5. чаммаккхандхако
147. сон̣акол̣ивисаваттху
242. тена самайена буддхо бхагава̄ ра̄джагахе вихарати гиджджхакӯт̣е паббате. тена кхо пана самайена ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро асӣтийа̄ га̄масахассесу иссарийа̄дхипаччам̣ раджджам̣ ка̄рети. тена кхо пана самайена чампа̄йам̣ сон̣о на̄ма кол̣ивисо [кол̣ивӣсо (сӣ.)] сет̣т̣хипутто сукхума̄ло хоти. тасса па̄даталесу лома̄ни джа̄та̄ни хонти. атха кхо ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни саннипа̄та̄петва̄ кеначидева каран̣ӣйена сон̣асса кол̣ивисасса сантике дӯтам̣ па̄хеси – а̄гаччхату сон̣о, иччха̄ми сон̣асса а̄гатанти. атха кхо сон̣асса кол̣ивисасса ма̄та̄питаро сон̣ам̣ кол̣ивисам̣ етадавочум̣ – ‘‘ра̄джа̄ те, та̄та сон̣а, па̄де даккхитука̄мо. ма̄ кхо твам̣, та̄та сон̣а, йена ра̄джа̄ тена па̄де абхиппаса̄реййа̄си. ран̃н̃о пурато паллан̇кена нисӣда. нисиннасса те ра̄джа̄ па̄де даккхиссатӣ’’ти. атха кхо сон̣ам̣ кол̣ивисам̣ сивика̄йа а̄несум̣. атха кхо сон̣о кол̣ивисо йена ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ ра̄джа̄нам̣ ма̄гадхам̣ сенийам̣ бимбиса̄рам̣ абхива̄детва̄ ран̃н̃о пурато паллан̇кена нисӣди. аддаса̄ кхо ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро сон̣асса кол̣ивисасса па̄даталесу лома̄ни джа̄та̄ни. атха кхо ра̄джа̄ ма̄гадхо сенийо бимбиса̄ро та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни дит̣т̣хадхаммике аттхе ануса̄ситва̄ уййоджеси – ‘‘тумхе кхваттха, бхан̣е, майа̄ дит̣т̣хадхаммике аттхе ануса̄сита̄; гаччхатха, там̣ бхагавантам̣ пайирупа̄сатха; со но бхагава̄ сампара̄йике аттхе ануса̄сиссатӣ’’ти.
атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни йена гиджджхакӯт̣о паббато тенупасан̇камим̣су. тена кхо пана самайена а̄йасма̄ са̄гато бхагавато упат̣т̣ха̄ко хоти. атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни йена̄йасма̄ са̄гато тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ са̄гатам̣ етадавочум̣ – ‘‘има̄ни, бханте, асӣти га̄микасахасса̄ни идхӯпасан̇канта̄ни бхагавантам̣ дассана̄йа; са̄дху майам̣, бханте, лабхеййа̄ма бхагавантам̣ дассана̄йа̄’’ти. ‘‘тена хи тумхе а̄йасманто мухуттам̣ идхева та̄ва хотха, йа̄ва̄хам̣ бхагавантам̣ пат̣иведемӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ са̄гато тесам̣ асӣтийа̄ га̄микасахасса̄нам̣ пурато пеккхама̄на̄нам̣ па̄т̣ика̄йа нимуджджитва̄ бхагавато пурато уммуджджитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘има̄ни, бханте, асӣти га̄микасахасса̄ни идхӯпасан̇канта̄ни бхагавантам̣ дассана̄йа; йасса да̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти. ‘‘тена хи твам̣, са̄гата, виха̄рапаччха̄йа̄йам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ са̄гато бхагавато пат̣иссун̣итва̄ пӣт̣хам̣ гахетва̄ бхагавато пурато нимуджджитва̄ тесам̣ асӣтийа̄ га̄микасахасса̄нам̣ пурато пеккхама̄на̄нам̣ па̄т̣ика̄йа уммуджджитва̄ виха̄рапаччха̄йа̄йам̣ а̄санам̣ пан̃н̃апети. атха кхо бхагава̄ виха̄ра̄ никкхамитва̄ виха̄рапаччха̄йа̄йам̣ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни а̄йасмантам̣йева са̄гатам̣ саманна̄харанти, но татха̄ бхагавантам̣. атха кхо бхагава̄ тесам̣ асӣтийа̄ га̄микасахасса̄нам̣ четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа а̄йасмантам̣ са̄гатам̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи твам̣, са̄гата, бхиййосоматта̄йа уттаримануссадхаммам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассехӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ са̄гато бхагавато пат̣иссун̣итва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ а̄ка̄се анталиккхе чан̇каматипи, тит̣т̣хатипи, нисӣдатипи, сеййампи каппети, дхӯма̄йатипи [дхӯпа̄йатипи (сӣ.), падхӯпа̄йатипи (сйа̄.)] паджджалатипи, антарадха̄йатипи. атха кхо а̄йасма̄ са̄гато а̄ка̄се анталиккхе анекавихитам̣ уттаримануссадхаммам̣ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘саттха̄ ме, бханте, бхагава̄; са̄вакохамасми. саттха̄ ме, бханте, бхагава̄; са̄вакохамасмӣ’’ти. атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни ‘‘аччхарийам̣ вата бхо! аббхутам̣ вата бхо! са̄вакопи на̄ма евам̣ махиддхико бхависсати, евам̣ маха̄нубха̄во, ахо нӯна саттха̄’’ти бхагавантам̣йева саманна̄харанти, но татха̄ а̄йасмантам̣ са̄гатам̣.
атха кхо бхагава̄ тесам̣ асӣтийа̄ га̄микасахасса̄нам̣ четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа анупуббим̣ катхам̣ катхеси, сеййатхидам̣ – да̄накатхам̣ сӣлакатхам̣ саггакатхам̣, ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣, неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. йада̄ те бхагава̄ ан̃н̃а̄си каллачитте, мудучитте, винӣваран̣ачитте, удаггачитте, пасанначитте, атха йа̄ буддха̄нам̣ са̄муккам̣сика̄ дхаммадесана̄, там̣ пака̄сеси – дуккхам̣, самудайам̣, ниродхам̣, маггам̣. сеййатха̄пи на̄ма суддхам̣ ваттхам̣ апагатака̄л̣акам̣ саммадева раджанам̣ пат̣игган̣хеййа, евамевам̣ тесам̣ асӣтийа̄ га̄микасахасса̄нам̣ тасмим̣йева а̄сане вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти. те дит̣т̣хадхамма̄ паттадхамма̄ видитадхамма̄ парийога̄л̣хадхамма̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘абхиккантам̣, бханте, абхиккантам̣, бханте. сеййатха̄пи, бханте, никкуджджитам̣ ва̄ уккуджджеййа, пат̣иччханнам̣ ва̄ вивареййа, мӯл̣хасса ва̄ маггам̣ а̄чиккхеййа, андхака̄ре ва̄ телападжджотам̣ дха̄реййа – ‘‘чаккхуманто рӯпа̄ни даккхантӣ’’ти, евамевам̣ бхагавата̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄сито. ете майам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма. дхамман̃ча, бхиккхусан̇гхан̃ча. упа̄саке но бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упете саран̣ам̣ гате’’ти.
сон̣асса паббаджджа̄
243. атха кхо сон̣асса кол̣ивисасса етадахоси ‘‘йатха̄ йатха̄ кхо ахам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣; йам̣нӯна̄хам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти. атха кхо та̄ни асӣти га̄микасахасса̄ни бхагавато бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ паккамисум̣. атха кхо сон̣о кол̣ивисо ачирапаккантесу тесу асӣтийа̄ га̄микасахассесу йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сон̣о кол̣ивисо бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ йатха̄хам̣, бханте, бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣, бханте, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. пабба̄джету мам̣, бханте, бхагава̄’’ти. алаттха кхо сон̣о кол̣ивисо бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампадам̣. ачирупасампанно ча пана̄йасма̄ сон̣о сӣтаване вихарати. тасса ачча̄раддхавӣрийасса чан̇камато па̄да̄ бхиджджим̣су. чан̇камо лохитена пхут̣о хоти, сеййатха̄пи гава̄гха̄танам̣. [ито парам̣ йа̄ва имасса ваттхусса аваса̄нам̣ та̄ва па̄т̣хо а. ни. 6.55 а̄дайо] атха кхо а̄йасмато сон̣асса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на̄нупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄; сакка̄ бхоге ча бхун̃джитум̣, пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣, пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’нти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа евамева – гиджджхакӯт̣е паббате антарахито сӣтаване па̄турахоси. атха кхо бхагава̄ самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ сена̄санача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анто йена̄йасмато сон̣асса чан̇камо тенупасан̇ками. аддаса̄ кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса чан̇камам̣ лохитена пхут̣ам̣, дисва̄на бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘касса нва̄йам̣, бхиккхаве, чан̇камо лохитена пхут̣о, сеййатха̄пи гава̄гха̄тана’’нти? ‘‘а̄йасмато, бханте, сон̣асса ачча̄раддхавӣрийасса чан̇камато па̄да̄ бхиджджим̣су. тасса̄йам̣ чан̇камо лохитена пхут̣о, сеййатха̄пи гава̄гха̄тана’’нти.
атха кхо бхагава̄ йена̄йасмато сон̣асса виха̄ро тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. а̄йасма̄пи кхо сон̣о бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисиннам̣ кхо а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘нану те, сон̣а, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘йе кхо кечи бхагавато са̄вака̄ а̄раддхавӣрийа̄ вихаранти, ахам̣ тесам̣ ан̃н̃атаро. атха ча пана ме на̄нупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччати. сам̣виджджанти кхо пана ме куле бхога̄; сакка̄ бхоге ча бхун̃джитум̣, пун̃н̃а̄ни ча ка̄тум̣. йам̣нӯна̄хам̣ хӣна̄йа̄ваттитва̄ бхоге ча бхун̃джеййам̣, пун̃н̃а̄ни ча кареййа’’’нти? ‘‘евам̣, бханте’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, кусало твам̣ пуббе ага̄рикабхӯто вӣн̣а̄йа тантиссаре’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо ачча̄йата̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти, камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо атиситхила̄ хонти, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти, камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘но хетам̣, бханте’’ти. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, сон̣а, йада̄ те вӣн̣а̄йа тантийо нева ачча̄йата̄ хонти на̄тиситхила̄, саме гун̣е патит̣т̣хита̄, апи ну те вӣн̣а̄ тасмим̣ самайе сараватӣ ва̄ хоти, камман̃н̃а̄ ва̄’’ти? ‘‘евам̣, бханте’’ти. ‘‘евамева кхо, сон̣а, ачча̄раддхавӣрийам̣ уддхачча̄йа сам̣ваттати, атилӣнавӣрийам̣ косаджджа̄йа сам̣ваттати. тасма̄тиха твам̣, сон̣а, вӣрийасаматам̣ адхит̣т̣хаха, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджха, таттха ча нимиттам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавато паччассоси. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ имина̄ ова̄дена овадитва̄ – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо саммин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа евамева – сӣтаване а̄йасмато сон̣асса саммукхе антарахито гиджджхакӯт̣е паббате па̄турахоси. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о апарена самайена вӣрийасаматам̣ адхит̣т̣ха̄си, индрийа̄нан̃ча саматам̣ пат̣ивиджджхи, таттха ча нимиттам̣ аггахеси. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о, еко вӯпакат̣т̣хо аппаматто а̄та̄пӣ пахитатто вихаранто, на чирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти – тадануттарам̣ брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄си. ‘кхӣн̣а̄ джа̄ти, вуситам̣ брахмачарийам̣, катам̣ каран̣ӣйам̣, на̄парам̣ иттхатта̄йа̄’ти абхин̃н̃а̄си. ан̃н̃атаро ча пана̄йасма̄ сон̣о арахатам̣ ахоси.
244. атха кхо а̄йасмато сон̣асса арахаттаппаттасса етадахоси – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ бхагавато сантике ан̃н̃ам̣ бйа̄кареййа’’нти. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавантам̣ етадавоча – йо со, бханте, бхиккху арахам̣ кхӣн̣а̄саво вуситава̄ катакаран̣ӣйо охитабха̄ро ануппаттасадаттхо париккхӣн̣абхавасан̃н̃оджано саммадан̃н̃а̄ вимутто, со чхат̣т̣ха̄на̄ни адхимутто хоти – неккхамма̄дхимутто хоти, павивека̄дхимутто хоти, абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, тан̣хаккхайа̄дхимутто хоти, асаммоха̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄ нисса̄йа неккхамма̄дхимутто’ти, на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху, вуситава̄, катакаран̣ӣйо, каран̣ӣйаматта̄нам̣ асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣ кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ неккхамма̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘ла̄бхасакка̄расилокам̣ нӯна айама̄йасма̄ ника̄майама̄но павивека̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху, вуситава̄, катакаран̣ӣйо, каран̣ӣйаматта̄нам̣ [каран̣ӣйам̣ аттано (ан̇гуттарапа̄л̣ийам̣)] асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣, кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ павивека̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ павивека̄дхимутто хоти.
‘‘сийа̄ кхо пана, бханте, идхекаччасса а̄йасмато евамасса – ‘сӣлаббатапара̄ма̄сам̣ нӯна айама̄йасма̄ са̄рато пачча̄гаччханто абйа̄паджджа̄дхимутто’ти. на кхо панетам̣, бханте, евам̣ дат̣т̣хаббам̣. кхӣн̣а̄саво, бханте, бхиккху, вуситава̄, катакаран̣ӣйо, каран̣ӣйаматта̄нам̣ асаманупассанто катасса ва̄ пат̣ичайам̣, кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ абйа̄паджджа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ упа̄да̄наккхайа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ тан̣хаккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ тан̣хаккхайа̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ тан̣хаккхайа̄дхимутто хоти.
‘‘кхайа̄ ра̄гасса вӣтара̄гатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ досасса вӣтадосатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти, кхайа̄ мохасса вӣтамохатта̄ асаммоха̄дхимутто хоти.
‘‘евам̣ самма̄ вимуттачиттасса, бханте, бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти. амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти, т̣хитам̣, а̄нен̃джаппаттам̣, вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти; амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти, т̣хитам̣, а̄нен̃джаппаттам̣, вайан̃часса̄нупассати. сеййатха̄пи, бханте, село паббато аччхиддо асусиро екаггхано, пураттхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи, нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа; паччхима̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи…пе… уттара̄йа чепи диса̄йа…пе… даккхин̣а̄йа чепи диса̄йа а̄гаччхеййа бхуса̄ ва̄тавут̣т̣хи, нева нам̣ сан̇кампеййа на сампакампеййа на сампаведхеййа, евамева кхо, бханте, евам̣ самма̄ вимуттачиттасса бхиккхуно бхуса̄ чепи чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄ чаккхусса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти; амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти, т̣хитам̣, а̄нен̃джаппаттам̣, вайан̃часса̄нупассати. бхуса̄ чепи сотавин̃н̃еййа̄ садда̄…пе… гха̄навин̃н̃еййа̄ гандха̄… дживха̄вин̃н̃еййа̄ раса̄… ка̄йавин̃н̃еййа̄ пхот̣т̣хабба̄… мановин̃н̃еййа̄ дхамма̄ манасса а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, невасса читтам̣ парийа̄дийанти; амиссӣкатамевасса читтам̣ хоти, т̣хитам̣, а̄нен̃джаппаттам̣, вайан̃часса̄нупассатӣ’’ти.
неккхаммам̣ адхимуттасса, павивекан̃ча четасо;
абйа̄паджджа̄дхимуттасса, упа̄да̄наккхайасса ча.
тан̣хаккхайа̄дхимуттасса, асаммохан̃ча четасо;
дисва̄ а̄йатануппа̄дам̣, самма̄ читтам̣ вимуччати.
тасса самма̄вимуттасса, сантачиттасса бхиккхуно;
катасса пат̣ичайо наттхи, каран̣ӣйам̣ на виджджати.
село йатха̄ екаггхано, ва̄тена на самӣрати;
евам̣ рӯпа̄ раса̄ садда̄, гандха̄ пхасса̄ ча кевала̄.
ит̣т̣ха̄ дхамма̄ анит̣т̣ха̄ ча, на паведхенти та̄дино;
т̣хитам̣ читтам̣ виппамуттам̣, вайан̃часса̄нупассатӣти.
сон̣акол̣ивисаваттху нит̣т̣хитам̣.
148. дигун̣а̄диупа̄ханапат̣иккхепо
245. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘евам̣ кхо, бхиккхаве, кулапутта̄ ан̃н̃ам̣ бйа̄каронти, аттхо ча вутто, атта̄ ча анупанӣто. атха ча, панидхекачче могхапуриса̄ хасама̄накам̣, ман̃н̃е, ан̃н̃ам̣ бйа̄каронти, те паччха̄ вигха̄там̣ а̄паджджантӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ а̄мантеси – ‘‘твам̣ кхоси, сон̣а, сукхума̄ло. ануджа̄на̄ми те, сон̣а, екапала̄сикам̣ упа̄хана’’нти. ‘‘ахам̣ кхо, бханте, асӣтисакат̣ава̄хе хиран̃н̃ам̣ оха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, саттахаттхикан̃ча анӣкам̣. атха̄хам̣ бханте екапала̄сикам̣ че упа̄ханам̣ парихарисса̄ми, тасса ме бхависсанти ватта̄ро ‘сон̣о кол̣ивисо асӣтисакат̣ава̄хе хиран̃н̃ам̣ оха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджито, саттахаттхикан̃ча анӣкам̣. со да̄на̄йам̣ екапала̄сика̄су упа̄хана̄су сатто’ти. саче бхагава̄ бхиккхусан̇гхасса ануджа̄ниссати ахампи парибхун̃джисса̄ми; но че бхагава̄ бхиккхусан̇гхасса ануджа̄ниссати, ахампи на парибхун̃джисса̄мӣ’’ти. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, екапала̄сикам̣ упа̄ханам̣. на, бхиккхаве, дигун̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. на тигун̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. на гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ [ган̣ан̇ган̣ӯпа̄хана̄ (бахӯсу)] дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
дигун̣а̄диупа̄ханапат̣иккхепо нит̣т̣хито.
149. саббанӣлика̄дипат̣иккхепо
246. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ саббанӣлика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти…пе… саббапӣтика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти… саббалохитика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти… саббаман̃джит̣т̣хика̄ [саббаман̃джет̣т̣хика̄ (ка.)] упа̄хана̄йо дха̄ренти … саббакан̣ха̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти… саббамаха̄ран̇гаратта̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти… саббамаха̄на̄маратта̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти, ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, саббанӣлика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄…пе… на саббапӣтика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на саббалохитика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на саббаман̃джит̣т̣хика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на саббакан̣ха̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на саббамаха̄ран̇гаратта̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на саббамаха̄на̄маратта̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ нӣлакаваддхика̄ [ват̣т̣ика̄ (сӣ.)] упа̄хана̄йо дха̄ренти, пӣтакаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, лохитакаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, ман̃джит̣т̣хикаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, кан̣хаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, маха̄ран̇гараттаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, маха̄на̄мараттаваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти, ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, нӣлакаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄…пе… на пӣтакаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на лохитакаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на ман̃джит̣т̣хикаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на кан̣хаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на маха̄ран̇гараттаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на маха̄на̄мараттаваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ кхаллакабаддха̄ […бандха̄ (ка.)] упа̄хана̄йо дха̄ренти…пе… пут̣абаддха̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, па̄лигун̣т̣хима̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, тӯлапун̣н̣ика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, титтирапаттика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, мен̣д̣ависа̄н̣аваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, аджависа̄н̣аваддхика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, виччхика̄л̣ика̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, морапин̃чха [морапин̃джа (сӣ. сйа̄.)] парисиббита̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, читра̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти, ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, кхаллакабаддха̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄…пе… на пут̣абаддха̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на па̄лигун̣т̣хима̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на тӯлапун̣н̣ика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на титтирапаттика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на мен̣д̣ависа̄н̣аваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на аджависа̄н̣аваддхика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на виччхика̄л̣ика̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на морапин̃чхапарисиббита̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на читра̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ сӣхачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти…пе… бйаггхачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, дӣпичаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, аджиначаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, уддачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, маджджа̄рачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, ка̄л̣акачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄йо дха̄ренти, лувакачаммапариккхат̣а̄ [улӯкачаммапариккхат̣а̄ (йоджана̄)] упа̄хана̄йо дха̄ренти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти, ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, сӣхачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄…пе… на бйаггхачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на дӣпичаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на аджиначаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на уддачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на маджджа̄рачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на ка̄л̣акачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄, на лувакачаммапариккхат̣а̄ упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
саббанӣлика̄дипат̣иккхепо нит̣т̣хито.
150. омуккагун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄нуджа̄нана̄
247. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси, ан̃н̃атарена бхиккхуна̄ паччха̄саман̣ена. атха кхо со бхиккху кхан̃джама̄но бхагавантам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. аддаса̄ кхо ан̃н̃атаро упа̄сако гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ а̄рохитва̄ бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄ упа̄хана̄ а̄рохитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ йена со бхиккху тенупасан̇ками; упасан̇камитва̄ там̣ бхиккхум̣ абхива̄детва̄ етадавоча – ‘‘кисса, бханте, аййо кхан̃джатӣ’’ти? ‘‘па̄да̄ ме, а̄вусо, пхалита̄’’ти [пха̄лита̄ти (ка.)]. ‘‘ханда, бханте, упа̄хана̄йо’’ти. ‘‘алам̣, а̄вусо, пат̣иккхитта̄ бхагавата̄ гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄’’ти. ‘‘ган̣ха̄хета̄, бхиккху, упа̄хана̄йо’’ти. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, омуккам̣ гун̣ан̇гун̣ӯпа̄ханам̣. на, бхиккхаве, нава̄ гун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
омуккагун̣ан̇гун̣ӯпа̄хана̄нуджа̄нана̄ нит̣т̣хита̄.
151. аджджха̄ра̄ме упа̄ханапат̣иккхепо
248. тена кхо пана самайена бхагава̄ аджджхока̄се анупа̄хано чан̇камати. саттха̄ анупа̄хано чан̇каматӣти, тхера̄пи бхиккхӯ анупа̄хана̄ чан̇каманти. чхаббаггийа̄ бхиккхӯ, саттхари анупа̄хане чан̇камама̄не, тхересупи бхиккхӯсу анупа̄ханесу чан̇камама̄несу, саупа̄хана̄ чан̇каманти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ, саттхари анупа̄хане чан̇камама̄не, тхересупи бхиккхӯсу анупа̄ханесу чан̇камама̄несу, саупа̄хана̄ чан̇камиссантӣ’’ти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, чхаббаггийа̄ бхиккхӯ, саттхари анупа̄хане чан̇камама̄не, тхересупи бхиккхӯсу анупа̄ханесу чан̇камама̄несу, саупа̄хана̄ чан̇камантӣ’’ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… ‘‘катхан̃хи на̄ма те, бхиккхаве, могхапуриса̄, саттхари анупа̄хане чан̇камама̄не, тхересупи бхиккхӯсу анупа̄ханесу чан̇камама̄несу, саупа̄хана̄ чан̇камиссанти. име хи на̄ма, бхиккхаве, гихӣ ода̄таваттхавасанака̄ абхиджӣваникасса сиппасса ка̄ран̣а̄ а̄чарийесу сага̄рава̄ саппатисса̄ сабха̄гавуттика̄ вихариссанти. идха кхо там̣, бхиккхаве, собхетха, йам̣ тумхе евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе паббаджита̄ сама̄на̄ а̄чарийесу а̄чарийаматтесу упаджджха̄йесу упаджджха̄йаматтесу ага̄рава̄ аппатисса̄ асабха̄гавуттика̄ [сага̄рава̄ саггатисса̄ сабха̄гавуттика̄ (ка.)] вихареййа̄тха. нетам̣, бхиккхаве, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… вигарахитва̄…пе… дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, а̄чарийесу а̄чарийаматтесу упаджджха̄йесу упаджджха̄йаматтесу анупа̄ханесу чан̇камама̄несу саупа̄ханена чан̇камитаббам̣. йо чан̇камеййа, а̄патти дуккат̣асса. на ча, бхиккхаве, аджджха̄ра̄ме упа̄хана̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
249. тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно па̄дакхила̄ба̄дхо хоти. там̣ бхиккхӯ париггахетва̄ учча̄рампи пасса̄вампи никкха̄менти. аддаса̄ кхо бхагава̄ сена̄санача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анто те бхиккхӯ там̣ бхиккхум̣ париггахетва̄ учча̄рампи пасса̄вампи никкха̄менте, дисва̄на йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘ким̣ имасса, бхиккхаве, бхиккхуно а̄ба̄дхо’’ти? ‘‘имасса, бханте, а̄йасмато па̄дакхила̄ба̄дхо; имам̣ майам̣ париггахетва̄ учча̄рампи пасса̄вампи никкха̄мема̄’’ти. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йасса па̄да̄ ва̄ дуккха̄, па̄да̄ ва̄ пхалита̄, па̄дакхило ва̄ а̄ба̄дхо [па̄дакхила̄ба̄дхо ва̄ (сйа̄.)] упа̄ханам̣ дха̄рету’’нти.
тена кхо пана самайена бхиккхӯ адхотехи па̄дехи ман̃чампи пӣт̣хампи абхируханти; чӣварампи сена̄санампи дуссати. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ‘ида̄ни ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ абхирухисса̄мӣ’’ти упа̄ханам̣ дха̄ретунти.
тена кхо пана самайена бхиккхӯ раттийа̄ упосатхаггампи саннисаджджампи гаччханта̄ андхака̄ре кха̄н̣умпи кан̣т̣акампи аккаманти; па̄да̄ дуккха̄ хонти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, аджджха̄ра̄ме упа̄ханам̣ дха̄ретум̣, уккам̣, падӣпам̣, каттарадан̣д̣анти.
аджджха̄ра̄ме упа̄ханапат̣иккхепо нит̣т̣хито.
152. кат̣т̣хапа̄дука̄дипат̣иккхепо
250. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа кат̣т̣хапа̄дука̄йо абхирухитва̄ аджджхока̄се чан̇каманти, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кхат̣акхат̣асадда̄, анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхента̄, сеййатхидам̣ [има̄ тираччха̄накатха̄йо па̄чи. 508; дӣ. ни. 1.7; ма. ни. 2.223; сам̣. ни. 5.1080; а. ни. 10.69 а̄дайо] – ра̄джакатхам̣, чоракатхам̣, маха̄маттакатхам̣, сена̄катхам̣, бхайакатхам̣, йуддхакатхам̣, аннакатхам̣, па̄накатхам̣, ваттхакатхам̣, сайанакатхам̣, ма̄ла̄катхам̣, гандхакатхам̣, н̃а̄тикатхам̣, йа̄накатхам̣, га̄макатхам̣, нигамакатхам̣, нагаракатхам̣, джанападакатхам̣, иттхикатхам̣ [иттхикатхам̣ пурисакатхам̣ (ка.)], сӯракатхам̣, висикха̄катхам̣, кумбхат̣т̣ха̄накатхам̣, пуббапетакатхам̣, на̄наттакатхам̣, локаккха̄йикам̣, самуддаккха̄йикам̣, итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄; кӣт̣акампи аккамитва̄ ма̄ренти, бхиккхӯпи сама̄дхимха̄ ча̄венти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма чхаббаггийа̄ бхиккхӯ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа кат̣т̣хапа̄дука̄йо абхирухитва̄ аджджхока̄се чан̇камиссанти, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кхат̣акхат̣асадда̄ анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхента̄, сеййатхидам̣ – ра̄джакатхам̣, чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄, кӣт̣акампи аккамитва̄ ма̄рессанти, бхиккхӯпи сама̄дхимха̄ ча̄вессантӣ’’ти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, чхаббаггийа̄ бхиккхӯ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа кат̣т̣хапа̄дука̄йо абхирухитва̄ аджджхока̄се чан̇каманти, учча̄садда̄ маха̄садда̄ кхат̣акхат̣асадда̄, анекавихитам̣ тираччха̄накатхам̣ катхента̄, сеййатхидам̣, – ра̄джакатхам̣, чоракатхам̣…пе… итибхава̄бхавакатхам̣ ити ва̄, кӣт̣акампи аккамитва̄ ма̄ренти, бхиккхӯпи сама̄дхимха̄ ча̄вентӣ’’ти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти…пе… вигарахитва̄ дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, кат̣т̣хапа̄дука̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
атха кхо бхагава̄ ра̄джагахе йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена ба̄ра̄н̣асӣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ба̄ра̄н̣асӣ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – бхагавата̄ кат̣т̣хапа̄дука̄ пат̣иккхитта̄ти – та̄латарун̣е чхеда̄петва̄ та̄лапаттапа̄дука̄йо дха̄ренти; та̄ни та̄латарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йанти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ та̄латарун̣е чхеда̄петва̄ та̄лапаттапа̄дука̄йо дха̄рессанти; та̄ни та̄латарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йанти; екиндрийам̣ саман̣а̄ сакйапуттийа̄ джӣвам̣ вихет̣хентӣ’’ти. ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, чхаббаггийа̄ бхиккхӯ та̄латарун̣е чхеда̄петва̄ та̄лапаттапа̄дука̄йо дха̄ренти; та̄ни та̄латарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йантӣ’’ти? саччам̣ бхагава̄ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… катхан̃хи на̄ма те, бхиккхаве, могхапуриса̄ та̄латарун̣е чхеда̄петва̄ та̄лапаттапа̄дука̄йо дха̄рессанти; та̄ни та̄латарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йанти. джӣвасан̃н̃ино хи, бхиккхаве, манусса̄ руккхасмим̣. нетам̣, бхиккхаве, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… вигарахитва̄ дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, та̄лапаттапа̄дука̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ ‘бхагавата̄ та̄лапаттапа̄дука̄ пат̣иккхитта̄’ти вел̣утарун̣е чхеда̄петва̄ вел̣упаттапа̄дука̄йо дха̄ренти. та̄ни вел̣утарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йанти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ вел̣утарун̣е чхеда̄петва̄ вел̣упаттапа̄дука̄йо дха̄рессанти. та̄ни вел̣утарун̣а̄ни чхинна̄ни мила̄йанти. екиндрийам̣ саман̣а̄ сакйапуттийа̄ джӣвам̣ вихет̣хентӣ’’ти. ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… джӣвасан̃н̃ино хи, бхиккхаве, манусса̄ руккхасмим̣…пе… на, бхиккхаве, вел̣упаттапа̄дука̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
251. атха кхо бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена бхаддийам̣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена бхаддийам̣ тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ бхаддийе вихарати джа̄тийа̄ ване. тена кхо пана самайена бхаддийа̄ бхиккхӯ анекавихитам̣ па̄дукаман̣д̣ана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, тин̣апа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, мун̃джапа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, паббаджапа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, хинта̄лапа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, камалапа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, камбалапа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи, рин̃чанти уддесам̣ парипуччхам̣ адхисӣлам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃ам̣. йе те бхиккхӯ аппиччха̄…пе… те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма бхаддийа̄ бхиккхӯ анекавихитам̣ па̄дукаман̣д̣ана̄нуйогамануйутта̄ вихариссанти, тин̣апа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, мун̃джапа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, паббаджапа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, хинта̄лапа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, камалапа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, камбалапа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи, рин̃чиссанти уддесам̣ парипуччхам̣ адхисӣлам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃а’’нти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… ‘‘саччам̣ кира, бхиккхаве, бхаддийа̄ бхиккхӯ анекавихитам̣ па̄дукаман̣д̣ана̄нуйогамануйутта̄ вихаранти, тин̣апа̄дукам̣ каронтипи ка̄ра̄пентипи…пе… рин̃чанти уддесам̣ парипуччхам̣ адхисӣлам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃а’’нти? ‘‘саччам̣, бхагава̄’’ти. вигарахи буддхо бхагава̄…пе… ‘‘катхан̃хи на̄ма те, бхиккхаве, могхапуриса̄ анекавихитам̣ па̄дукаман̣д̣ана̄нуйогамануйутта̄ вихариссанти, тин̣апа̄дукам̣ кариссантипи ка̄ра̄пессантипи…пе… рин̃чиссанти уддесам̣ парипуччхам̣ адхисӣлам̣ адхичиттам̣ адхипан̃н̃ам̣. нетам̣, бхиккхаве, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… вигарахитва̄…пе… дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, тин̣апа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на мун̃джапа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на паббаджапа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на хинта̄лапа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на камалапа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на камбалапа̄дука̄ дха̄ретабба̄, на сован̣н̣амайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на рӯпийамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на ман̣имайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на вел̣урийамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на пхаликамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на кам̣самайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на ка̄чамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на типумайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на сӣсамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄, на тамбалохамайа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса. на ча, бхиккхаве, ка̄чи сан̇каманийа̄ па̄дука̄ дха̄ретабба̄. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тиссо па̄дука̄ дхуват̣т̣ха̄нийа̄ асан̇каманийа̄йо – ваччапа̄дукам̣, пасса̄вапа̄дукам̣, а̄чаманапа̄дука’’нти.
252. атха кхо бхагава̄ бхаддийе йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена са̄ваттхи тадавасари. татра судам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ ачираватийа̄ надийа̄ га̄вӣнам̣ тарантӣнам̣ виса̄н̣есупи ган̣ханти, кан̣н̣есупи ган̣ханти, гӣва̄йапи ган̣ханти, чхеппа̄пи ган̣ханти, пит̣т̣химпи абхируханти, раттачитта̄пи ан̇гаджа̄там̣ чхупанти, ваччхатаримпи ога̄хетва̄ ма̄ренти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма саман̣а̄ сакйапуттийа̄ га̄вӣнам̣ тарантӣнам̣ виса̄н̣есупи гахессанти…пе… сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. ассосум̣ кхо бхиккхӯ тесам̣ манусса̄нам̣ уджджха̄йанта̄нам̣ кхиййанта̄нам̣ випа̄чента̄нам̣. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣…пе… саччам̣ кира, бхиккхаве,…пе… саччам̣ бхагава̄ти…пе… вигарахитва̄…пе… дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, га̄вӣнам̣ виса̄н̣есу гахетаббам̣, на кан̣н̣есу гахетаббам̣, на гӣва̄йа гахетаббам̣, на чхеппа̄йа гахетаббам̣, на пит̣т̣хи абхирухитабба̄. йо абхирухеййа, а̄патти дуккат̣асса. на ча, бхиккхаве, раттачиттена ан̇гаджа̄там̣ чхупитаббам̣. йо чхупеййа, а̄патти тхуллаччайасса. на ваччхатарӣ ма̄ретабба̄. йо ма̄реййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо’’ти.
кат̣т̣хапа̄дука̄дипат̣иккхепо нит̣т̣хито.
153. йа̄на̄дипат̣иккхепо
253. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ йа̄нена йа̄йанти, иттхийуттенапи пурисантарена, пурисайуттенапи иттхантарена. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘сеййатха̄пи ган̇га̄махийа̄йа̄’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, йа̄нена йа̄йитаббам̣. йо йа̄йеййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти. тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху косалесу джанападе са̄ваттхим̣ гаччханто бхагавантам̣ дассана̄йа антара̄магге гила̄но хоти. атха кхо со бхиккху магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. манусса̄ там̣ бхиккхум̣ дисва̄ етадавочум̣ – ‘‘кахам̣, бханте, аййо гамиссатӣ’’ти? ‘‘са̄ваттхим̣ кхо ахам̣, а̄вусо, гамисса̄ми бхагавантам̣ дассана̄йа̄’’ти. ‘‘ехи, бханте, гамисса̄ма̄’’ти. ‘‘на̄хам̣, а̄вусо, саккоми, гила̄номхӣ’’ти. ‘‘ехи, бханте, йа̄нам̣ абхируха̄’’ти. ‘‘алам̣, а̄вусо, пат̣иккхиттам̣ бхагавата̄ йа̄на’’нти куккучча̄йанто йа̄нам̣ на̄бхирухи. атха кхо со бхиккху са̄ваттхим̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочеси. бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄насса йа̄нанти. атха кхо бхиккхӯнам̣ етадахоси – ‘‘иттхийуттам̣ ну кхо пурисайуттам̣ ну кхо’’ти? бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пурисайуттам̣ хаттхават̣т̣аканти.
тена кхо пана самайена ан̃н̃атарасса бхиккхуно йа̄нуггха̄тена ба̄л̣хатарам̣ апха̄су ахоси. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, сивикам̣ па̄т̣ан̇кинти.
йа̄на̄дипат̣иккхепо нит̣т̣хито.
154. учча̄сайанамаха̄сайанапат̣иккхепо
254. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ учча̄сайанамаха̄сайана̄ни дха̄ренти, сеййатхидам̣ – а̄сандим̣, паллан̇кам̣, гонакам̣, читтакам̣, пат̣икам̣, пат̣аликам̣, тӯликам̣, викатикам̣, уддхаломим̣ [ундаломим̣ (ка.), уддаломим̣ (ка.)], еканталомим̣, кат̣т̣иссам̣, косеййам̣, куттакам̣, хаттхаттхарам̣, ассаттхарам̣, ратхаттхарам̣, аджинапавен̣им̣, кадалимигапаварапаччаттхаран̣ам̣, сауттараччхадам̣, убхатолохитакӯпадха̄нанти. манусса̄ виха̄рача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анта̄ пасситва̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, учча̄сайанамаха̄сайана̄ни дха̄ретабба̄ни, сеййатхидам̣ – а̄санди, паллан̇ко, гонако, читтако, пат̣ика̄, пат̣алика̄, тӯлика̄, викатика̄, уддхаломи, еканталоми, кат̣т̣иссам̣, косеййам̣, куттакам̣, хаттхаттхарам̣, ассаттхарам̣, ратхаттхарам̣, аджинапавен̣и, кадалимигапаварапаччаттхаран̣ам̣, сауттараччхадам̣, убхатолохитакӯпадха̄нам̣. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
учча̄сайанамаха̄сайанапат̣иккхепо нит̣т̣хито.
155. саббачаммапат̣иккхепо
255. тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – бхагавата̄ учча̄сайанамаха̄сайана̄ни пат̣иккхитта̄нӣти – маха̄чамма̄ни дха̄ренти, сӣхачаммам̣ бйаггхачаммам̣ дӣпичаммам̣. та̄ни ман̃чаппама̄н̣енапи чхинна̄ни хонти, пӣт̣хаппама̄н̣енапи чхинна̄ни хонти, антопи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, антопи пӣт̣хе пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи пӣт̣хе пан̃н̃атта̄ни хонти. манусса̄ виха̄рача̄рикам̣ а̄хин̣д̣анта̄ пасситва̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, маха̄чамма̄ни дха̄ретабба̄ни, сӣхачаммам̣ бйаггхачаммам̣ дӣпичаммам̣. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ – бхагавата̄ маха̄чамма̄ни пат̣иккхитта̄нӣти – гочамма̄ни дха̄ренти. та̄ни ман̃чаппама̄н̣енапи чхинна̄ни хонти, пӣт̣хаппама̄н̣енапи чхинна̄ни хонти, антопи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи ман̃че пан̃н̃атта̄ни хонти, антопи пӣт̣хе пан̃н̃атта̄ни хонти, бахипи пӣт̣хе пан̃н̃атта̄ни хонти. ан̃н̃атаропи па̄пабхиккху ан̃н̃атарасса па̄пупа̄сакасса кулӯпако хоти. атха кхо со па̄пабхиккху пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена тасса па̄пупа̄сакасса нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди. атха кхо со па̄пупа̄сако йена со па̄пабхиккху тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ там̣ па̄пабхиккхум̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. тена кхо пана самайена тасса па̄пупа̄сакасса ваччхако хоти тарун̣ако абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико читро, сеййатха̄пи дӣпиччха̄по. атха кхо со па̄пабхиккху там̣ ваччхакам̣ саккаччам̣ упаниджджха̄йати. атха кхо со па̄пупа̄сако там̣ па̄пабхиккхум̣ етадавоча – ‘‘кисса, бханте, аййо имам̣ ваччхакам̣ саккаччам̣ упаниджджха̄йатӣ’’ти? ‘‘аттхо ме, а̄вусо, имасса ваччхакасса чаммена̄’’ти. атха кхо со па̄пупа̄сако там̣ ваччхакам̣ вадхитва̄ чаммам̣ видхунитва̄ тасса па̄пабхиккхуно па̄да̄си. атха кхо со па̄пабхиккху там̣ чаммам̣ сан̇гха̄т̣ийа̄ пат̣иччха̄детва̄ агама̄си. атха кхо са̄ га̄вӣ ваччхагиддхинӣ там̣ па̄пабхиккхум̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхи. бхиккхӯ евама̄хам̣су – ‘‘кисса тйа̄йам̣, а̄вусо, га̄вӣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхӣ’’ти? ‘‘ахампи кхо, а̄вусо, на джа̄на̄ми кена [кеначи (ка.)] мйа̄йам̣ га̄вӣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхӣ’’ти. тена кхо пана самайена тасса па̄пабхиккхуно сан̇гха̄т̣и лохитена маккхита̄ хоти. бхиккхӯ евама̄хам̣су – ‘‘айам̣ пана те, а̄вусо, сан̇гха̄т̣и ким̣ ката̄’’ти? атха кхо со па̄пабхиккху бхиккхӯнам̣ етаматтхам̣ а̄рочеси. ‘‘ким̣ пана твам̣, а̄вусо, па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапесӣ’’ти? ‘‘евама̄вусо’’ти. йе те бхиккхӯ аппиччха̄ те уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘катхан̃хи на̄ма бхиккху па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапессати, нану бхагавата̄ анекапарийа̄йена па̄н̣а̄типа̄то гарахито, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ пасаттха̄’’ти. атха кхо те бхиккхӯ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣.
атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ там̣ па̄пабхиккхум̣ пат̣ипуччхи – ‘‘саччам̣ кира твам̣, бхиккху, па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапесӣ’’ти? саччам̣ бхагава̄ти…пе… катхан̃хи на̄ма твам̣, могхапуриса, па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапессаси, нану майа̄, могхапуриса, анекапарийа̄йена па̄н̣а̄типа̄то гарахито, па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ пасаттха̄. нетам̣, могхапуриса, аппасанна̄нам̣ ва̄ паса̄да̄йа…пе… вигарахитва̄ дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘на, бхиккхаве, па̄н̣а̄типа̄те сама̄дапетаббам̣. йо сама̄дапеййа, йатха̄дхаммо ка̄ретаббо. на, бхиккхаве, гочаммам̣ дха̄ретаббам̣. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса. на ча, бхиккхаве, кин̃чи чаммам̣ дха̄ретаббам̣. йо дха̄реййа, а̄патти дуккат̣асса̄’’ти.
саббачаммапат̣иккхепо нит̣т̣хито.
156. гихивиката̄нун̃н̃а̄та̄ди
256. тена кхо пана самайена манусса̄нам̣ ман̃чампи пӣт̣хампи чаммонаддха̄ни хонти, чаммавинаддха̄ни. бхиккхӯ куккучча̄йанта̄ на̄бхинисӣданти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гихивикатам̣ абхинисӣдитум̣, на твева абхинипаджджитунти.
тена кхо пана самайена виха̄ра̄ чаммаваддхехи огумпхийанти [огумбхийанти (ка.)]. бхиккхӯ куккучча̄йанта̄ на̄бхинисӣданти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бандханаматтам̣ абхинисӣдитунти.
тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ саупа̄хана̄ га̄мам̣ пависанти. манусса̄ уджджха̄йанти кхиййанти випа̄ченти – ‘‘сеййатха̄пи гихӣ ка̄мабхогино’’ти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. на, бхиккхаве, саупа̄ханена га̄мо пависитаббо. йо пависеййа, а̄патти дуккат̣асса̄ти.
тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху гила̄но хоти, на саккоти вина̄ упа̄ханена га̄мам̣ пависитум̣. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гила̄нена бхиккхуна̄ саупа̄ханена га̄мам̣ пависитунти.
гихивиката̄нун̃н̃а̄та̄ди нит̣т̣хита̄.
157. сон̣акут̣икан̣н̣аваттху
257. [уда̄. 46 сокасуттена сам̣сандитва̄ пасситаббам̣] тена кхо пана самайена а̄йасма̄ маха̄качча̄но авантӣсу вихарати курарагхаре [курурагхаре (ка.)] папатаке [папа̄те (сӣ. сйа̄.) паваттхе (уда̄. 46)] паббате. тена кхо пана самайена сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмато маха̄качча̄насса упат̣т̣ха̄ко хоти. атха кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ йатха̄хам̣, бханте, аййена маха̄качча̄нена дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣, бханте, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти. ( ) [(евам̣ вутте а̄йасма̄ маха̄качча̄йано сон̣ам̣ упа̄сакам̣ кут̣икан̣н̣ам̣ етадавоча) (сйа̄. уда̄. 46)] ‘‘дуккарам̣ кхо, сон̣а, йа̄ваджӣвам̣ екасеййам̣ екабхаттам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. ин̇гха, твам̣, сон̣а, таттхева ага̄рикабхӯто буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануйун̃джа, ка̄лайуттам̣ екасеййам̣ екабхаттам̣ брахмачарийа’’нти. атха кхо сон̣асса упа̄сакасса кут̣икан̣н̣асса йо ахоси паббаджджа̄бхисан̇кха̄ро со пат̣иппассамбхи. дутийампи кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о …пе… татийампи кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо сон̣о упа̄сако кут̣икан̣н̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘йатха̄ йатха̄хам̣, бханте, аййена маха̄качча̄нена дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ екантапарипун̣н̣ам̣ екантапарисуддхам̣ сан̇кхаликхитам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣. иччха̄махам̣, бханте, кесамассум̣ оха̄ретва̄ ка̄са̄йа̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджитум̣. пабба̄джету мам̣, бханте, аййо маха̄качча̄но’’ти. атха кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но сон̣ам̣ упа̄сакам̣ кут̣икан̣н̣ам̣ пабба̄джеси. тена кхо пана самайена авантидаккхин̣а̄патхо аппабхиккхуко хоти. атха кхо а̄йасма̄ маха̄качча̄но тин̣н̣ам̣ васса̄нам̣ аччайена киччхена касирена тато тато дасаваггам̣ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ упасампа̄деси.
сон̣акут̣икан̣н̣аваттху нит̣т̣хитам̣.
158. маха̄качча̄насса пан̃чаварапаридассана̄
атха кхо а̄йасмато сон̣асса вассам̣вут̣т̣хасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘сутойева кхо ме со бхагава̄ едисо ча едисо ча̄ти, на ча майа̄ саммукха̄ дит̣т̣хо, гаччхеййа̄хам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣, саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄неййа̄’’ти. атха кхо а̄йасма̄ сон̣о са̄йанхасамайам̣ пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито йена̄йасма̄ маха̄качча̄но тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо а̄йасма̄ сон̣о а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ етадавоча – ‘‘идха майхам̣, бханте, рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘суто йева кхо ме со бхагава̄ едисо ча едисо ча̄ти, на ча майа̄ саммукха̄ дит̣т̣хо, гаччхеййа̄хам̣ там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣, саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄неййа̄’ти; гаччхеййа̄хам̣, бханте, там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣, саче мам̣ упаджджха̄йо ануджа̄на̄тӣ’’ти. ‘‘са̄дху са̄дху, сон̣а. гаччха твам̣, сон̣а, там̣ бхагавантам̣ дассана̄йа арахантам̣ самма̄самбуддхам̣. даккхиссаси твам̣, сон̣а, там̣ бхагавантам̣ па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣ сантиндрийам̣ сантама̄насам̣ уттамадаматхасаматхам̣ амануппаттам̣ дантам̣ гуттам̣ йатиндрийам̣ на̄гам̣. тена хи твам̣, сон̣а, мама вачанена бхагавато па̄де сираса̄ ванда – ‘упаджджха̄йо ме, бханте, а̄йасма̄ маха̄качча̄но бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣ’’’ти. еван̃ча вадехи – ‘‘авантидаккхин̣а̄патхо, бханте, аппабхиккхуко, тин̣н̣ам̣ ме васса̄нам̣ аччайена киччхена касирена тато тато дасаваггам̣ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ упасампадам̣ алаттхам̣; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе аппатарена ган̣ена упасампадам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, кан̣хуттара̄ бхӯми кхара̄ гокан̣т̣акахата̄; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе гун̣ан̇гун̣ӯпа̄ханам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, наха̄нагарука̄ манусса̄ удакасуддхика̄; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе дхуванаха̄нам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. сеййатха̄пи, бханте, маджджхимесу джанападесу ерагӯ морагӯ маджджа̄рӯ [маджджха̄рӯ (ка.)] джантӯ, евамева кхо, бханте, авантидаккхин̣а̄патхе чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе чамма̄ни аттхаран̣а̄ни ануджа̄неййа, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. етарахи, бханте, манусса̄ ниссӣмагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ денти – ‘имам̣ чӣварам̣ иттханна̄масса дема̄’’’ти. те а̄гантва̄ а̄роченти – ‘иттханна̄мехи те, а̄вусо, мануссехи чӣварам̣ динна’нти те куккучча̄йанта̄ на са̄дийанти – ‘ма̄ но ниссаггийам̣ ахосӣ’ти; аппева на̄ма бхагава̄ чӣваре парийа̄йам̣ а̄чиккхеййа̄’’ти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о а̄йасмато маха̄качча̄насса пат̣иссутва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ а̄йасмантам̣ маха̄качча̄нам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена са̄ваттхи тена пакка̄ми. анупуббена йена са̄ваттхи джетаванам̣ ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄мо йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. атха кхо бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘имасса, а̄нанда, а̄гантукасса бхиккхуно сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’’ти. атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо – ‘‘йасса кхо мам̣ бхагава̄ а̄н̣а̄пети, ‘имасса, а̄нанда, а̄гантукасса бхиккхуно сена̄санам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’ти, иччхати бхагава̄ тена бхиккхуна̄ саддхим̣ екавиха̄ре ваттхум̣, иччхати бхагава̄ а̄йасмата̄ сон̣ена саддхим̣ екавиха̄ре ваттху’’нти – йасмим̣ виха̄ре бхагава̄ вихарати тасмим̣ виха̄ре а̄йасмато сон̣асса сена̄санам̣ пан̃н̃а̄песи.
258. атха кхо бхагава̄ бахудева раттим̣ аджджхока̄се вӣтина̄метва̄ виха̄рам̣ па̄виси. а̄йасма̄пи кхо сон̣о бахудева раттим̣ аджджхока̄се вӣтина̄метва̄ виха̄рам̣ па̄виси. атха кхо бхагава̄ раттийа̄ паччӯсасамайам̣ паччут̣т̣ха̄йа а̄йасмантам̣ сон̣ам̣ аджджхеси – ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, бхиккху, дхаммо бха̄ситу’’нти. ‘‘евам̣, бханте’’ти кхо а̄йасма̄ сон̣о бхагавато пат̣иссун̣итва̄ сабба̄нева ат̣т̣хакаваггика̄ни сарена абха̄си. атха кхо бхагава̄ а̄йасмато сон̣асса сарабхан̃н̃апарийоса̄не аббха̄нумоди – ‘‘са̄дху, са̄дху, бхиккху. суггахита̄ни кхо те, бхиккху, ат̣т̣хакаваггика̄ни, суманасиката̄ни сӯпадха̄рита̄ни. калйа̄н̣ийа̄пи ва̄ча̄йа саманна̄гато, виссат̣т̣ха̄йа, анелагала̄йа [анел̣агала̄йа (ка.)], аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄. кативассоси твам̣, бхиккхӯ’’ти? ‘‘екавассохам̣, бхагава̄’’ти. ‘‘кисса пана твам̣, бхиккху, евам̣ чирам̣ ака̄сӣ’’ти? ‘‘чирам̣ дит̣т̣хо ме, бханте, ка̄месу а̄дӣнаво, апи ча самба̄дха̄ гхара̄ва̄са̄ бахукичча̄ бахукаран̣ӣйа̄’’ти. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
[уда̄. 46 уда̄непи] ‘‘дисва̄ а̄дӣнавам̣ локе, н̃атва̄ дхаммам̣ нирӯпадхим̣;
арийо на раматӣ па̄пе, па̄пе на раматӣ сучӣ’’ти.
атха кхо а̄йасма̄ сон̣о – пат̣исаммодати кхо мам̣ бхагава̄, айам̣ кхвасса ка̄ло йам̣ ме упаджджха̄йо паридассӣти – ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘упаджджха̄йо ме, бханте, а̄йасма̄ маха̄качча̄но бхагавато па̄де сираса̄ вандати, еван̃ча вадети авантидаккхин̣а̄патхо, бханте, аппабхиккхуко. тин̣н̣ам̣ ме васса̄нам̣ аччайена киччхена касирена тато тато дасаваггам̣ бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄та̄петва̄ упасампадам̣ алаттхам̣, аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе аппатарена ган̣ена упасампадам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, кан̣хуттара̄ бхӯми кхара̄ гокан̣т̣акахата̄; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе гун̣ан̇гун̣ӯпа̄ханам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, наха̄нагарука̄ манусса̄ удакасуддхика̄, аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе дхуванаха̄нам̣ ануджа̄неййа. авантидаккхин̣а̄патхе, бханте, чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. сеййатха̄пи, бханте, маджджхимесу джанападесу ерагӯ морагӯ маджджа̄рӯ джантӯ, евамева кхо, бханте, авантидаккхин̣а̄патхе чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣; аппева на̄ма бхагава̄ авантидаккхин̣а̄патхе чамма̄ни аттхаран̣а̄ни ануджа̄неййа, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. етарахи, бханте, манусса̄ ниссӣмагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ денти – ‘имам̣ чӣварам̣ иттханна̄масса дема̄’ти. те а̄гантва̄ а̄роченти – ‘иттханна̄мехи те, а̄вусо, мануссехи чӣварам̣ динна’нти. те куккучча̄йанта̄ на са̄дийанти – ‘ма̄ но ниссаггийам̣ ахосӣ’ти; аппева на̄ма бхагава̄ чӣваре парийа̄йам̣ а̄чиккхеййа̄’’ти.
259. атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘авантидаккхин̣а̄патхо, бхиккхаве, аппабхиккхуко. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампадам̣. татриме паччантима̄ джанапада̄ – пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ [каджан̇галам̣ (сӣ. сйа̄.)] на̄ма нигамо, тасса парена маха̄са̄ла̄, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа саллаватӣ [салалаватӣ (сӣ.)] на̄ма надӣ, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе; уттара̄йа диса̄йа усӣраддхаджо на̄ма паббато, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, еварӯпесу паччантимесу джанападесу винайадхарапан̃чамена ган̣ена упасампадам̣. авантидаккхин̣а̄патхе, бхиккхаве, кан̣хуттара̄ бхӯми кхара̄ гокан̣т̣акахата̄. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу гун̣ан̇гун̣ӯпа̄ханам̣. авантидаккхин̣а̄патхе, бхиккхаве, наха̄нагарука̄ манусса̄ удакасуддхика̄. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу дхуванаха̄нам̣. авантидаккхин̣а̄патхе, бхиккхаве, чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. сеййатха̄пи, бхиккхаве, маджджхимесу джанападесу ерагӯ морагӯ маджджа̄рӯ джантӯ, евамева кхо, бхиккхаве, авантидаккхин̣а̄патхе чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, саббапаччантимесу джанападесу чамма̄ни аттхаран̣а̄ни, ел̣акачаммам̣ аджачаммам̣ мигачаммам̣. идха пана, бхиккхаве, манусса̄ ниссӣмагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ чӣварам̣ денти – ‘имам̣ чӣварам̣ иттханна̄масса дема̄’ти. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, са̄дитум̣, на та̄ва там̣ ган̣анӯпагам̣ йа̄ва на хаттхам̣ гаччхатӣ’’ти.
маха̄качча̄насса пан̃чаварапаридассана̄ нит̣т̣хита̄.
чаммаккхандхако пан̃чамо.
159. тассудда̄нам̣
ра̄джа̄ ча ма̄гадхо сон̣о, асӣтисахассиссаро;
са̄гато гиджджхакӯт̣асмим̣, бахум̣ дассети уттарим̣.
паббаджджа̄раддхабхиджджим̣су, вӣн̣ам̣ екапала̄сикам̣;
нӣла̄ пӣта̄ лохитика̄, ман̃джит̣т̣ха̄ кан̣хамева ча.
маха̄ран̇гамаха̄на̄ма̄, ваддхика̄ ча пат̣иккхипи;
кхаллака̄ пут̣апа̄ли ча, тӯлатиттирамен̣д̣аджа̄.
виччхика̄ морачитра̄ ча, сӣхабйаггха̄ ча дӣпика̄;
аджинудда̄ маджджа̄рӣ ча, ка̄л̣алувакапариккхат̣а̄.
пхалитупа̄хана̄ кхила̄, дхотакха̄н̣укхат̣акхат̣а̄;
та̄лавел̣утин̣ам̣ чева, мун̃джапаббаджахинта̄ла̄.
камалакамбаласован̣н̣а̄, рӯпика̄ ман̣ивел̣урийа̄;
пхалика̄ кам̣сака̄ча̄ ча, типусӣсан̃ча тамбака̄.
га̄вӣ йа̄нам̣ гила̄но ча, пуриса̄йуттасивика̄;
сайана̄ни маха̄чамма̄, гочаммехи ча па̄пако.
гихӣнам̣ чаммаваддхехи, пависанти гила̄йано;
маха̄качча̄йано сон̣о, сарена ат̣т̣хакаваггикам̣.
упасампадам̣ пан̃чахи, гун̣ан̇гун̣а̄ дхувасина̄;
чамматтхаран̣а̄нун̃н̃а̄си, на та̄ва ган̣анӯпагам̣;
ада̄си ме варе пан̃ча, сон̣аттхерасса на̄йакоти.
имамхи кхандхаке ваттхӯни тесат̣т̣хи.
чаммаккхандхако нит̣т̣хито.