नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स

अभिधानप्पदीपिका

बुद्धप्पणामो

१. तथागतो यो करुणाकरो करो,

पयात’मोसज्ज सुखप्पदं पदं;

अका परत्थं कलिसम्भवे भवे,

नमामि तं केवलदुक्करं करं.

धम्मप्पणामो

२. अपूजयुं यं मुनिकुञ्जरा जरा,

रुजादिमुत्ता यहिमुत्तरे तरे;

ठिता तिवट्टम्बुनिधिं नरानरा,

तरिंसु तं धम्ममघप्पहं पहं.

सङ्घप्पणामो

३. गतं मुनिन्दो’रससूनुतं नुतं,

सुपुञ्ञखेत्तं भुवने सुतं सुतं;

गणम्पि पाणीकतसंवरं वरं,

सदा गुणोघेन निरन्तर’न्तरं.

पटिञ्ञा

४. नामलिङ्गेसु कोसल्ल, मत्थनिच्छयकारणं;

यतो महब्बलं बुद्ध, वचने पाटवत्थिनं.

५. नामलिङ्गान्य’तो बुद्ध, भासितस्सा’रहान्य’हं;

दस्सयन्तो पकासेस्स, मभिधानप्पदीपिकं.

परिभासा

६. भिय्यो रूपन्तरा साह, चरियेन च कत्थचि;

क्वचा’ हच्चविधानेन ञेय्यं थीपुन्नपुंसकं.

७. अभिन्नलिङ्गानंयेव, द्वन्दो च, लिङ्गवाचका;

गाथापादन्तमज्झट्ठा, पुब्बं यन्त्यपरे परं.

८. पुमित्थियं पदं द्वीसु, सब्बलिङ्गे च तीस्विति;

अभिधानन्तरारम्भे, ञेय्यं त्व’न्त मथादि च.

९. भिय्यो पयोग मागम्म, सोगते आगमे क्वचि;

निघण्डु युत्ति ञ्चानीय, नामलिङ्गं कथीयतीति.

१. सग्गकण्ड

१. बुद्धो दसबलो सत्था, सब्बञ्ञू द्विपदुत्तमो;

मुनिन्दो भगवा नाथो, चक्खुम’ङ्गीरसो मुनि.

२. लोकनाथो’ नधिवरो, महेसि च विनायको;

समन्तचक्खु सुगतो, भूरिपञ्ञो च मारजि.

३. नरसीहो नरवरो, धम्मराजा महामुनि;

देवदेवो लोकगरु, धम्मस्सामी तथागतो.

४. सयम्भू सम्मासम्बुद्धो, वरपञ्ञो च नायको;

जिनो, सक्को तु सिद्धत्थो, सुद्धोदनि च गोतमो.

५. सक्यसीहो तथा सक्य, मुनि चादिच्चबन्धु च;

६. मोक्खो निरोधो निब्बानं, दीपो तण्हक्खयो परं;

ताणं लेण मरूपञ्च, सन्तं सच्च मनालयं.

७. असङ्खतं सिव ममतं सुदुद्दसं,

परायणं सरण मनीतिकं तथा;

अनासवं धुव मनिदस्सना’ कता,

पलोकितं निपुण मनन्त मक्खरं.

८. दुक्खक्खयो ब्याबज्झञ्च [ब्यापज्जं (टीका)], विवट्टं खेम केवलं;

अपवग्गो विरागो च, पणीत मच्चुतं पदं.

९. योगक्खेमो पार मपि, मुत्ति सन्ति विसुद्धियो;

विमुत्य’ सङ्खतधातु, सुद्धि निब्बुतियो सियुं.

१०. खीणासवो त्व’सेक्खो च, वीतरागो तथा’ रहा;

देवलोको दिवो सग्गो [नाको (सी.)],

तिदिवो तिदसालयो.

११. तिदसा त्व’मरा देवा, विबुधा च सुधासिनो;

सुरा मरू दिवोका चा, मतपा सग्गवासिनो.

१२. निज्जरा’ निमिसा दिब्बा, अपुमे देवतानि च [देवता एव देवतानि, सकत्थे निपच्चयो (टीका)];

१३. सिद्धो भूतो च गन्धब्बो, गुय्हको यक्ख रक्खसा;

कुम्भण्डो च पिसाचा’दी, निद्दिट्ठा देवयोनियो.

१४. पुब्बदेवा सुररिपू, असुरा दानवा पुमे;

तब्बिसेसा पहारादो, सम्बरो बलिआदयो.

१५. पितामहो पिता ब्रह्मा, लोकेसो कमलासनो;

तथा हिरञ्ञगब्भो च, सुरजेट्ठो पजापति.

१६. वासुदेवो हरि [हरी (टीका)] कण्हो, केसवो चक्कपाण्य’थ;

महिस्सरो सिवो सूली, इस्सरो पसुपत्य’पि.

१७. हरो वुत्तो कुमारो तु, खन्धो सत्तिधरो भवे;

१८. सक्को पुरिन्ददो देव, राजा वजिरपाणि च;

सुजम्पति सहस्सक्खो, महिन्दो वजिरावुधो.

१९. वासवो च दससत, नयनो तिदिवाधिभू;

सुरनाथो च वजिर, हत्थो च भूतपत्य’पि.

२०. मघवा कोसियो इन्दो, वत्रभू पाकसासनो;

विडोजो थ सुजा तस्स [सुजाता’स्स (टीका)], भरिया थ पुरं भवे.

२१. मसक्कसारा [मसक्कसारो (सी.)] वस्सोक, सारा चेवा’ मरावती;

वेजयन्तो तु पासादो,

सुधम्मा तु सभा मता.

२२. वेजयन्तो रथो तस्स,

वुत्तो मातलि सारथि;

एरावणो गजो पण्डु, कम्बलो तु सिलासनं.

२३. सुवीरोच्चादयो पुत्ता, नन्दा पोक्खरणी भवे;

नन्दनं मिस्सकं चित्त, लता फारुसकं वना.

२४. असनि द्वीसु कुलिसं, वजिरं पुन्नपुंसके;

अच्छरायोत्थियं वुत्ता, रम्भा अलम्बुसादयो;

देवित्थियो थ गन्धब्बा, पञ्चसिखोति आदयो.

२५. विमानो नित्थियं ब्यम्हं, पीयूसं त्वमतं सुधा;

सिनेरु मेरु तिदिवा, धारो नेरु सुमेरु च.

२६. युगन्धरो ईसधरो, करवीको सुदस्सनो;

नेमिन्धरो विनतको, अस्सकण्णो कुलाचला.

२७. मन्दाकिनी तथा’कास, गङ्गा सुरनदी प्यथ;

२८. कोविळारो तथा पारि, च्छत्तको पारिजातको;

कप्परुक्खो तु सन्ताना, दयो देवद्दुमा सियुं.

२९. पाची पतीझु’ दीचि’त्थी, पुब्ब पच्छिम उत्तरा;

दिसाथ दक्खिणा’ पाची, विदिसा’नुदिसा भवे.

३०. एरावतो [एरावणो (सी.), अमरकोसे पन एरावतो एव अत्थि] पुण्डरीको, वामनो कुमुदो’ ञ्जनो;

पुप्फदन्तो सब्बभुम्मो, सुप्पतीको दिसागजा.

३१. धतरट्ठो च गन्धब्बा, धिपो, कुम्भण्डसामि तु;

विरुळ्हको, विरूपक्खो, तु नागाधिपतीरितो.

३२. यक्खाधिपो वेस्सवणो, कुवेरो नरवाहनो;

अळका [अलका (अमरकोस)] ळकमन्दास्स, पुरी, पहरणं गदा;

चतुद्दिसान मधिपा, पुब्बादीनं कमा इमे.

३३. जातवेदो सिखी जोति, पावको दहनो’ नलो;

हुतावहो’ च्चिमा धूम, केत्व’ग्गि गिनि भानुमा.

३४. तेजो धूमसिखो वायु, सखो च कण्हवत्तनी;

वेस्सानरो हुतासो थ, सिखाजाल’च्चि चापुमे.

३५. विप्फुलिङ्गं फुलिङ्गञ्च, भस्मा [‘भस्मा’ तिपदं राजादिगणे परियापन्नं (रूपसिद्धि-उणादि), भस्मं (सी.)] तु सेट्ठि छारिका;

३६. कुक्कुळो तु’ण्हभस्मस्मि, मङ्गारो’लात मुम्मुकं [तिकं दित्तकट्ठादिन्धने (टीका)];

समिधा इधुमं चे’धो, उपादानं तथिन्धनं.

३७. अथो’भासो पकासो चा,

'लोको’ज्जोता’तपा समा;

मालुतो पवनो वायु, वातो’निल समीरणा;

गन्धवाहो तथा वायो, समीरो च सदागति.

३८. वायुभेदा इमे छु’द्ध, ङ्गमो चाधोगमो तथा;

कुच्छिट्ठो च कोट्ठासयो, अस्सासङ्गानुसारिनो.

३९. अथो अपानं पस्सासो,

अस्सासो आन मुच्चते.

४०. वेगो जवो रयो खिप्पं, तु सीघं तुरितं लहु;

आसु तुण्ण मरं चावि, लम्बितं तुवटंपि च.

४१. सततं निच्च मविरता, नारत सन्तत मनवरतञ्च धुवं;

भुस मतिसयो च दळ्हं, तिब्बे’कन्ता’तिमत्त, बाळ्हानि;

खिप्पादी पण्डके दब्बे, दब्बगा तेसु ये तिसु.

४२. अविग्गहो तु कामो च, मनोभू मदनो भवे;

अन्तको वसवत्ती च, पापिमा च पजापति.

४३. पमत्तबन्धु कण्हो च, मारो नमुचि, तस्स तु;

तण्हा’रती रगा धीतू, हत्थी तु गिरिमेखलो.

४४. यमराजा च वेसायी, यमो’स्स नयनावुधं;

वेपचित्ति पुलोमो च, किम्पुरिसो तु किन्नरो.

४५. अन्तलिक्खं ख’मादिच्च, पथो’ब्भं गगन’म्बरं;

वेहासो चानिलपथो, आकासो नित्थियं नभं.

४६. देवो वेहायसो तारा,

पथो सुरपथो अघं.

४७. मेघो वलाहको देवो, पज्जुन्नो’म्बुधरो घनो;

धाराधरो च जीमूतो, वारिवाहो तथा’म्बुदो.

४८. अब्भं तीस्वथ वस्सञ्च, वस्सनं वुट्ठि नारियं;

सतेरता’क्खणा विज्जु, विज्जुता चाचिरप्पभा.

४९. मेघनादे तु धनितं, गज्जितं रसितादि च;

इन्दावुधं इन्दधनु, वातक्खित्तम्बु सीकरो.

५०. आसारो धारा सम्पातो,

करका तु घनोपलं;

दुद्दिनं मेघच्छन्नाहे, पिधानं त्वपधारणं.

५१. तिरोधान’न्तरधाना, पिधान छादनानि च;

इन्दु चन्दो च नक्खत्त, राजा सोमो निसाकरो.

५२. ओसधीसो हिमरंसि, ससङ्को चन्दिमा ससी;

सीतरंसि निसानाथो, उळुराजा च मा पुमे.

५३. कला सोळसमो भागो, बिम्बं तु मण्डलं भवे;

अड्ढो त्वद्धो उपड्ढो च, वा खण्डं सकलं पुमे.

५४. अद्धं वुत्तं समे भागे, पसादो तु पसन्नता;

कोमुदी चन्दिका जुण्हा, कन्ति सोभा जुति च्छवि.

५५. कलङ्को लञ्छनं लक्खं, अङ्को’भिञ्ञाण लक्खणं;

चिहनं चापि सोभा तु, परमा सुसमा थ च.

५६. सीतं गुणे, गुणिलिङ्गा, सीत सिसिर सीतला;

हिमं तुहिन मुस्सावो, नीहारो महिका प्यथ.