намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
винайапит̣аке
маха̄ваггапа̄л̣и
1. маха̄кхандхако
1. бодхикатха̄
1. [уда̄. 1 а̄дайо] тена самайена буддхо бхагава̄ урувела̄йам̣ вихарати наджджа̄ неран̃джара̄йа тӣре бодхируккхамӯле пат̣хама̄бхисамбуддхо. атха кхо бхагава̄ бодхируккхамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ [вимуттисукхам̣ пат̣исам̣ведӣ (ка.)]. атха кхо бхагава̄ раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄си – ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣, на̄марӯпапаччайа̄ сал̣а̄йатанам̣, сал̣а̄йатанапаччайа̄ пхассо, пхассапаччайа̄ ведана̄, ведана̄паччайа̄ тан̣ха̄, тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄нам̣, упа̄да̄напаччайа̄ бхаво, бхавапаччайа̄ джа̄ти, джа̄типаччайа̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ самбхаванти – еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти. ‘‘авиджджа̄йатвева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо, сан̇кха̄раниродха̄ вин̃н̃а̄н̣аниродхо, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ на̄марӯпаниродхо, на̄марӯпаниродха̄ сал̣а̄йатананиродхо, сал̣а̄йатананиродха̄ пхассаниродхо, пхассаниродха̄ ведана̄ниродхо, ведана̄ниродха̄ тан̣ха̄ниродхо, тан̣ха̄ниродха̄ упа̄да̄наниродхо, упа̄да̄наниродха̄ бхаваниродхо, бхаваниродха̄ джа̄тиниродхо, джа̄тиниродха̄ джара̄маран̣ам̣ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄са̄ нируджджханти – еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса ниродхо хотӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄;
а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса;
атхасса кан̇кха̄ вапайанти сабба̄;
йато паджа̄на̄ти сахетудхамма’’нти.
2. [уда̄. 2] атха кхо бхагава̄ раттийа̄ маджджхимам̣ йа̄мам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄си – ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ…пе… ниродхо хотӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄;
а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса;
атхасса кан̇кха̄ вапайанти сабба̄;
йато кхайам̣ паччайа̄нам̣ аведӣ’’ти.
3. [уда̄. 3] атха кхо бхагава̄ раттийа̄ паччхимам̣ йа̄мам̣ пат̣иччасамуппа̄дам̣ ануломапат̣иломам̣ манаса̄ка̄си – ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣…пе… еваметасса кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хоти…пе… ниродхо хотӣ’’ти.
атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
‘‘йада̄ хаве па̄тубхаванти дхамма̄;
а̄та̄пино джха̄йато бра̄хман̣асса;
видхӯпайам̣ тит̣т̣хати ма̄расенам̣;
сӯрийова [сурийова (сӣ. сйа̄. кам̣.)] обха̄сайаманталиккха’’нти.
бодхикатха̄ нит̣т̣хита̄.
2. аджапа̄лакатха̄
4. [уда̄. 4] атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ аджапа̄ланигродхамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ. атха кхо ан̃н̃атаро хум̣хун̇каджа̄тико бра̄хман̣о йена бхагава̄ тенупасан̇ками. упасан̇камитва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммоди. саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо со бра̄хман̣о бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘китта̄вата̄ ну кхо, бхо готама, бра̄хман̣о хоти, катаме ча пана бра̄хман̣акаран̣а̄ [бра̄хман̣ака̄рака̄ (ка.) бра̄хман̣акара̄н̣а̄ (?)] дхамма̄’’ти? атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
[нетти. 103] йо бра̄хман̣о ба̄хитапа̄падхаммо;
нихум̣хун̇ко никкаса̄во йататто;
ведантагӯ вуситабрахмачарийо;
дхаммена со брахмава̄дам̣ вадеййа;
йассуссада̄ наттхи кухин̃чи локе’’ти.
аджапа̄лакатха̄ нит̣т̣хита̄.
3. мучалиндакатха̄
5. [уда̄. 11] атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ аджапа̄ланигродхамӯла̄ йена мучалиндо тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ мучалиндамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ. тена кхо пана самайена маха̄ ака̄ламегхо удапа̄ди, сатта̄хаваддалика̄ сӣтава̄тадуддинӣ. атха кхо мучалиндо на̄гара̄джа̄ сакабхавана̄ никкхамитва̄ бхагавато ка̄йам̣ саттаккхаттум̣ бхогехи париккхипитва̄ упаримуддхани махантам̣ пхан̣ам̣ каритва̄ ат̣т̣ха̄си – ‘‘ма̄ бхагавантам̣ сӣтам̣, ма̄ бхагавантам̣ ун̣хам̣, ма̄ бхагавантам̣ д̣ам̣самакасава̄та̄тапасарӣсапасампхассо’’ти […сирим̣ сапа… (сӣ. сйа̄. кам̣.)]. атха кхо мучалиндо на̄гара̄джа̄ сатта̄хасса аччайена виддхам̣ вигатавала̄хакам̣ девам̣ видитва̄ бхагавато ка̄йа̄ бхоге винивет̣хетва̄ сакаван̣н̣ам̣ пат̣исам̣харитва̄ ма̄н̣авакаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄ бхагавато пурато ат̣т̣ха̄си пан̃джалико бхагавантам̣ намассама̄но. атха кхо бхагава̄ етаматтхам̣ видитва̄ та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси –
[катха̄. 338 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи]‘‘сукхо вивеко тут̣т̣хасса, сутадхаммасса пассато;
абйа̄паджджам̣ сукхам̣ локе, па̄н̣абхӯтесу сам̣йамо.
[катха̄. 338 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи]‘‘сукха̄ вира̄гата̄ локе, ка̄ма̄нам̣ саматиккамо;
асмима̄насса йо винайо, етам̣ ве парамам̣ сукха’’нти.
мучалиндакатха̄ нит̣т̣хита̄.
4. ра̄джа̄йатанакатха̄
6. атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ мучалиндамӯла̄ йена ра̄джа̄йатанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ ра̄джа̄йатанамӯле сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди вимуттисукхапат̣исам̣ведӣ. тена кхо пана самайена тапусса [тапассу (сӣ.)] бхаллика̄ ва̄н̣иджа̄ уккала̄ там̣ десам̣ аддха̄намаггаппат̣ипанна̄ хонти. атха кхо тапуссабхаллика̄нам̣ ва̄н̣иджа̄нам̣ н̃а̄тиса̄лохита̄ девата̄ тапуссабхаллике ва̄н̣идже етадавоча – ‘‘айам̣, ма̄риса̄, бхагава̄ ра̄джа̄йатанамӯле вихарати пат̣хама̄бхисамбуддхо; гаччхатха там̣ бхагавантам̣ мантхена ча мадхупин̣д̣ика̄йа ча патима̄нетха; там̣ во бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха кхо тапуссабхаллика̄ ва̄н̣иджа̄ мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. екамантам̣ т̣хита̄ кхо тапуссабхаллика̄ ва̄н̣иджа̄ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘пат̣игган̣ха̄ту но, бханте, бхагава̄ мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча, йам̣ амха̄кам̣ асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘на кхо татха̄гата̄ хаттхесу пат̣игган̣ханти. кимхи ну кхо ахам̣ пат̣игган̣хеййам̣ мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча̄’’ти? атха кхо чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа чатуддиса̄ чатта̄ро селамайе патте бхагавато упана̄месум̣ – ‘‘идха, бханте, бхагава̄ пат̣игган̣ха̄ту мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча̄’’ти. пат̣иггахеси бхагава̄ паччаггхе селамайе патте мантхан̃ча мадхупин̣д̣икан̃ча, пат̣иггахетва̄ парибхун̃джи. атха кхо тапуссабхаллика̄ ва̄н̣иджа̄ бхагавантам̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣ видитва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавантам̣ (онӣтапаттапа̄н̣им̣ видитва̄ бхагавато па̄десу сираса̄ нипатитва̄ бхагавантам̣) [( ) сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи] етадавочум̣ – ‘‘ете майам̣, бханте, бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма дхамман̃ча, упа̄саке но бхагава̄ дха̄рету аджджатагге па̄н̣упете саран̣ам̣ гате’’ти. те ча локе пат̣хамам̣ упа̄сака̄ ахесум̣ двева̄чика̄.
ра̄джа̄йатанакатха̄ нит̣т̣хита̄.
5. брахмайа̄чанакатха̄
7. [айам̣ брахмайа̄чанакатха̄ дӣ. ни. 2.64 а̄дайо; ма. ни. 1.281 а̄дайо; ма. ни. 2.336 а̄дайо; сам̣. ни. 1.172 а̄дайо] атха кхо бхагава̄ сатта̄хасса аччайена тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣хахитва̄ ра̄джа̄йатанамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками. татра судам̣ бхагава̄ аджапа̄ланигродхамӯле вихарати. атха кхо бхагавато рахогатасса пат̣исаллӣнасса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди – ‘‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо гамбхӣро дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо. а̄лайара̄ма̄ кхо пана̄йам̣ паджа̄ а̄лайарата̄ а̄лайасаммудита̄. а̄лайара̄ма̄йа кхо пана паджа̄йа а̄лайарата̄йа а̄лайасаммудита̄йа дуддасам̣ идам̣ т̣ха̄нам̣ йадидам̣ идаппаччайата̄пааччасамуппа̄до; идампи кхо т̣ха̄нам̣ судуддасам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййум̣, со мамасса киламатхо, са̄ мамасса вихеса̄’’ти. аписсу бхагавантам̣ има̄ аначчхарийа̄ га̄тха̄йо пат̣ибхам̣су пуббе ассутапубба̄ –
‘‘киччхена ме адхигатам̣, халам̣ да̄ни пака̄ситум̣;
ра̄гадосапаретехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.
‘‘пат̣исотага̄мим̣ нипун̣ам̣, гамбхӣрам̣ дуддасам̣ ан̣ум̣;
ра̄гаратта̄ на даккханти, тамокхандхена а̄вут̣а̄ [а̄ват̣а̄ (сӣ.)]’’ти.
итиха бхагавато пат̣исан̃чиккхато аппоссукката̄йа читтам̣ намати, но дхаммадесана̄йа.
8. атха кхо брахмуно сахампатисса бхагавато четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа етадахоси – ‘‘нассати вата бхо локо, винассати вата бхо локо, йатра хи на̄ма татха̄гатасса арахато самма̄самбуддхасса аппоссукката̄йа читтам̣ намати [намиссати (?)], но дхаммадесана̄йа̄’’ти. атха кхо брахма̄ сахампати – сеййатха̄пи на̄ма балава̄ пурисо самин̃джитам̣ ва̄ ба̄хам̣ паса̄реййа, паса̄ритам̣ ва̄ ба̄хам̣ самин̃джеййа евамева – брахмалоке антарахито бхагавато пурато па̄турахоси. атха кхо брахма̄ сахампати екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ даккхин̣аджа̄н̣уман̣д̣алам̣ патхавийам̣ нихантва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘десету, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣. санти сатта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄, ассаваната̄ дхаммасса париха̄йанти, бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’’ти. идамавоча брахма̄ сахампати, идам̣ ватва̄на атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘па̄турахоси магадхесу пуббе;
дхаммо асуддхо самалехи чинтито;
апа̄пуретам̣ [ава̄пуретам̣ (сӣ.)] аматасса два̄рам̣;
сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддхам̣.
‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито;
йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;
татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха;
па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;
сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко;
авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣.
‘‘ут̣т̣хехи вӣра виджитасан̇га̄ма;
саттхава̄ха ан̣ан̣а [анан̣а (ка.)] вичара локе;
десассу [десету (ка.)] бхагава̄ дхаммам̣;
ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣ’’ти.
[[ ] сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи, мӯлапан̣н̣а̄сакесу па̄сара̄сисуттхе брахмайа̄чана̄ саким̣ йева а̄гата̄] [ евам̣ вутте бхагава̄ брахма̄нам̣ сахампатим̣ етадавоча – ‘‘майхампи кхо, брахме, етадахоси – ‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо гамбхӣро дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо. а̄лайара̄ма̄ кхо пана̄йам̣ паджа̄ а̄лайарата̄ а̄лайасаммудита̄. а̄лайара̄ма̄йа кхо пана паджа̄йа а̄лайарата̄йа а̄лайасаммудита̄йа дуддасам̣ идам̣ т̣ха̄нам̣ йадидам̣ идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до; идампи кхо т̣ха̄нам̣ судуддасам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййум̣, со мамасса киламатхо, са̄ мамасса вихеса̄’ти. аписсу мам̣, брахме, има̄ аначчхарийа̄ га̄тха̄йо пат̣ибхам̣су пуббе ассутапубба̄ –
‘киччхена ме адхигатам̣, халам̣ да̄ни пака̄ситум̣;
ра̄гадосапаретехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.
‘пат̣исотага̄мим̣ нипун̣ам̣, гамбхӣрам̣ дуддасам̣ ан̣ум̣;
ра̄гаратта̄ на даккханти, тамокхандхена а̄вут̣а̄’ти.
итиха ме, брахме, пат̣исан̃чиккхато аппоссукката̄йа читтам̣ намати но дхаммадесана̄йа̄’’ти.
дутийампи кхо брахма̄ сахампати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘десету, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣; санти сатта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄, ассаваната̄ дхаммасса париха̄йанти, бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’’ти. идамавоча брахма̄ сахампати, идам̣ ватва̄на атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘па̄турахоси магадхесу пуббе;
дхаммо асуддхо самалехи чинтито;
апа̄пуретам̣ аматасса два̄рам̣;
сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддхам̣.
‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито;
йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;
татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха;
па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;
сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко;
авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣.
‘‘ут̣т̣хехи вӣра виджитасан̇га̄ма;
саттхава̄ха ан̣ан̣а вичара локе;
десассу бхагава̄ дхаммам̣;
ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣ’’ти.
дутийампи кхо бхагава̄ брахма̄нам̣ сахампатим̣ етадавоча – ‘‘майхампи кхо, брахме, етадахоси – ‘адхигато кхо мйа̄йам̣ дхаммо гамбхӣро дуддасо дуранубодхо санто пан̣ӣто атакка̄вачаро нипун̣о пан̣д̣итаведанӣйо. а̄лайара̄ма̄ кхо пана̄йам̣ паджа̄ а̄лайарата̄ а̄лайасаммудита̄. а̄лайара̄ма̄йа кхо пана паджа̄йа а̄лайарата̄йа а̄лайасаммудита̄йа дуддасам̣ идам̣ т̣ха̄нам̣ йадидам̣ идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до; идампи кхо т̣ха̄нам̣ судуддасам̣ йадидам̣ саббасан̇кха̄расаматхо саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо нибба̄нам̣. ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййум̣, со мамасса киламатхо, са̄ мамасса вихеса̄’ти. аписсу мам̣, брахме, има̄ аначчхарийа̄ га̄тха̄йо пат̣ибхам̣су пуббе ассутапубба̄ –
‘киччхена ме адхигатам̣, халам̣ да̄ни пака̄ситум̣;
ра̄гадосапаретехи, на̄йам̣ дхаммо сусамбудхо.
‘пат̣исотага̄мим̣ нипун̣ам̣, гамбхӣрам̣ дуддасам̣ ан̣ум̣;
ра̄гаратта̄ на даккханти, тамокхандхена а̄вут̣а̄’ти.
итиха ме, брахме, пат̣исан̃чиккхато аппоссукката̄йа читтам̣ намати, но дхаммадесана̄йа̄’’ти.
татийампи кхо брахма̄ сахампати бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘десету, бханте, бхагава̄ дхаммам̣, десету сугато дхаммам̣. санти сатта̄ аппараджаккхаджа̄тика̄, ассаваната̄ дхаммасса париха̄йанти, бхависсанти дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро’’ти. идамавоча брахма̄ сахампати, идам̣ ватва̄на атха̄парам̣ етадавоча –
‘‘па̄турахоси магадхесу пуббе;
дхаммо асуддхо самалехи чинтито;
апа̄пуретам̣ аматасса два̄рам̣;
сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддхам̣.
‘‘селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хито;
йатха̄пи пассе джанатам̣ самантато;
татхӯпамам̣ дхаммамайам̣ сумедха;
па̄са̄дама̄руйха самантачаккху;
сока̄ватин̣н̣ам̣ джанатамапетасоко;
авеккхассу джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣.
‘‘ут̣т̣хехи вӣра виджитасан̇га̄ма;
саттхава̄ха ан̣ан̣а вичара локе;
десассу бхагава̄ дхаммам̣;
ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣ’’ти.
9. атха кхо бхагава̄ брахмуно ча аджджхесанам̣ видитва̄ саттесу ча ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча буддхачаккхуна̄ локам̣ волокеси. аддаса̄ кхо бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе, аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вине [дасса̄вино (сӣ. сйа̄. кам̣.)] вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте. сеййатха̄пи на̄ма уппалинийам̣ ва̄ падуминийам̣ ва̄ пун̣д̣арӣкинийам̣ ва̄ аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удака̄нуггата̄ни анто нимуггапосӣни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, аппекачча̄ни уппала̄ни ва̄ падума̄ни ва̄ пун̣д̣арӣка̄ни ва̄ удаке джа̄та̄ни удаке сам̣вад̣д̣ха̄ни удакам̣ аччуггамма т̣хита̄ни [тит̣т̣ханти (сӣ. сйа̄.)] анупалитта̄ни удакена, евамевам̣ бхагава̄ буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто аддаса сатте аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе, аппекачче паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте, аппекачче на паралокаваджджабхайадасса̄вине вихаранте; дисва̄на брахма̄нам̣ сахампатим̣ га̄тха̄йа паччабха̄си –
‘‘апа̄рута̄ тесам̣ аматасса два̄ра̄;
йе сотаванто памун̃чанту саддхам̣;
вихим̣сасан̃н̃ӣ пагун̣ам̣ на бха̄сим̣;
дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ мануджесу брахме’’ти.
атха кхо брахма̄ сахампати ‘‘ката̄вака̄со кхомхи бхагавата̄ дхаммадесана̄йа̄’’ти бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ таттхевантарадха̄йи.
брахмайа̄чанакатха̄ нит̣т̣хита̄.
6. пан̃чаваггийакатха̄
10. [ма. ни. 1.284 а̄дайо; ма. ни. 2.339 а̄дайо] атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико; йам̣нӯна̄хам̣ а̄л̣а̄расса ка̄ла̄масса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣, со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти. атха кхо антарахита̄ девата̄ бхагавато а̄рочеси – ‘‘сатта̄хака̄лан̇като, бханте, а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’’ти. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди – ‘‘сатта̄хака̄лан̇като а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘маха̄джа̄нийо кхо а̄л̣а̄ро ка̄ла̄мо; саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘айам̣ кхо удако [уддако (сӣ. сйа̄.)] ра̄мапутто пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ дӣгхараттам̣ аппараджаккхаджа̄тико; йам̣нӯна̄хам̣ удакасса ра̄мапуттасса пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣, со имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти. атха кхо антарахита̄ девата̄ бхагавато а̄рочеси – ‘‘абхидосака̄лан̇като, бханте, удако ра̄мапутто’’ти. бхагаватопи кхо н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди – ‘‘абхидосака̄лан̇като удако ра̄мапутто’’ти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘маха̄джа̄нийо кхо удако ра̄мапутто; саче хи со имам̣ дхаммам̣ сун̣еййа, кхиппамева а̄джа̄неййа̄’’ти
атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййам̣? ко имам̣ дхаммам̣ кхиппамева а̄джа̄ниссатӣ’’ти? атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘бахука̄ра̄ кхо ме пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ, йе мам̣ падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣су; йам̣нӯна̄хам̣ пан̃чаваггийа̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййа’’нти. атха кхо бхагавато етадахоси – ‘‘кахам̣ ну кхо етарахи пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ вихарантӣ’’ти? аддаса̄ кхо бхагава̄ диббена чаккхуна̄ висуддхена атиккантама̄нусакена пан̃чаваггийе бхиккхӯ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихаранте исипатане мигада̄йе. атха кхо бхагава̄ урувела̄йам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена ба̄ра̄н̣асӣ тена ча̄рикам̣ пакка̄ми.
11. аддаса̄ кхо упако а̄джӣвако бхагавантам̣ антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхим̣ аддха̄намаггаппат̣ипаннам̣, дисва̄на бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘виппасанна̄ни кхо те, а̄вусо, индрийа̄ни, парисуддхо чхавиван̣н̣о парийода̄то. кам̣си твам̣, а̄вусо, уддисса паббаджито? ко ва̄ те саттха̄? касса ва̄ твам̣ дхаммам̣ рочесӣ’’ти? евам̣ вутте бхагава̄ упакам̣ а̄джӣвакам̣ га̄тха̄хи аджджхабха̄си –
[дха. па. 353; катха̄. 405] ‘‘сабба̄бхибхӯ саббавидӯхамасми,
саббесу дхаммесу анӯпалитто;
саббан̃джахо тан̣ха̄ккхайе вимутто,
сайам̣ абхин̃н̃а̄йа камуддисеййам̣.
[ми. па. 4.5.11 милиндапан̃хепи; катха̄. 405] ‘‘на ме а̄чарийо аттхи, садисо ме на виджджати;
садевакасмим̣ локасмим̣, наттхи ме пат̣ипуггало.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи] ‘‘ахан̃хи араха̄ локе, ахам̣ саттха̄ ануттаро;
екомхи самма̄самбуддхо, сӣтибхӯтосми ниббуто.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи]‘‘дхаммачаккам̣ паваттетум̣, гаччха̄ми ка̄синам̣ пурам̣;
андхӣбхӯтасмим̣ локасмим̣, а̄хан̃чхам̣ [а̄хан̃н̃им̣ (ка.)] аматадундубхи’’нти.
йатха̄ кхо твам̣, а̄вусо, пат̣иджа̄на̄си, арахаси анантаджиноти.
[катха̄. 405 катха̄ваттхупа̄л̣ийампи] ‘‘ма̄диса̄ ве джина̄ хонти, йе патта̄ а̄саваккхайам̣;
джита̄ ме па̄пака̄ дхамма̄, тасма̄хамупака [тасма̄хамупака̄ (сӣ.)] джино’’ти.
евам̣ вутте упако а̄джӣвако хупеййапа̄вусоти [хувеййапа̄вусо (сӣ.) хувеййа̄вусо (сйа̄.)] ватва̄ сӣсам̣ окампетва̄ уммаггам̣ гахетва̄ пакка̄ми.
12. атха кхо бхагава̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но йена ба̄ра̄н̣асӣ исипатанам̣ мигада̄йо, йена пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ тенупасан̇ками. аддасам̣су кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ дӯратова а̄гаччхантам̣; дисва̄на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ катикам̣ [идам̣ падам̣ кесучи наттхи] сан̣т̣хапесум̣ – ‘‘айам̣, а̄вусо, саман̣о готамо а̄гаччхати, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа. со нева абхива̄детаббо, на паччут̣т̣ха̄таббо, на̄сса паттачӣварам̣ пат̣иггахетаббам̣; апи ча кхо а̄санам̣ т̣хапетаббам̣, саче со а̄кан̇кхиссати нисӣдиссатӣ’’ти. йатха̄ йатха̄ кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ упасан̇камати, татха̄ татха̄ [татха̄ татха̄ те (сӣ. сйа̄.)] пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ на̄саккхим̣су сака̄йа катика̄йа сан̣т̣ха̄тум̣. асан̣т̣хаханта̄ бхагавантам̣ паччуггантва̄ еко бхагавато паттачӣварам̣ пат̣иггахеси, еко а̄санам̣ пан̃н̃апеси, еко па̄додакам̣, еко па̄дапӣт̣хам̣, еко па̄дакат̣халикам̣ упаниккхипи. нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане; нисаджджа кхо бхагава̄ па̄де паккха̄леси. аписсу [апи ча кхо (па̄сара̄сисуттха)] бхагавантам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаранти. евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘ма̄, бхиккхаве, татха̄гатам̣ на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чаратха [самуда̄чариттха (сӣ. сйа̄.)]. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо, одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ [йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄на̄ (сйа̄.)] начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’’ти. евам̣ вутте пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа [чарийа̄йа (сйа̄.)], та̄йа пат̣ипада̄йа, та̄йа дуккарака̄рика̄йа неваджджхага̄ уттари мануссадхамма̄ [уттаримануссадхаммам̣ (сйа̄. ка.)] аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣, ким̣ пана твам̣ етарахи, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа, адхигамиссаси уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’’нти? евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘на, бхиккхаве, татха̄гато ба̄хуллико, на падха̄навиббханто, на а̄ватто ба̄хулла̄йа; арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо. одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣ – брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хевадхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄’’ти. дутийампи кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣…пе…. дутийампи кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча…пе…. татийампи кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘та̄йапи кхо твам̣, а̄вусо готама, ирийа̄йа, та̄йа пат̣ипада̄йа, та̄йа дуккарака̄рика̄йа неваджджхага̄ уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесам̣, ким̣ пана твам̣ етарахи, ба̄хуллико падха̄навиббханто а̄ватто ба̄хулла̄йа, адхигамиссаси уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависеса’’нти? евам̣ вутте бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ етадавоча – ‘‘абхиджа̄на̄тха ме но тумхе, бхиккхаве, ито пуббе еварӯпам̣ пабха̄витамета’’нти [бха̄ситаметанти (сӣ. сйа̄. ка.) т̣ӣка̄йо олокетабба̄]? ‘‘нохетам̣, бханте’’. арахам̣, бхиккхаве, татха̄гато самма̄самбуддхо, одахатха, бхиккхаве, сотам̣, аматамадхигатам̣, ахамануса̄са̄ми, ахам̣ дхаммам̣ десеми. йатха̄нусит̣т̣хам̣ татха̄ пат̣ипаджджама̄на̄ начирассева – йассаттха̄йа кулапутта̄ саммадева ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджанти тадануттарам̣брахмачарийапарийоса̄нам̣ дит̣т̣хевадхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихариссатха̄ти. асаккхи кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ сан̃н̃а̄петум̣. атха кхо пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавантам̣ суссӯсим̣су, сотам̣ одахим̣су, ан̃н̃а̄ читтам̣ упат̣т̣ха̄песум̣.
13. атха кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси –
‘‘[сам̣. ни. 5.1081 а̄дайо] двеме, бхиккхаве, анта̄ паббаджитена на севитабба̄. катаме две [идам̣ пададвайам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи]? йо ча̄йам̣ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйого хӣно гаммо потхуджджанико анарийо анаттхасам̣хито, йо ча̄йам̣ аттакиламатха̄нуйого дуккхо анарийо анаттхасам̣хито. ете кхо, бхиккхаве, убхо анте анупагамма, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати. катама̄ ча са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати? айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи. айам̣ кхо са̄, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄, чаккхукаран̣ӣ н̃а̄н̣акаран̣ӣ упасама̄йа абхин̃н̃а̄йа самбодха̄йа нибба̄на̄йа сам̣ваттати.
14. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччам̣. джа̄типи дуккха̄, джара̄пи дуккха̄, бйа̄дхипи дуккхо, маран̣ампи дуккхам̣, аппийехи сампайого дуккхо, пийехи виппайого дуккхо, йампиччхам̣ на лабхати тампи дуккхам̣. сам̣кхиттена, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ [пан̃чупа̄да̄накхандха̄пи (ка)] дуккха̄. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхасамудайам̣ [еттха ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти а̄дӣсу дуккхасамудайо дуккханиродхоти ваттаббе дуккхасамудайам̣ дуккханиродханти лин̇гавипалла̄со тато’’ти пат̣исамбхида̄маггат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. висуддхимаггат̣ӣка̄йам̣ пана уппа̄до бхайантипа̄т̣хаван̣н̣ана̄йам̣ ‘‘сатипи двиннам̣ пада̄нам̣ сама̄на̄дхикаран̣абха̄ве лин̇габхедо гахито, йатха̄ дуккхасамудайо арийасачча’’нти вуттам̣. тесу дуккхасамудайо арийасачча’’нти сакалин̇гикапа̄т̣хо ‘‘дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасачча’’нти па̄л̣ийа̄ самети.] арийасаччам̣ – йа̄йам̣ тан̣ха̄ поноббхавика̄ [понобхавика̄ (ка.)] нандӣра̄гасахагата̄ [нандира̄гасахагата̄ (сӣ. сйа̄.)] татрататра̄бхинандинӣ, сеййатхидам̣ – ка̄матан̣ха̄, бхаватан̣ха̄, вибхаватан̣ха̄.
‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ – йо тасса̄ йева тан̣ха̄йа асесавира̄ганиродхо, ча̄го, пат̣иниссагго, мутти, ана̄лайо. ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ – айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго, сеййатхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи, самма̄сан̇каппо, самма̄ва̄ча̄, самма̄камманто, самма̄а̄джӣво, самма̄ва̄йа̄мо, самма̄сати, самма̄сама̄дхи.
15. ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃еййанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣ парин̃н̃а̄танти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ паха̄таббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккхасамудайам̣ арийасаччам̣ пахӣнанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхика̄таббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхам̣ арийасаччам̣ саччхикатанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
‘‘идам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄ветаббанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди. там̣ кхо панидам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ арийасаччам̣ бха̄витанти ме, бхиккхаве, пуббе анануссутесу дхаммесу чаккхум̣ удапа̄ди, н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди, пан̃н̃а̄ удапа̄ди, виджджа̄ удапа̄ди, а̄локо удапа̄ди.
16. ‘‘йа̄вакӣван̃ча ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ на сувисуддхам̣ ахоси, нева та̄ва̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти паччан̃н̃а̄сим̣. йато ча кхо ме, бхиккхаве, имесу чатӯсу арийасаччесу евам̣ типариват̣т̣ам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ сувисуддхам̣ ахоси, атха̄хам̣, бхиккхаве, садеваке локе сама̄раке сабрахмаке сассаман̣абра̄хман̣ийа̄ паджа̄йа садеваманусса̄йа ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхоти [абхисамбуддхо (сӣ. сйа̄.)] паччан̃н̃а̄сим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди – акуппа̄ ме вимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти. идамавоча бхагава̄ аттамана̄ пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ бхагавато бха̄ситам̣ абхинандунти [идамавоча…пе… абхинандунтива̄кйам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи].
имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асмим̣ бхан̃н̃ама̄не а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – ‘‘йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣ саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти.
17. паваттите ча пана бхагавата̄ дхаммачакке, бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣, аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. бхумма̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣…пе… ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ дева̄нам̣ саддам̣ сутва̄ та̄ватим̣са̄ дева̄…пе… йа̄ма̄ дева̄…пе… тусита̄ дева̄…пе… нимма̄наратӣ дева̄…пе… параниммитавасаваттӣ дева̄…пе… брахмака̄йика̄ дева̄ саддаманусса̄весум̣ – ‘‘етам̣ бхагавата̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе ануттарам̣ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ аппат̣иваттийам̣ саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ девена ва̄ ма̄рена ва̄ брахмуна̄ ва̄ кеначи ва̄ локасми’’нти. итиха, тена кхан̣ена, тена лайена [тена лайена̄ти пададвайам̣ сӣ. сйа̄. поттхакесу наттхи] тена мухуттена йа̄ва брахмалока̄ саддо аббхуггаччхи. айан̃ча дасасахассилокадха̄ту сам̣кампи сампакампи сампаведхи; аппама̄н̣о ча ул̣а̄ро обха̄со локе па̄турахоси, атиккамма дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣. атха кхо бхагава̄ имам̣ уда̄нам̣ уда̄неси – ‘‘ан̃н̃а̄си вата, бхо кон̣д̣ан̃н̃о, ан̃н̃а̄си вата бхо кон̣д̣ан̃н̃о’’ти. ити хидам̣ а̄йасмато кон̣д̣ан̃н̃асса ‘ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о’ твева на̄мам̣ ахоси.
18. атха кхо а̄йасма̄ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃о дит̣т̣хадхаммо паттадхаммо видитадхаммо парийога̄л̣хадхаммо тин̣н̣авичикиччхо вигатакатхам̣катхо веса̄раджджаппатто апараппаччайо саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘лабхеййа̄хам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййам̣ упасампада’’нти. ‘‘ехи бхиккхӯ’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чара брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тасса а̄йасмато упасампада̄ ахоси.
19. атха кхо бхагава̄ тадавасесе бхиккхӯ дхаммийа̄ катха̄йа овади ануса̄си. атха кхо а̄йасмато ча ваппасса а̄йасмато ча бхаддийасса бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа овадийама̄на̄нам̣ ануса̄сийама̄на̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамманти.
те дит̣т̣хадхамма̄ паттадхамма̄ видитадхамма̄ парийога̄л̣хадхамма̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘лабхеййа̄ма майам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййа̄ма упасампада’’нти. ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ упасампада̄ ахоси.
атха кхо бхагава̄ тадавасесе бхиккхӯ нӣха̄рабхатто дхаммийа̄ катха̄йа овади ануса̄си. йам̣ тайо бхиккхӯ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ а̄харанти, тена чхаббагго йа̄пети. атха кхо а̄йасмато ча маха̄на̄масса а̄йасмато ча ассаджисса бхагавата̄ дхаммийа̄ катха̄йа овадийама̄на̄нам̣ ануса̄сийама̄на̄нам̣ вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди – йам̣ кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамманти. те дит̣т̣хадхамма̄ паттадхамма̄ видитадхамма̄ парийога̄л̣хадхамма̄ тин̣н̣авичикиччха̄ вигатакатхам̣катха̄ веса̄раджджаппатта̄ апараппаччайа̄ саттхуса̄сане бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘лабхеййа̄ма майам̣, бханте, бхагавато сантике паббаджджам̣, лабхеййа̄ма упасампада’’нти. ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча – ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, чаратха брахмачарийам̣ самма̄ дуккхасса антакирийа̄йа̄’’ти. са̄ва тесам̣ а̄йасманта̄нам̣ упасампада̄ ахоси.
20. атха кхо бхагава̄ пан̃чаваггийе бхиккхӯ а̄мантеси –
[сам̣. ни. 3.59 а̄дайо] ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, анатта̄. рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати рӯпе – ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. ведана̄, анатта̄. ведана̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, ведана̄ анатта̄, тасма̄ ведана̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати ведана̄йа – ‘евам̣ ме ведана̄ хоту, евам̣ ме ведана̄ ма̄ ахосӣ’ти. сан̃н̃а̄, анатта̄. сан̃н̃а̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ сан̃н̃а̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча сан̃н̃а̄йа – ‘евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сан̃н̃а̄ анатта̄, тасма̄ сан̃н̃а̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати сан̃н̃а̄йа – ‘евам̣ ме сан̃н̃а̄ хоту, евам̣ ме сан̃н̃а̄ ма̄ ахосӣ’ти. сан̇кха̄ра̄, анатта̄. сан̇кха̄ра̄ ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависсам̣су, найидам̣ [найиме (ка.)] сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййум̣, лаббхетха ча сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’нти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, сан̇кха̄ра̄ анатта̄, тасма̄ сан̇кха̄ра̄ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттанти, на ча лаббхати сан̇кха̄ресу – ‘евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ хонту, евам̣ ме сан̇кха̄ра̄ ма̄ ахесу’нти. вин̃н̃а̄н̣ам̣, анатта̄. вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, вин̃н̃а̄н̣ам̣ анатта̄, тасма̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати вин̃н̃а̄н̣е – ‘евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ хоту, евам̣ ме вин̃н̃а̄н̣ам̣ ма̄ ахосӣ’ти.
21. ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. ведана̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. сан̃н̃а̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. сан̇кха̄ра̄ ничча̄ ва̄ аничча̄ ва̄ти? аничча̄, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте. вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣, дуккхам̣ ва̄ там̣ сукхам̣ ва̄ти? дуккхам̣, бханте. йам̣ пана̄ниччам̣ дуккхам̣ випарин̣а̄мадхаммам̣, каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ – етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти? но хетам̣, бханте.