२. भूकण्ड

२. पुरवग्ग

१९८. पुरं नगर मित्थी वा, ठानीयं पुटभेदनं;

थियं तु राजधानी [राजठानी (टी.)] च, खन्धावारो भवे थ च.

१९९. साखानगर मञ्ञत्र, यं तं मूलपुरा पुरं;

बाराणसी च सावत्थि, वेसाली मिथिला, ळवी.

२००. कोसम्बु, ज्जेनियो तक्क, सिला चम्पा च सागलं;

सुसुमारगिरं [संसुमार (टीका)] राज, गहं कपिलवत्थु च.

२०१. साकेत, मिन्दपत्थञ्चो, क्कट्ठा पाटलिपुत्तकं;

जेतुत्तरञ्च सङ्कस्सं, कुसिनारादयो पुरी.

२०२. रच्छा च विसिखा वुत्ता, रथिका वीथि चाप्यथ;

ब्यूहो रच्छा अनिब्बिद्धा, निब्बिद्धा तु पथद्धि च.

२०३. चतुक्कं चच्चरे मग्ग, सन्धि सिङ्घाटकं भवे;

पाकारो वरणो चाथ, उदापो [उद्दाप, उद्दाप] उपकारिका.

२०४. कुट्टं तु भित्ति नारी थ, गोपुरं द्वारकोट्ठको;

एसिका इन्दखीलो च, अट्टो त्वट्टालको भवे.

२०५. तोरणं तु बहिद्वारं, परिखातु च दीघिका;

मन्दिरं सदना, गारं, निकायो निलया, लयो.

२०६. आवासो भवनं वेस्मं, निकेतनं निवेसनं;

घरं गहञ्चा, वसथो, सरणञ्च पतिस्सयो.

२०७. ओकं साला खयो वासो, थियं कुटि वसत्य’पि;

गेहञ्चा, नित्थि सदुमं, चेतिया, यतनानि तु.

२०८. पासादो चेव यूपो थ, मुण्डच्छदो च हम्मियं;

यूपोतु गजकुम्भम्हि, हत्थिनखो पतिट्ठितो.

२०९. सुपण्णवङ्कच्छदन, मड्ढयोगो सिया थ च;

एककूटयुतो माळो,

पासादो चतुरस्सको.

२१०. सभायञ्च सभा चाथ, मण्डपं वा जनालयो;

अथो आसनसालायं, पटिक्कमन मीरितं.

२११. जिनस्स वासभवन, मित्थी गन्धकुटि प्यथ;

थियं रसवती पाक, ट्ठानञ्चेव महानसं.

२१२. आवेसनं सिप्पसाला, सोण्डा तु पानमन्दिरं;

वच्चट्ठानं वच्चकुटि, मुनीनं ठान मस्समो.

२१३. पण्यविक्कयसाला कु, आपणो पण्यवीथिका;

उदोसितो भण्डसाला, चङ्कमनं तु चङ्कमो.

२१४. जन्ताघरं त्वग्गिसाला, पपा पानीयसालिका;

गब्भो ओवरको वासा, गारं तु सयनिग्गहं.

२१५. इत्थागारं तु ओरोधो, सुद्धन्तो’ न्तेपुरम्पि च;

असब्बविसयट्ठानं, रञ्ञं कच्छन्तरं मतं.

२१६. सोपानो वा’रोहणञ्च,

निस्सेणी सा, धिरोहिणी;

वातपानं गवक्खो च, जालञ्च सीहपञ्जरं.

२१७. आलोकसन्धि वुत्तो थ, लङ्गी’त्थी पलिघो भवे;

कपिसीसो, ग्गलत्थम्भो, निब्बं तु छद्दकोटियं.

२१८. छदनं पटलं छद्द, मजिरं चच्चरो, ङ्गणं;

पघानो पघना, लिन्दो, पमुखं द्वारबन्धनं.

२१९. पिट्ठसङ्घाटकं द्वार, बाहा कूटं तु कण्णिका;

द्वारञ्च पटिहारो थ, उम्मारो देहनी, त्थियं.

२२०. एळको इन्दखीलो थ, थम्भो थूणो पुमित्थियं;

पाटिका, ड्ढेन्दुपासाणे, गिञ्जका तु च इट्ठका.

२२१. वलभिच्छादिदारुम्हि, वङ्के गोपानसी, त्थियं;

कपोतपालिकायं तु, विटङ्को नित्थियं भवे.

२२२. कुञ्चिकाविवरं ताळ, च्छिग्गलो प्यथ कुञ्चिका;

ताळो’वापुरणं चाथ, वेदिका वेदि कथ्यते.

२२३. सङ्घातो पक्खपासो च, मन्दिरङ्गा तुला अपि;

थियं सम्मुज्जनी चेव, सम्मज्जनी च सोधनी.

२२४. सङ्कटीरं तु सङ्कार, ट्ठानं सङ्कारकूटकं;

अथो कचवरो, क्लापो, सङ्कारो च कसम्बुपि.

२२५. घरादिभूमि तं वत्थु, गामो संवसथो थ सो;

पाकटो निगमो भोग, मच्चादिभ्यो धि तूदितो [‘अधिभू’ति ईरितो कथितो (टी.)].

२२६. सीमा च मरियादा थ,

घोसो गोपालगामकोति.

पुरवग्गो निट्ठितो.

३. नरवग्ग

२२७. मनुस्सो मानुसो मच्चो, मानवो मनुजो नरो;

पोसो पुमा च पुरिसो,

पोरिसो प्यथ पण्डितो.

२२८. बुधो विद्वा विभावी च, सन्तो सप्पञ्ञ कोविदा;

धीमा सुधी कवि ब्यत्तो, विचक्खणो विसारदो.

२२९. मेधावी मतिमा पञ्ञो, विञ्ञू च विदूरो विदू;

धीरो विपस्सी दोसञ्ञू, बुद्धो च दब्ब विद्दसु.

२३०. इत्थी सीमन्तिनी नारी, थी वधू वनिता, ङ्गना;

पमदा सुन्दरी कन्ता, रमणी दयिता, बला.

२३१. मातुगामो च महिला, ललना भीरु कामिनी;

कुमारिका तु कञ्ञा थ, युवती तरुणी भवे.

२३२. महेसी साभिसेकाञ्ञा,

भोगिनी राजनारियो;

धवत्थिनी तु सङ्केतं, याति या सा, भिसारिका.

२३३. गणिका वेसिया वण्ण, दासी नगरसोभिनी;

रूपूपजीविनी वेसी, कुलटा तु च बन्धकी.

२३४. वरारोहो, त्तमा मत्त, कासिनी वरवण्णिनी;

पतिब्बता त्वपि सती, कुलित्थी कुलपालिका.

२३५. विधवा पतिसुञ्ञा थ, पतिम्बरा सयम्बरा;

विजाता तु पसूता च, जातापच्चा पसूतिका.

२३६. दूती सञ्चारिका दासी, तु चेटी कुटधारिका;

वारुणी, क्खणिका तुल्या, खत्तियानी तु खत्तिया.

२३७. दारो जाया कलत्तञ्च, घरणी भरिया पिया,

पजापती च दुतिया, सा पादपरिचारिका.

२३८. सखी त्वा’ली वयस्सा थ, जारी चेवा’तिचारिनी;

पुमे तू’तु रजो पुप्फं, उतुनी तु रजस्सला.

२३९. पुप्फवती गरुगब्भा, पन्नसत्ता च गब्भिनी;

गब्भासयो जलाबुपि, कललं पुन्नपुंसके.

२४०. धवोतु सामिको भत्ता, कन्तो पति वरो पियो;

अथो पपति जारो था,

पच्चं पुत्तो’त्रजो सुतो.

२४१. तनुजो तनयो सूनु, पुत्तादी धीतरि’त्थियं;

नारियं दुहिता धीता,

सजातो त्वो’रसो सुतो.

२४२. जायापती जनिपती, जयम्पती तु दम्पती [दम्पतीति पदं पुल्लिङ्ग बहुवचनन्तं इकारन्तं, तुदम्पति (टी.)];

अथ वस्सवरो वुत्तो, पण्डको च नपुंसकं.

२४३. बन्धवो बन्धु सजनो, सगोत्तो ञाति ञातको;

सालोहितो सपिण्डो च,

तातो तु जनको पिता.

२४४. अम्म, म्बा जननी माता, जनेत्ति जनिका भवे;

उपमाता तु धाति’त्थी,

सालो जायाय भातिको.

२४५. ननन्दा सामिभगिनी, मातामही तु अय्यिका;

मातुलो मातुभाता,स्स, मातुलानी पजापति.

२४६. जायापतीनं जननी, सस्सु वुत्ताथ तप्पिता;

ससुरो भागिनेय्योतु, पुत्तो भगिनिया भवे.

२४७. नत्ता वुत्तो पपुत्तो थ, सामिभाता तु देवरो;

धीतुपति तु जामाता,

अय्यको तु पितामहो.

२४८. मातुच्छा मातुभगिनी, पितुच्छा भगिनी पितु;

पपितामहो पय्यको,

सुण्हा तु सुणिसा हुसा.

२४९. सोदरियो सगब्भो च, सोदरो सहजो प्यथ;

मातापितू ते पितरो, पुत्ता तु पुत्तधीतरो.

२५०. ससुरा सस्सुससुरा, भातुभगिनी भातरो;

बालत्तं बालता बाल्यं, योब्बञ्ञंतु च योब्बनं.

२५१. सुक्का तु पलितं केसा, दयो थ जरता जरा;

पुथुको पिल्लको छापो, कुमारो बाल पोतका.

२५२. अथु’ त्तानसयु’त्तान, सेय्यका थनपोपि च;

२५३. तरुणो च वयट्ठो च, दहरो च युवा सुसु;

माणवोदारकोचाथ, सुकुमारो सुखेधितो.

२५४. महल्लको च वुद्धो च, थेरो जिण्णो च जिण्णको;

अग्गजो पुब्बजो जेट्ठो, कनियो कनिट्ठो नुजो.

२५५. वलित्तचो तु वलिनो; तीसु’त्तानसयादयो;

२५६. सीसो’त्तमङ्गानि सिरो, मुद्धा च मत्थको भवे;

केसो तु कुन्तलो वालो, त्तमङ्गरुह मुद्धजा.

२५७. धम्मिल्लो संयता केसा,

काकपक्खो सिखण्डको;

पासो हत्थो केसचये;

तापसानं तहिं जटा.

२५८. थियं वेणी पवेणी च;

अथो चूळा सिखा सिया;

सीमन्तो तु मतो नारि, केसमज्झम्हि पद्धति.

२५९. लोमं तनुरुहं रोमं, पम्हं पखुम मक्खिगं;

मस्सु वुत्तं पुममुखे, भू त्वित्थी भमुको भमु.

२६०. बप्पो [खप्पो (टी.)] नेत्तजल’स्सूनि, नेत्ततारा कनीनिका;

वदनं तु मुखं तुण्डं, वत्तं लपन माननं.

२६१. द्विजो लपनजो दन्तो, दसनो रदनो रदो;

दाठा तुदन्तभेदस्मिं, अपाङ्गो त्वक्खिकोटिसु.

२६२. दन्तावरण मोट्ठो चा, प्य’धरो दसनच्छदो;

गण्डो कपोलो हन्वित्थी [गण्डत्थी (टी.) हन्वत्थी=हनु+इत्थी; हन+उ (ण्वादि)],

चुबुकं त्व’ धरा अधो.

२६३. गलो च कण्ठो गीवा च, कन्धरा च सिरोधरा;

कम्बुगीवा तु या गीवा, सुवण्णालिङ्गसन्निभा;

अङ्किता तीहि लेखाहि, कम्बुगीवा थवा मता.

२६४. अंसो नित्थी भुजसिरो, खन्धो तस्सन्धि जत्तु तं;