५७. सद्धाय अपरप्पच्चये. चीवरादीसु चतूसु. आधारो निस्सयो.
दिब्बविहारो, अरियविहारो, ब्रह्मविहारो चाति दिब्बविहारादि. सुगतालये भिक्खूनमावासे.
८५८. समत्तने निट्ठायं. चकारेन नियमादिके सङ्गण्हाति.
सङ्गे लग्गे. कामादो चतुक्के.
८५९. सप्पफणङ्गेसूति सप्पस्स फणे, अङ्गे च सरीरे. कोटिल्ले कुटिलताय. भुञ्जनं भोजनक्रिया.
भूमिभागे राजङ्गणादिम्हि. किलेसे संकिलेसे. मले रागादिके.
८६०. धनादिदप्पेति धनादिके पटिच्च उप्पन्ने दप्पे.
निमित्ते कारणे. छले सठ्ये.
८६१. सो पुल्लिङ्गो. परमत्तनि दिट्ठीनं गाहलद्धे अत्तनि. थम्भस्मिं गेहादीनं थम्भे. बलसज्जनं युद्धकाले बलस्स सज्जनं.
८६२. कुसूलो धञ्ञादीनं गेहं.
सोपानङ्गम्हि सोपानसीसे.
८६३. निय्यासे सिलेसे. सेखरे सीसे. नागदन्तके भित्तिआदीसु पवेसिते नागदन्ताकारे दण्डे.
सिखण्डो पिञ्छं. तूणीरे उसुनिधिम्हि. निकरे समूहे.
८६४. संयतकेसेसु बन्धितकेसेसु.
कम्बु जलजन्तुविसेसो. नलाटट्ठि नलाटे जातट्ठि. गोप्फके पादगण्ठिम्हि.
८६५. काले पञ्चदसीदिवसपरिमाणे. साध्ये पत्तसाधनीये. सखी सहायो. वाजो पत्तं. पङ्गुळो पीठसम्पी.
देसे देसविसेसे. अण्णवे समुद्दे, एते पुमे. सो सिन्धुसद्दो सरितायं नदियं भवे.
८६६. करेणुसद्दो गजे हत्थिम्हि, पुरिसे पुल्लिङ्गे वत्तति. हत्थिनियं तु इत्थियं.
रतने रतनविसेसे. मणिवेधो नाम यं लोके ‘‘चिन’’ इति वुच्चति. इन्दहेति इन्दावुधो.
८६७. कोटियं अन्ते. वादित्तवादने वीणादिवादित्तवादनोपाये.
‘‘कोणो वज्जप्पभेदे च,
कोणो सेलगुळे इजे;
वीणादिवादनोपाये,
एकदेसे गतस्स चे’’ति. –
तिकण्डसेसो [तिकण्डसेस ३.३.१२५].
८६८. वणिप्पथे वाणिजानं वोहारकम्मपथे. वेदे वेदविसेसे, वाणिजेपि निगमो.
विवादादो ‘‘विवादाधिकरण’’ [पाचि. ३९४] न्त्यादीसु. आधारो कारकविसेसो, निस्सयो च. कारणे ‘‘यत्वाधिकरणमेन’’न्ति [ध. स. १३५४].
८६९. पसुम्हि गोणे. वसुधा पथवी. वाचा वचनं. आदिना सग्गरंसिवजिरचन्दजलादयो गहिता.
हरिते सुकपत्तसदिसे वण्णविसेसे. वासुदेवे कण्हे.
८७०. आयत्ते निस्सये.
कण्णपूरो कण्णालङ्कारो. सेखरे अग्गे. एते द्विन्नम्पि अत्था.
८७१. विज्जुयं चञ्चलायं. इत्थिपुरिसे पुरिसित्थियं.
कोणे अस्से. सङ्ख्याविसेसो ‘‘कोटिपकोटी’’त्यादीसु. उक्कंसे परियोसाने.
८७२. जाला अग्गिजाला. अग्गं कोटि.
नारी आसीसद्दो सप्पदाठायं. इट्ठस्स वत्थुनो आसीसनायं पत्थनायम्पि इत्थी एव.
८७३. विलीनतेले विसरणतेले. वसगा वसं गच्छन्ती नारी. वञ्च्यगावी अनवच्छा सोरभेयी.
अभिलासे इच्छायं. किरणे रंसिम्हि. अभिसङ्गे लग्गने.