४. चतुब्बण्णवग्ग

खत्तियवग्ग

३३२. कुलं वंसो च सन्ताना, भिजना गोत्त मन्वयो;

थियं सन्तत्य थो वण्णा, चत्तारो खत्तियादयो.

३३३. कुलीनो सज्जनो साधु,

सभ्यो चाय्यो महाकुलो;

राजा भूपति भूपालो, पत्थिवो च नराधिपो.

३३४. भूनाथो जगतिपालो, दिसम्पति जनाधिपो;

रट्ठाधिपो नरदेवो, भूमिपो भूभुजो प्यथ.

३३५. राजञ्ञो खत्तियो खत्तं, मुद्धाभिसित्त बाहुजा;

सब्बभुम्मो चक्कवत्ती, भूपोञ्ञो मण्डलिस्सरो.

३३६. पुमे लिच्छवि वज्जी च, सक्यो तु साकियो थ च;

भद्दकच्चाना [भद्दा कच्चाना (टी.)] राहुल, माता बिम्बा यसोधरा.

३३७. कोटीनं हेट्ठिमन्तेन, सतं येसं निधानगं;

कहापणानं दिवस, वळञ्जो वीसतम्बणं.

३३८. ते खत्तियमहासाला, सीति कोटिधनानि तु;

निधानगानि दिवस, वळञ्जो च दसम्बणं.

३३९. येसं द्विजमहासाला, तदुपड्ढे निधानगे;

वळञ्जे च गहपति, महासाला धने सियुं.

३४०. महामत्तो पधानञ्च, मतिसजीवो मन्तिनी;

सजीवो सचिवा, मच्चो, सेनानी तु चमूपति.

३४१. न्यासादीनं विवादानं, अक्खदस्सो पदट्ठरि;

दोवारिको पतीहारो, द्वारट्ठो द्वारपालको.

३४२. अनीकट्ठोति राजूनं, अङ्गरक्खगणो मतो;

कञ्चुकी सोविदल्लो च, अनुजीवी तु सेवको.

३४३. अज्झक्खो धिकतो चेव,

हेरञ्ञिको तु निक्खिको;

सदेसानन्तरो सत्तु, मित्तोराजा ततो परं.

३४४. अमित्तो रिपु वेरी च, सपत्ता राति सत्व’रि; (सत्तु+अरि)

पच्चत्थिको परिपन्थी, पटिपक्खा हितापरो.

३४५. पच्चामित्तो विपक्खो च, पच्चनीक विरोधिनो;

विद्देसी च दिसो दिट्ठो,था नुरोधो नुवत्तनं.

३४६. मित्तो नित्थी वयस्सो च, सहायो [सुहज्जो (टी.)] सुहदो सखा;

सम्भत्तो दळ्हमित्तो थ, सन्दिट्ठो दिट्ठमत्तको.

३४७. चरो च गुळ्हपुरिसो, पथावी पथिको’द्धगू;

दूतो तु सन्देसहरो, गणको तु मुहुत्तिको.

३४८. लेखको लिपिकारो च, वण्णो तु अक्खरो प्यथ;

भेदो दण्डो साम दाना, न्युपाया चतुरो इमे.

३४९. उपजापोतु भेदो च, दण्डो तु साहसं दमो;

३५०. साम्य’ मच्चो सखा कोसो, दुग्गञ्च विजितं बलं;

रज्जङ्गानीति सत्तेते, सियुं पकतियो पिच.

३५१. पभावु’स्साह, मन्तानं, वसा तिस्सो हि सत्तियो;

पभावो दण्डजो तेजो,

पतापो तु च कोसजो.

३५२. मन्तो च मन्तनं सो तु, चतुक्कण्णो द्विगोचरो;

तिगोचरो तु छक्कण्णो, रहस्सं गुय्ह मुच्चते.

३५३. तीसु विवित्त विजन, छन्ना, रहो रहो ब्ययं;

विस्सासो तु च विस्सम्भो,

युत्तं त्वो’पायिकं तिसु.

३५४. ओवादो चानुसिट्ठित्थी, पुमवज्जे नुसासनं;

आणा च सासनं ञेय्यं, उद्दानं तु च बन्धनं.

३५५. आगु वुत्त [मन्तु (क.)] मपराधो, करो तु बलि मुच्चते;

पुण्णपत्तो तुट्ठिदायो, उपदा तु च पाभतं.

३५६. तथो’पायन मुक्कोचो, पण्णाकारो पहेणकं;

सुङ्कं त्वनित्थी गुम्बादि, देय्ये था’यो धनागमो.

३५७. आतपत्तं तथा छत्तं, रञ्ञं तु हेममासनं;

सीहासनं अथो वाळ, बीजनीत्थी च चामरं.

३५८. खग्गो च छत्त मुण्हीसं, पादुका वालबीजनी;

इमे ककुधभण्डानि, भवन्ति पञ्च राजुनं.

३५९. भद्दकुम्भो पुण्णकुम्भो, भिङ्कारो जलदायको;

हत्थि,स्स,रथ,पत्ती तु, सेना हि चतुरङ्गिनी.

३६०. कुञ्जरो वारणो हत्थी, मातङ्गो द्विरदो गजो;

नागो द्विपो इभो दन्ती,

यूथजेट्ठो तु यूथपो.

३६१. काळावक गङ्गेय्या, पण्डर तम्बा च पिङ्गलो गन्धो;

मङ्गल हेमो’पोसथ,

छद्दन्ता गजकुलानि एतानि.

३६२. कलभो चेव भिङ्कोथ, पभिन्नो मत्त गज्जिता;

हत्थिघटा तु गजता, हत्थीनी तु करेणुका.

३६३. कुम्भो हत्थिसिरोपिण्डा, कण्णमूलं तु चूलिका;

आसनं खन्धदेसम्हि, पुच्छमूलं तु मेचको.

३६४. आलान माळ्हको थम्भो, नित्थीतु निगळो’न्दुको;

सङ्खलं तीस्वथो गण्डो,

कटो दानं तु सो मदो.

३६५. सोण्डो तु द्वीसु हत्थो थ,

करग्गं पोक्खरं भवे;

मज्झम्हि बन्धनं कच्छा, कप्पनो तु कुथादयो.

३६६. ओपवय्हो राजवय्हो, सज्जितो तु च कप्पितो;

तोमरो नित्थियं पादे, सिया विज्झनकण्टको.

३६७. तुत्तं तु कण्णमूलम्हि, मत्थकम्हि तु अङ्कुसो;

हत्थारोहो हत्थिमेण्डो,

हत्थिपो हत्थिगोपको.

३६८. गामणीयो तु मातङ्ग, हयाद्याचरियो भवे;

हयो तुरङ्गो तुरगो,

वाहो अस्सो च सिन्धवो.

३६९. भेदो अस्सतरो तस्सा,

जानियो तु कुलीनको;

सुखवाही विनीतो थ,

किसोरो हयपोतको.

३७०. घोटको तु खळुङ्को थ, जवनो च जवाधिको;

मुखाधानं खलीनो वा, कसा त्व स्साभिताळिनी.

३७१. कुसा तु नासरज्जुम्हि, वळवा’स्सा खुरो सफं;

पुच्छ मनित्थी नङ्गुट्ठं, वालहत्थो च वालधि.

३७२. सन्दनो च रथो फुस्स, रथो तु नरणाय सो;

चम्मावुतो च वेयग्घो,

देप्पो ब्यग्घस्स दीपिनो.

३७३. सिविका याप्ययानञ्चा, नित्थी तु सकटो प्य’नं [(सकटो पि+अनं)];

चक्कं रथङ्ग माख्यातं, तस्सन्तो नेमि नारियं.

३७४. तम्मज्झे पिण्डिका नाभि, कुब्बरो तु युगन्धरो;

अक्खग्गकीले आणीत्थी, वरुथो रथगुत्य’थ.

३७५. धुरो मुखे रथस्सङ्गा, त्व क्खो पक्खरआदयो;

यानञ्च वाहनं योग्गं, सब्बहत्थ्यादिवाहने.

३७६. रथचारी तु सूतो च, पाजिता चेव सारथी;

रथारोहो च रथिको,

रथी योधो तु यो भटो.

३७७. पदाति पत्ती तु पुमे, पदगो पदिको मतो;

सन्नाहो कङ्कटो वम्मं, कवचो वा उरच्छदो.

३७८. जालिका थ च सन्नद्धो, सज्जो च वम्मिको भवे;

आमुक्को पटिमुक्को थ, पुरेचारी पुरेचरो.

३७९. पुब्बङ्गमो पुरेगामी, मन्दगामी तु मन्थरो;

जवनो तुरितो वेगी, जेतब्बं जेय्य मुच्चते.

३८०. सूर वीरा तु विक्कन्तो, सहायो नुचरो समा;

सन्नद्धप्पभुती तीसु, पाथेय्यं तु च सम्बलं.

३८१. वाहिनी धजिनी सेना, चमू चक्कं बलं तथा;

अनीको वा थ विन्यासो,

ब्यूहो सेनाय कथ्यते.

३८२. हत्थी द्वादसपोसो,ति,

पुरिसो तुरगो, रथो;

चतुपोसोति एतेन, लक्खणेना धमन्ततो.

३८३. हत्थानीकं हयानीकं, रथानीकं तयो तयो;

गजादयो ससत्था तु, पत्तानीकं चतुज्जना.

३८४. सट्ठिवंसकलापेसु, पच्चेकं सट्ठिदण्डिसु;

धूलीकतेसु सेनाय, यन्तिया क्खोभनी [अक्खोभिणी (क.)] त्थियं.

३८५. सम्पत्ति सम्पदा लक्खी, सिरी विपत्ति आपदा;

अथा वुधञ्च [आयुधन्तिपि पाठो] हेति’त्थी, सत्थं पहरणं भवे.

३८६. मुत्तामुत्त ममुत्तञ्च, पाणितो मुत्तमेव च;

यन्तमुत्तन्ति सकलं, आयुधं तं चतुब्बिधं.

३८७. मुत्तामुत्तञ्च यट्ठ्यादि, अमुत्तं छुरिकादिकं;

पाणिमुत्तं तु सत्यादि, यन्तमुत्तं सरादिकं.

३८८. इस्सासो धनु कोदण्डं, चापो नित्थी सरासनं;

अथो गुणो जिया ज्या थ,

सरो पत्ति च सायको.

३८९. वाणो कण्ड मुसु द्वीसु, खुरप्पो [उरप्पो (क.)] तेजना’सनं;

तूणीत्थियं कलापो च, तूणो तूणीर वाणधि.

३९०. पक्खो तु वाजो दिद्धो तु, विसप्पितो सरो भवे;

लक्खं वेज्झं सरब्यञ्च, सराभ्यासो तु’पासनं.

३९१. मण्डलग्गो तु नेत्तिंसो, असि खग्गो च सायको;

कोसित्थी तब्बिधाने थो, थरु खग्गादिमुट्ठियं.

३९२. खेटकं फलकं चम्मं, इल्ली तु करपालिका;

छुरिका सत्य’सिपुत्ती, लगुळो तु च मुग्गरो.

३९३. सल्लो नित्थि सङ्कु पुमे, वासी तु तच्छनीत्थियं;

कुठारी [कुधारी (टी.)] त्थीफरसुसो, टङ्को पासाणदारणो.

३९४. कणयो भिन्दिवाळो च, चक्कं कुन्तो गदा तथा;

सत्या’दी सत्थभेदा थ,

कोणो’स्सो कोटि नारियं.

३९५. निय्यानं गमनं यात्रा, पट्ठानञ्च गमो गति;

चुण्णो पंसु रजो चेव, धूली’त्थी रेणु च द्विसु.

३९६. मागधो मधुको वुत्तो, वन्दी तु थुतिपाठको;

वेताळिको बोधकरो,

चक्किको तु च घण्टिको.