5. лаккхан̣аха̄равибхан̇гавибха̄вана̄

23. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена падат̣т̣ха̄навибхан̇гена авиджджа̄дӣнам̣ падат̣т̣ха̄на̄ни вибхатта̄ни, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто падат̣т̣ха̄наха̄равибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо лаккхан̣аха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо лаккхан̣о ха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха-саддасса аттхо вуттова. катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо лаккхан̣о ха̄ро лаккхан̣аха̄равибхан̇готи пуччхати. ‘‘вуттамхи екадхамме’’тиа̄диниддесасса ида̄ни майа̄ вуччама̄но ‘‘йе дхамма̄’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо лаккхан̣о ха̄ро лаккхан̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄ти вин̃н̃еййоти. тена вуттам̣ –‘‘таттха катамо лаккхан̣о ха̄ротиа̄ди лаккхан̣аха̄равибхан̇го на̄ма̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 23). айам̣ ида̄ни вуччама̄но виттха̄рабхӯто лаккхан̣о ха̄ро пит̣акаттайе деситесу дхаммесу ким̣ на̄ма лаккхитаббам̣ дхаммам̣ лаккхӣйатӣти пуччхитва̄ пуччхите лаккхан̣аха̄равичайе дхамме сан̇кхепена дассетум̣ ‘‘йе дхамма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йе дхамма̄ти йе самӯха̄ дхамма̄. екалаккхан̣а̄ти сама̄налаккхан̣а̄. тесам̣ дхамма̄нанти сама̄налаккхан̣а̄нам̣ тесам̣ самӯхадхамма̄нам̣, ниддха̄ран̣е четам̣. екасмим̣ дхаммети сама̄налаккхан̣е екасмим̣ дхамме, па̄л̣ийам̣ бхагавата̄ вутте сати вуттадхаммато авасит̣т̣хасама̄налаккхан̣а̄ дхамма̄ сама̄налаккхан̣ена вутта̄ бхавантӣти аттхо.

лаккхан̣аха̄рависайе дхамме виттха̄рато имасмим̣ дхамме вутте име сама̄налаккхан̣а̄ дхамма̄пи вутта̄ бхавантӣти нийаметва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ ким̣ бхаве’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йатха̄ йена пака̄рена вутта̄ бхаванти, со пака̄ро ким̣ бхавети пуччхати. йатха̄ йена пака̄рена вутта̄ бхаванти, со пака̄ро сама̄налаккхан̣а̄ти бха̄во бхавети аттхо. кинти бхагава̄ а̄ха? ‘‘чаккхум̣ бхиккхаве’’тиа̄дим̣ бхагава̄ а̄ха. ‘‘чаккхум̣, бхиккхаве, анават̣т̣хита’’нтиа̄димхи вутте ‘‘сотам̣, бхиккхаве, анават̣т̣хита’’нтиа̄дивачанампи вуттамева бхавати.

‘‘анават̣т̣хита̄дилаккхан̣ена сама̄налаккхан̣атта̄ ва̄ аджджхаттика̄йатанабха̄вена сама̄налаккхан̣атта̄ ва̄ти а̄йатанавасенева екалаккхан̣ам̣ ваттабба’’нти ваттаббатта̄ кхандхавасенапи екалаккхан̣ам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘атӣте, ра̄дха, рӯпе анапеккхо хоти, ана̄гатам̣ рӯпам̣ ма̄ абхинанди, паччуппаннасса рӯпасса ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа ча̄га̄йа пат̣иниссагга̄йа пат̣ипаджджа̄’’ти вутте ‘‘атӣта̄йа, ра̄дха, ведана̄йа анапеккхо хоти, ана̄гатам̣ веданам̣ ма̄ абхинанди, паччуппанна̄йа ведана̄йа ниббида̄йа вира̄га̄йа ниродха̄йа ча̄га̄йа пат̣иниссагга̄йа пат̣ипаджджа̄’’тиа̄ди вуттам̣ бхаве.

‘‘анапеккханӣйалаккхан̣ена сама̄налаккхан̣атта̄ ва̄ кхандхалаккхан̣ена сама̄налаккхан̣атта̄ ва̄ти кхандха̄йатанавасенева екалаккхан̣адхамма̄ ваттабба̄’’ти ваттаббатта̄ сатипат̣т̣ха̄навасена̄пи ваттабба̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ йена екалаккхан̣аттена ча бхагава̄ а̄ха, татха̄ ча тена екалаккхан̣аттена ча авутта̄пи дхамма̄ вутта̄ бхавантӣти аттхо. йе випассака̄ пуггала̄ пан̃часу кхандхесу ниччам̣ сусама̄раддха̄ ниччам̣ ка̄йагата̄сатим̣ бха̄венти, те випассака̄ акиччам̣ субхасукха̄дикам̣, касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ ва̄ на севанти, кичче асубха̄сукха̄дике, ка̄йа̄дике ва̄ са̄таччака̄рино хонтӣти бхагава̄ а̄ха̄ти йоджана̄.

итисаддасса четтха екасса лопо. ити евам̣ ‘‘йесан̃ча̄’’тиа̄дига̄тха̄йа кеса̄дике ка̄йе гата̄йа паватта̄йа сатийа̄ бхагавата̄ сарӯпена вутта̄йа виджджама̄на̄йа тадавасеса̄ ведана̄гата̄ сати ча читтагата̄ сати ча дхаммагата̄ сати ча сатипат̣т̣ха̄набха̄вена екалаккхан̣аттена вутта̄ бхавантӣти сан̇кхепато ниччам̣ сусама̄раддха̄ ниччам̣ ведана̄гата̄ сати ча…пе… ниччам̣ читтагата̄ сати ча…пе… ниччам̣ дхаммагата̄ сатӣти ваттабба̄ти.

‘‘сатипат̣т̣ха̄навасенева екалаккхан̣а̄ дхамма̄ ваттабба̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘татха̄ йам̣ кин̃чӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йам̣ кин̃чи рӯпа̄йатанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена дит̣т̣хам̣, йам̣ кин̃чи садда̄йатанам̣ сотавин̃н̃а̄н̣ена сутам̣, йам̣ кин̃чи гандхарасапхот̣т̣хабба̄йатанам̣ гха̄навин̃н̃а̄н̣а̄диттайена вин̃н̃а̄н̣ена мутам̣, ити евам̣ дит̣т̣ха̄диттайе бхагавата̄ сарӯпена вутте сати тадавасесам̣ йам̣ кин̃чи вин̃н̃а̄там̣ дхамма̄рамман̣апарийа̄паннам̣ рӯпам̣ бхагавата̄ а̄ламбитаббабха̄вена екалаккхан̣атта̄ вуттам̣ бхаватӣти аттхо. атха ва̄ йам̣ кин̃чи рӯпа̄йатанам̣ дит̣т̣хам̣ бхагавата̄ вуттам̣, тасмим̣ вутте сати тадавасесам̣ сута̄дикампи вуттам̣ хотӣти а̄диаттхо висум̣ висум̣ йоджетаббо. тена вуттам̣ – ‘‘дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ мутам̣ ва̄’’ти.

‘‘ка̄йагата̄йа сатийа̄ вутта̄йа тадавасеса̄ ведана̄гата̄сатиа̄дайойева ваттабба̄’’ти пуччхитаббатта̄ саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄пи вутта̄ бхавантӣти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ йена ниййа̄никалаккхан̣ена екалаккхан̣аттена ча бхагава̄ а̄ха, татха̄ тена екалаккхан̣аттена ча бхагава̄ а̄ха, татха̄ тена екалаккхан̣аттена ча вутта̄ бхавантӣти аттхо. ‘‘тасма̄ абхиджджха̄доманассена абхибхӯтатта̄ иха мама са̄сане, бхиккху, твам̣ а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ хутва̄ локе абхиджджха̄доманассам̣ тадан̇гаппаха̄нена ва̄ виккхамбханаппаха̄нена ва̄ винеййа винайитва̄ ка̄йе кеса̄дирӯпака̄йе ка̄йа̄нупассӣ кеса̄дирӯпака̄йа̄нупассӣ хутва̄ вихара̄хӣ’’ти бхагавата̄ вутте сати ‘‘тасма̄тиха, твам̣ бхиккху, ведана̄су ведана̄нупассӣ вихара̄хи а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄ винеййа локе абхиджджха̄доманассам̣, тасма̄тиха, твам̣ бхиккху, читте читта̄нупассӣ вихара̄хи…пе… доманассам̣, тасма̄тиха, твам̣ бхиккху, дхаммесу дхамма̄нупассӣ вихара̄хи…пе… доманасса’’нти вуттам̣ бхаватӣти сан̇кхепаттхо ведитаббо. виттха̄раттхо пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 23) бахудха̄ вуттоти амхехи на виттха̄рито.

‘‘екасмим̣ сатипат̣т̣ха̄не вутте касма̄ чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ вутта̄ бхавеййу’’нти ваттаббатта̄ ‘‘а̄та̄пӣти вӣрийиндрийа’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘а̄та̄пӣ’’ти имина̄ падена ка̄йаведана̄читтадхаммесу паваттам̣ вӣрийиндрийам̣ вуттам̣. ‘‘сампаджа̄но’’ти падена ка̄йаведана̄читтадхаммесу паваттам̣ пан̃н̃индрийам̣ вуттам̣. ‘‘сатима̄’’ти падена ка̄йаведана̄читтадхаммесу паваттам̣ сатиндрийам̣ вуттам̣. ‘‘винеййа локе абхиджджха̄доманасса’’нти падена ка̄йаведана̄читтадхаммесу паваттам̣ сама̄дхиндрийам̣ вуттам̣, на ка̄йейева паваттам̣. евам̣ пака̄рена ка̄йе ка̄йа̄нупассино йога̄вачарасса чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти че вадеййа, евам̣ сати чатуннам̣ вӣрийапан̃н̃а̄сатисама̄дхӣнам̣ индрийа̄нам̣ чатуннам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ са̄дхакабха̄вена екалаккхан̣атта̄ сама̄налаккхан̣атта̄ па̄рипӯрим̣ гаччхантӣти йоджана̄. тена вуттам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ – ‘‘чатусатипат̣т̣ха̄наса̄дхане имесам̣ индрийа̄нам̣ сабха̄вабхеда̄бха̄вато сама̄налаккхан̣атта̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 23).

24. ‘‘евам̣ вуттепи чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄йева ваттабба̄ бхавеййум̣, катхам̣ саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄ ваттабба̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу йена йога̄вачарена бха̄вийама̄несу тасса йога̄вачарасса чатта̄ро саммаппадха̄на̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханти. евам̣ сесесупи йоджана̄ ка̄табба̄. чатуннам̣ сачча̄нам̣ буджджханам̣ бодхам̣, арийамагган̃а̄н̣ам̣, бодхам̣ гаччхантӣти бодхан̇гама̄. бодхасса арийамагган̃а̄н̣асса паккхе бхава̄ти бодхипаккхийа̄.

‘‘кусала̄йева дхамма̄ екалаккхан̣абха̄вена нӣхарита̄ ким̣, уда̄ху акусала̄пи дхамма̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘евам̣ акусала̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кусала̄ дхамма̄ екалаккхан̣аттена ниддха̄рита̄ йатха̄, евам̣ акусала̄пи дхамма̄ екалаккхан̣аттена ниддха̄ритабба̄йева̄ти аттхо. ‘‘катхам̣ ниддха̄ретабба̄’’ти пуччхитаббатта̄ паха̄некат̣т̣хабха̄вена ниддха̄ретабба̄ти дассенто ‘‘екалаккхан̣атта̄ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхантӣ’’ти а̄ха. таттха екалаккхан̣атта̄ти паха̄некат̣т̣хабха̄вена сама̄налаккхан̣атта̄. ‘‘катамам̣ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несӯ’’тиа̄ди вуттам̣.

таттха чатӯсу…пе… парин̃н̃ам̣ гаччхантӣти ка̄йа̄гата̄сатипат̣т̣ха̄не йога̄вачарена бха̄вийама̄не сати тена йога̄вачарена асубхе кеса̄дике рӯпака̄йе ‘‘субха’’нти випалла̄со пахӣйати, асса йога̄вачарасса кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, ‘‘а̄ха̄расамудайа̄ рӯпасамудайо’’ти (сам̣. ни. 3.56) вуттатта̄ рӯпака̄йе чхандара̄гам̣ паджахантасса тасса самудайе кабал̣ӣка̄ра̄ха̄репи чхандара̄го пахӣйатӣти аттхо. ведана̄гата̄сатипат̣т̣ха̄не бха̄вийама̄не сати дуккхе ‘‘сукха’’нти випалла̄со пахӣйати, асса йога̄вачарасса пхасса̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати, ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄’’ти (ма. ни. 3.126; сам̣. ни. 2.1, 39; маха̄ва. 1; уда̄. 1; вибха. 225) вуттатта̄ ведана̄йа чхандара̄гам̣ паджахантасса тасса паччайе пхасса̄ха̄ре чхандара̄го пахӣйати. читтагата̄сатипат̣т̣ха̄не бха̄вийама̄не аничче ‘‘ничча’’нти випалла̄со пахӣйати, асса йога̄вачарасса вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхати. дхаммагата̄сатипат̣т̣ха̄не бха̄вийама̄не анаттани ‘‘атта̄’’ти випалла̄со пахӣйати, асса йога̄вачарасса маносан̃четана̄ха̄ро парин̃н̃ам̣ гаччхатӣти висум̣ висум̣ йоджетва̄ екекасмим̣ паха̄таббе вутте тадавасеса̄ паха̄табба̄ вутта̄ бхаванти паха̄таббабха̄вена екалаккхан̣атта̄ти аттхо гахетаббо.

‘‘а̄ха̄ра̄ часса парин̃н̃ам̣ гаччхантӣ’’ти вачане а̄ха̄ресу паватта̄ ка̄мара̄гадосамоха̄ бйантӣката̄ хонтӣти аттхо гахито. кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ран̃хи а̄раббха паватте ка̄мара̄ге виджджама̄не кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расса виджа̄нана̄ наттхева, тасмим̣ ка̄мара̄ге пана пахӣне париджа̄нана̄ бхаватӣти. сеса̄ха̄раджа̄нанампи есева найо. йасса йога̄вачарасса сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄, випалла̄са̄ пахӣна̄, а̄ха̄рапариджа̄нана̄ уппанна̄, со йога̄вачаро упа̄да̄нехи анупа̄да̄но бхавати. субхасан̃н̃ите хи ка̄йе ка̄мупа̄да̄нам̣ висесена бхаватӣти субхасан̃н̃ито ка̄йо ка̄мупа̄да̄насса ваттху, ка̄йагата̄йа сатийа̄ анусаритаббо асубхасан̃н̃ито кеса̄ди ка̄мупа̄да̄насса ваттху на хотвева. сукхаведана̄йа асса̄давасена дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ бхаватӣти сукхасан̃н̃ита̄ ведана̄ дит̣т̣хупа̄да̄насса ваттху, ведана̄гата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ ведана̄ дит̣т̣хупа̄да̄насса ваттху на хотвева. ‘‘читтам̣ ничча’’нти дит̣т̣хигахан̣авасена тасса тасса аттано сӣлаватавасена парисуддхӣти пара̄масанам̣ хотӣти читтам̣ сӣлаббатупа̄да̄насса ваттху, читтагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббам̣ читтам̣ сӣлаббатупа̄да̄насса ваттху на хотвева. дхамме на̄марӯпапариччхедена йатха̄бхӯтам̣ апассантасса дхаммесу атта̄бхинивесо хотӣти дхамма̄ аттава̄дупа̄да̄насса ваттху, дхаммагата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ дхамма̄ аттава̄дупа̄да̄насса ваттху на хонти ева. тасма̄ чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу бха̄вийама̄несу упа̄да̄нехи анупа̄да̄но бхаватӣти вуттанти адхиппа̄йо гахетаббо.

‘‘йена йога̄вачарена сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄, со йога̄вачаро упа̄да̄нехийева анупа̄да̄но бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ йога̄дӣхипи висам̣йутто бхаватӣти дассетум̣ ‘‘йогехи ча висам̣йутто’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йогехи ча̄ти ка̄майогабхавайогадит̣т̣хийогаавиджджа̄йогехи ча. висам̣йуттоти тадан̇гаппаха̄навиккхамбханаппаха̄насамуччхедаппаха̄навасена вигато, вимутто ча бхаватӣти аттхо. субхасан̃н̃ито хи рӯпака̄йо ка̄мара̄гасса ваттху хоти, ка̄йагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббо ка̄йо ка̄мара̄гасса ваттху на хотвева. ‘‘сукхо’’ти ва̄ ‘‘сукхахетӯ’’ти ва̄ гахан̣ӣйо бхаво бхавара̄гасса ваттху хоти, ведана̄гата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббо бхаво бхавара̄гасса ваттху на хоти. ‘‘атта̄’’ти абхинивиситаббам̣ читтам̣ дит̣т̣хийогасса ваттху хоти, читтагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббам̣ читтам̣ дит̣т̣хийогасса ваттху на хоти. виниббхогасса дуккаратта̄, дхамма̄нам̣ дхаммаматтата̄йа ча дуппат̣ивиджджхатта̄ авиниббхуджитабба̄, дхаммаматтата̄йа аппат̣ивиджджхитабба̄ дхамма̄ авиджджа̄йогасса ваттху хонти, дхаммагата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ дхамма̄ авиджджа̄йогасса ваттху на хонти. тасма̄ чатусатипат̣т̣ха̄на̄нупассако ‘‘йогехи ча висам̣йутто’’ти вутто. айам̣ найо а̄савехи ча ана̄саво бхавати, огхехи ча ниттхин̣н̣о бхаватӣти еттха̄пи йоджетаббо.

гантхехи ча виппайутто бхаватӣти еттха пана субхасан̃н̃ито рӯпака̄йо абхиджджха̄ка̄йагантхасса ваттху, ка̄йагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббо рӯпака̄йо абхиджджха̄ка̄йагантхасса ваттху на хоти. дуккхадуккхавипарин̣а̄мадуккхасан̇кха̄радуккхабхӯта̄ ведана̄ бйа̄па̄дака̄йагантхасса ваттху хонти, тена вуттам̣ – ‘‘дуккха̄йа ведана̄йа пат̣игха̄нусайо анусетӣ’’ти (ма. ни. 1.465). ведана̄гата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ ведана̄ бйа̄па̄дака̄йагантхасса ваттху на хоти. ‘‘читтам̣ ничча’’нти абхинивесавасена сассатасса ‘‘аттано сӣлена суддхи, ватена суддхӣ’’ти пара̄масанам̣ хоти, тасма̄ ‘‘ничча’’нти гахитам̣ читтам̣ сӣлаббатапара̄ма̄сака̄йагантхасса ваттху, читтагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббам̣ читтам̣ сӣлаббатапара̄ма̄сасса ваттху на хоти. дхамма̄нам̣ саппаччайана̄марӯпасабха̄васса адассанато бхавадит̣т̣хивибхавадит̣т̣хи хоти, тасма̄ ‘‘идам̣ сачча’’нти абхинивиситабба̄ дхамма̄ идам̣сачча̄бхинивесака̄йагантхасса ваттху, дхаммагата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ дхамма̄ идам̣сачча̄бхинивесака̄йагантхасса ваттху на хонти, тасма̄ чатусатипат̣т̣ха̄на̄нупассако ‘‘гантхехи ча виппайутто’’ти вутто.

субхасан̃н̃ито ча ка̄йо ра̄гасалласса ваттху, ка̄йагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббо ка̄йо ра̄гасалласса ваттху на хоти. сукхасан̃н̃ита̄йа ведана̄йа досо хоти, тасма̄ ведана̄ досасалласса ваттху, ведана̄гата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ ведана̄ досасалласса ваттху на хоти. ‘‘читтам̣ атта̄’’ти гахетва̄ ‘‘атта̄ сеййо’’тиа̄дивасена паваттасса ма̄насалласса читтам̣ ваттху, читтагата̄йа пана сатийа̄ анупасситаббам̣ читтам̣ ма̄насалласса ваттху на хоти. дхамма̄нам̣ саппаччайана̄марӯпасабха̄васса аджа̄нанато дхамма̄ мохасалласса ваттху, дхаммагата̄йа пана сатийа̄ анупасситабба̄ дхамма̄ мохасалласса ваттху на хонти, тасма̄ чатусатипат̣т̣ха̄на̄нупассако ‘‘саллехи ча висалло бхаватӣ’’ти вутто.

‘‘а̄ха̄ра̄ часса парин̃н̃ам̣ гаччхантӣ’’ти а̄чарийена вуттам̣, ‘‘ким̣ пана а̄ха̄ра̄ва асса йога̄вачарасса парин̃н̃ам̣ гаччханти, уда̄ху ан̃н̃епӣ’’ти пуччхитаббатта̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо ча асса йога̄вачарасса парин̃н̃ам̣ гаччхантӣти дассетум̣ ‘‘вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо часса парин̃н̃ам̣ гаччхантӣ’’ти вуттам̣. йена йога̄вачарена чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄, тасса йога̄вачарасса ка̄йаведана̄читтадхамма̄ва парин̃н̃ам̣ гаччхеййум̣, на вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийоти че вадеййа ка̄йа̄нупассана̄дӣхи ча ка̄йаведана̄читтадхаммесу парин̃н̃а̄тесу сан̃н̃а̄йапи парин̃н̃а̄таббабха̄вато. са̄ хи ведана̄читтасан̇кха̄тена дхаммесу парин̃н̃а̄тесу авина̄бха̄вато парин̃н̃а̄та̄ва̄ти.

йена чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄, со йога̄вачаро упа̄да̄нехи анупа̄да̄но ча, йогехи висам̣йутто ча, кхандхехи виппайутто ча, а̄савехи ана̄саво ча, огхехи ниттхин̣н̣о ча, саллехи висалло ча бхаватӣти вутто, ‘‘ким̣ пана татха̄видхова хоти, уда̄ху ан̃н̃атха̄пӣ’’ти пуччхитаббатта̄ агатимпи на гаччхатӣти дассенто ‘‘агатигаманехи ча на агатим̣ гаччхатӣ’’ти а̄ха. субха̄дисан̃н̃ите рӯпака̄йе апеккхама̄но пуггало чханда̄гатим̣ гаччхатӣти субха̄дисан̃н̃ито рӯпака̄йо висесато чханда̄гатийа̄ ваттху хоти, ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нена пана анупасситаббо асса̄сапасса̄са̄дико ка̄йо чханда̄гатийа̄ ваттху на хоти, тасма̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ бха̄венто пуггало чханда̄гатим̣ на гаччхати. сукхаведанасса̄давасена ведайама̄но тадабха̄вена бйа̄па̄дам̣ а̄гаччхатӣти сукхаведана̄ доса̄гатийа̄ ваттху хоти, ведана̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нена пана анупасситабба̄ ведана̄ доса̄гатийа̄ ваттху на хоти, тасма̄ ведана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ бха̄венто пуггало доса̄гатим̣ на гаччхати. сантатигханавасена ‘‘ниччам̣, дхува’’нти гахитам̣ читтам̣ мохасса ваттху хоти, читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нена пана анупасситаббам̣ читтам̣ мохасса ваттху на хоти, тасма̄ читта̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ бха̄венто пуггало доса̄гатим̣ на гаччхати. вибхаджитва̄ дхаммасабха̄вам̣ аджа̄нантасса бхайам̣ джа̄йатӣти вибхаджитва̄ аджа̄нийасабха̄ва̄ дхамма̄ бхайасса ваттху хонти, дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нена пана анупасситабба̄ вибхаджитва̄ джа̄нитабба̄ дхамма̄ ра̄гасса ваттху на хонти, тасма̄ дхамма̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ бха̄венто пуггало бхайа̄гатим̣ на гаччхати. евам̣ паха̄таббабха̄вена екалаккхан̣е акусалепи дхамме нӣхаритва̄ ида̄ни нигаметум̣ ‘‘евам̣ акусала̄пи дхамма̄ екалаккхан̣атта̄ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхантӣ’’ти пуна вуттам̣.

бха̄ветаббесу дхаммесу екадесесу вутте тадавасеса̄пи бха̄ветабба̄ дхамма̄ екалаккхан̣атта̄ нӣхаритва̄ ваттабба̄, паха̄таббесупи дхаммесу екадесе вутте тадавасеса̄пи дхамма̄ паха̄табба̄ екалаккхан̣атта̄ нӣхаритва̄ ваттабба̄ти а̄чарийена вутта̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘ан̃н̃атха̄пи йади ваттабба̄ сийум̣, тепи вадатха̄’’ти ваттаббабха̄вато ан̃н̃енапи парийа̄йена лаккхан̣аха̄расса уда̄харан̣а̄ни дассетум̣ ‘‘йаттха ва̄ пана̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йаттха йассам̣ рӯпекадесадесана̄йам̣ рӯпиндрийам̣ руппаналаккхан̣ам̣ чаккхундрийа̄диджӣвитиндрийапарийоса̄нам̣ ат̣т̣хавидхам̣ индрийам̣ рӯпекадесам̣ бхагавата̄ деситам̣. таттхева тассам̣ рӯпекадесадесана̄йам̣ рӯпадха̄ту руппаналаккхан̣а̄ чаккхудха̄та̄дипхот̣т̣хаббадха̄тупарийоса̄на̄ дасавидха̄ рӯпадха̄ту руппаналаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ десита̄. саббо рӯпаккхандхо ча десито. рӯпа̄йатанам̣ руппаналаккхан̣ам̣ чаккха̄йатана̄дипхот̣т̣хабба̄йатанапарийоса̄нам̣ дасавидхам̣ а̄йатанам̣ руппаналаккхан̣ена екалаккхан̣атта̄ бхагавата̄ деситам̣.

йаттха ва̄ пана йассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ сукха̄ ведана̄ бхагавата̄ десита̄, таттха тассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ сукхиндрийан̃ча деситам̣, соманассиндрийан̃ча деситам̣, дуккхасамудайо арийасаччан̃ча деситам̣ сукхаведана̄бха̄вена екалаккхан̣атта̄. йаттха ва̄ пана йассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ дуккха̄ ведана̄ бхагавата̄ десита̄, таттха тассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ дуккхиндрийан̃ча деситам̣ доманассиндрийан̃ча деситам̣, дуккхам̣ арийасаччан̃ча деситам̣ дуккхаведана̄бха̄вена екалаккхан̣атта̄. йаттха ва̄ пана йассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ адуккхамасукха̄ ведана̄ бхагавата̄ десита̄, таттха тассам̣ веданекадесадесана̄йам̣ упеккхиндрийан̃ча деситам̣, саббо пат̣иччасамуппа̄до ча деситоти йоджана̄ ка̄табба̄.

йассам̣ десана̄йам̣ адуккхамасукха̄ ведана̄ десита̄, тассам̣ десана̄йам̣ упеккхиндрийам̣ деситам̣ хоту сама̄налаккхан̣атта̄, ‘‘кена пат̣иччасамуппа̄до десито бхавеййа̄’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘кена ка̄ран̣ена̄’’ти пуччхитва̄ ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ ‘‘адуккхамасукха̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха адуккхамасукха̄йа ведана̄йа хи йасма̄ авиджджа̄ анусети, тасма̄ авиджджа̄ десита̄ хоти. авиджджа̄йа ча десита̄йа авиджджа̄мӯлако саббопи пат̣иччасамуппа̄до ‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄…пе… дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти деситова хотӣти адхиппа̄йо дат̣т̣хаббо.

‘‘авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄…пе… самудайо хотӣ’’ти ануломавасена паватто йо пат̣иччасамуппа̄до деситоти а̄чарийена вутто, ‘‘йади татха̄ паватто со ча пат̣иччасамуппа̄до десито, евам̣ сати саббо ча пат̣иччасамуппа̄до десито’’ти на ваттабботи чоданам̣ манаси катва̄ ‘‘со ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йо ча ануломавасена паватто, со ча сара̄гасадосасамохасам̣килесапаккхена ха̄таббо. йо ча пат̣иломавасена ‘‘авиджджа̄йа твева асесавира̄ганиродха̄ сан̇кха̄раниродхо’’тиа̄дико паватто, со ча вӣтара̄гавӣтадосавӣтамохаарийадхаммехи ха̄таббо. йо ча ануломапат̣иломавасена паватто, со ча тадубхайехи ха̄таббо. тасма̄ ‘‘саббо ча пат̣иччасамуппа̄до десито’’ти ваттаббова̄ти адхиппа̄йо гахетаббо.

‘‘йе дхамма̄ екалаккхан̣а̄, тесам̣ дхамма̄нам̣ екасмим̣ дхамме вутте авасит̣т̣ха̄ дхамма̄ вутта̄ бхавантӣтиа̄дина̄ (нетти. 23) а̄чарийена йа̄ лаккхан̣аха̄райоджана̄ вутта̄, са̄ва ка̄табба̄, на ан̃н̃атха̄ ка̄табба̄’’ти пуччхитаббабха̄вато ан̃н̃атха̄пи лаккхан̣аха̄райоджана̄ ка̄табба̄йева̄ти дассетум̣ ‘‘евам̣ йе дхамма̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йе патхавӣа̄дайо рӯпадхамма̄, йе пхасса̄дайо арӯпадхамма̄ сандха̄ран̣а̄дикиччато сан̇гхат̣т̣ана̄дикиччато екалаккхан̣а̄, тесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ екасмим̣ дхамме вутте авасит̣т̣ха̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ вутта̄ бхаванти. йе патхавӣа̄дайо рӯпадхамма̄, йе пхасса̄дайо арӯпадхамма̄ каккхал̣а̄дилаккхан̣ато пхусана̄дилаккхан̣ато екалаккхан̣а̄, тесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ екасмим̣ дхамме вутте авасит̣т̣ха̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ вутта̄ бхаванти. йе дхамма̄ руппанаса̄ман̃н̃ато наманаса̄ман̃н̃ато аничча̄диса̄ман̃н̃ато ва̄ кхандха̄йатана̄диса̄ман̃н̃ато ва̄ екалаккхан̣а̄, тесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ екасмим̣ сан̇кхатадхамме вутте авасит̣т̣ха̄ дхамма̄ вутта̄ бхаванти. йе сан̇кхатадхамма̄ бхан̇гуппа̄дато сан̇кхато чутӯпапа̄тато сама̄наниродхуппа̄дасан̇кхатато ва̄ чутӯпапа̄тато екалаккхан̣а̄, тесам̣ сан̇кхатадхамма̄нам̣ екасмим̣ сан̇кхатадхамме вутте авасит̣т̣ха̄ сан̇кхатадхамма̄ вутта̄ бхавантӣти аттхайоджана̄ ка̄табба̄.

киччато ча лаккхан̣ато ча̄тиа̄дӣсу ча-саддена сахачаран̣асама̄нахетута̄дайо сан̇гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. сахачаран̣а̄дӣсу ча йам̣ ваттаббам̣, там̣ ‘‘на̄наттака̄йана̄наттасан̃н̃ино (дӣ. ни. 3.341, 357, 359; а. ни. 9.24), на̄наттасан̃н̃а̄нам̣ аманасика̄ра̄’’тиа̄дӣсу сахача̄рита̄йа сан̃н̃а̄сахагата̄ дхамма̄ ниддха̄рита̄тиа̄дина̄ вуттамева.

‘‘екасмим̣ дхамме сарӯпато вутте екалаккхан̣а̄дито авасит̣т̣хадхамма̄нампи вуттабха̄во кена амхехи джа̄нитаббо саддахитаббо’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘тена̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тена авасит̣т̣хадхамма̄нампи вуттабха̄вена ‘‘вуттамхи екадхамме’’тиа̄дикам̣ йам̣ вачанам̣ а̄йасма̄ маха̄качча̄но а̄ха, тена вачанена тумхехи авасит̣т̣ха̄нампи вуттабха̄во джа̄нитаббо саддахитабботи вуттам̣ хоти.

‘‘етта̄вата̄ ча лаккхан̣аха̄ро парипун̣н̣о, ан̃н̃о нийутто наттхӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘нийутто лаккхан̣о ха̄ро’’ти вуттам̣. таттха йассам̣ па̄л̣ийам̣ екасмим̣ дхамме вутте авасит̣т̣хадхамма̄пи йена лаккхан̣аха̄рена ниддха̄рита̄, тассам̣ па̄л̣ийам̣ со лаккхан̣о ха̄ро нийутто ниддха̄ретва̄ йоджитоти аттхо дат̣т̣хабботи.

ити лаккхан̣аха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.