виха̄ра̄нуджа̄нанам̣
294. тена самайена буддхо бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена кхо пана самайена бхагавата̄ бхиккхӯнам̣ сена̄санам̣ апан̃н̃аттам̣ хоти. те ча бхиккхӯ тахам̣ тахам̣ вихаранти – аран̃н̃е, руккхамӯле, паббате, кандара̄йам̣, гиригуха̄йам̣, суса̄не, ванапаттхе, аджджхока̄се, пала̄лапун̃дже. те ка̄лассева тато тато упаниккхаманти – аран̃н̃а̄ руккхамӯла̄ паббата̄ кандара̄ гиригуха̄ суса̄на̄ ванапаттха̄ аджджхока̄са̄ пала̄лапун̃джа̄, па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена, а̄локитена вилокитена, самин̃джитена паса̄ритена, оккхиттачаккхӯ, ирийа̄патхасампанна̄. тена кхо пана самайена ра̄джагахако сет̣т̣хӣ [сет̣т̣хи (ка.)] ка̄лассева уййа̄нам̣ агама̄си. аддаса̄ кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ те бхиккхӯ ка̄лассева тато тато упаниккхаманте – аран̃н̃а̄ руккхамӯла̄ паббата̄ кандара̄ гиригуха̄ суса̄на̄ ванапаттха̄ аджджхока̄са̄ пала̄лапун̃джа̄, па̄са̄дикена абхиккантена пат̣иккантена, а̄локитена вилокитена, самин̃джитена паса̄ритена, оккхиттачаккхӯ, ирийа̄патхасампанне. дисва̄насса читтам̣ пасӣди. атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ йена те бхиккхӯ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ те бхиккхӯ етадавоча – ‘‘сача̄хам̣, бханте, виха̄ре ка̄ра̄пеййам̣, васеййа̄тха ме виха̄ресӯ’’ти? ‘‘на кхо, гахапати, бхагавата̄ виха̄ра̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти. ‘‘тена хи, бханте, бхагавантам̣ пат̣ипуччхитва̄ мама а̄рочеййа̄тха̄’’ти. ‘‘евам̣ гахапатӣ’’ти кхо те бхиккхӯ ра̄джагахакасса сет̣т̣хисса пат̣иссутва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су. екамантам̣ нисинна̄ кхо те бхиккхӯ бхагавантам̣ етадавочум̣ – ‘‘ра̄джагахако, бханте, сет̣т̣хӣ виха̄ре ка̄ра̄петука̄мо. катхам̣ ну кхо, бханте, амхехи [бханте (сӣ. ка.)] пат̣ипаджджитабба’’нти? атха кхо бхагава̄ етасмим̣ нида̄не етасмим̣ пакаран̣е дхаммим̣ катхам̣ катва̄ бхиккхӯ а̄мантеси – ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃ча лен̣а̄ни [пан̃ча сена̄сана̄ни (сйа̄.)] – виха̄рам̣, ад̣д̣хайогам̣, па̄са̄дам̣, хаммийам̣, гуха’’нти.
атха кхо те бхиккхӯ йена ра̄джагахако сет̣т̣хӣ тенупасан̇камим̣су, упасан̇камитва̄ ра̄джагахакам̣ сет̣т̣хим̣ етадавочум̣ – ‘‘анун̃н̃а̄та̄ кхо, гахапати, бхагавата̄ виха̄ра̄; йассада̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти. атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ ека̄хенева сат̣т̣хивиха̄ре патит̣т̣ха̄песи. атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ те сат̣т̣хивиха̄ре парийоса̄петва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘адхива̄сету ме, бханте, бхагава̄ сва̄тана̄йа бхаттам̣ саддхим̣ бхиккхусан̇гхена̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ бхагавато адхива̄санам̣ видитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми.
атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ тасса̄ раттийа̄ аччайена пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄да̄петва̄ бхагавато ка̄лам̣ а̄роча̄песи – ‘‘ка̄ло, бханте, нит̣т̣хитам̣ бхатта’’нти. атха кхо бхагава̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа йена ра̄джагахакасса сет̣т̣хисса нивесанам̣ тенупасан̇ками, упасан̇камитва̄ пан̃н̃атте а̄сане нисӣди саддхим̣ бхиккхусан̇гхена. атха кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ пан̣ӣтена кха̄данӣйена бходжанӣйена сахаттха̄ сантаппетва̄ сампава̄ретва̄, бхагавантам̣ бхутта̄вим̣ онӣтапаттапа̄н̣им̣, екамантам̣ нисӣди. екамантам̣ нисинно кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘ете ме, бханте, сат̣т̣хивиха̄ра̄ пун̃н̃аттхикена саггаттхикена ка̄ра̄пита̄. катха̄хам̣, бханте, тесу виха̄ресу пат̣ипаджджа̄мӣ’’ти? ‘‘тена хи твам̣, гахапати, те сат̣т̣хивиха̄ре а̄гата̄на̄гатасса ча̄туддисасса сан̇гхасса патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо ра̄джагахако сет̣т̣хӣ бхагавато пат̣иссутва̄ те сат̣т̣хивиха̄ре а̄гата̄на̄гатасса ча̄туддисасса сан̇гхасса патит̣т̣ха̄песи.
295. атха кхо бхагава̄ ра̄джагахакам̣ сет̣т̣хим̣ има̄хи га̄тха̄хи анумоди –
‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти [пат̣иханати (ка.)], тато ва̄л̣амига̄ни ча;
сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.
‘‘тато ва̄та̄тапо гхоре, сан̃джа̄то [ва̄та̄тапе гхоре, сан̃джа̄те (ка. садданӣти)] пат̣ихан̃н̃ати;
лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.
‘‘виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена [буддхехи (сйа̄.)] ван̣н̣итам̣;
тасма̄ хи пан̣д̣ито, посо сампассам̣ аттхаматтано.
‘‘виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;
тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча;
дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄.
‘‘те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;
йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти.
атха кхо бхагава̄ ра̄джагахакам̣ сет̣т̣хим̣ има̄хи га̄тха̄хи анумодитва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ пакка̄ми.
296. ассосум̣ кхо манусса̄ – ‘‘бхагавата̄ кира виха̄ра̄ анун̃н̃а̄та̄’’ти саккаччам̣ [те саккаччам̣ (сйа̄. кам̣.)] виха̄ре ка̄ра̄пенти. те виха̄ра̄ акава̄т̣ака̄ хонти; ахӣпи виччхика̄пи сатападийопи пависанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, кава̄т̣а’’нти. бхиттичхиддам̣ каритва̄ валлийа̄пи раджджуйа̄пи кава̄т̣ам̣ бандханти. ундӯрехипи упачика̄хипи кхаджджанти. кхайитабандхана̄ни кава̄т̣а̄ни патанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пит̣т̣хасан̇гха̄т̣ам̣ удуккхаликам̣ уттарапа̄сака’’нти. кава̄т̣а̄ на пхусӣйанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, а̄вин̃чханаччхиддам̣ а̄вин̃чханараджджу’’нти. кава̄т̣а̄ на тхакийанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, аггал̣ават̣т̣им̣ каписӣсакам̣ сӯчикам̣ гхат̣ика’’нти.
тена кхо пана самайена бхиккхӯ на сакконти кава̄т̣ам̣ апа̄пуритум̣. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, та̄л̣аччхиддам̣. тӣн̣и та̄л̣а̄ни – лохата̄л̣ам̣, кат̣т̣хата̄л̣ам̣, виса̄н̣ата̄л̣а’’нти. йехи [йепи (сӣ. сйа̄.)] те уггха̄т̣етва̄ пависанти [виса̄н̣ата̄л̣ам̣, йехи те уггха̄т̣етва̄ пависантӣти (ка.)], виха̄ра̄ агутта̄ хонти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, йантакам̣ сӯчика’’нти.
тена кхо пана самайена виха̄ра̄ тин̣аччхадана̄ хонти; сӣтака̄ле сӣта̄, ун̣хака̄ле ун̣ха̄. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, огумпхетва̄ уллитта̄валиттам̣ ка̄ту’’нти.
тена кхо пана самайена виха̄ра̄ ава̄тапа̄нака̄ хонти ачаккхусса̄ дуггандха̄. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тӣн̣и ва̄тапа̄на̄ни – ведика̄ва̄тапа̄нам̣, джа̄лава̄тапа̄нам̣, сала̄кава̄тапа̄на’’нти. ва̄тапа̄нантарика̄йа ка̄л̣ака̄пи ваггулийопи пависанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ва̄тапа̄начаккалика’’нти. чаккаликантарика̄йапи ка̄л̣ака̄пи ваггулийопи пависанти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ва̄тапа̄накава̄т̣акам̣ ва̄тапа̄набхисика’’нти.
тена кхо пана самайена бхиккхӯ чхама̄йам̣ сайанти. гатта̄нипи чӣвара̄нипи пам̣сукита̄ни хонти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, тин̣асантха̄рака’’нти. тин̣асантха̄рако ундӯрехипи упачика̄хипи кхаджджати. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, мид̣д̣хи’’нти [мӣд̣ханти (сӣ.), мид̣хинти (сйа̄.)]. мид̣д̣хийа̄ гатта̄ни дуккха̄ хонти. бхагавато етаматтхам̣ а̄рочесум̣. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бидаламан̃чака’’нти.