найасамут̣т̣ха̄навибха̄вана̄

79. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена десана̄ха̄расампа̄та̄дина̄ ха̄расампа̄тена екасуттаппадесаттха̄ ниддха̄ретва̄ вибхатта̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто десана̄ха̄расампа̄та̄диха̄расампа̄то парипун̣н̣о, ‘‘катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана –‘‘евам̣ на̄на̄суттавасена, екасуттавасена ча ха̄равича̄рам̣ дассетва̄ ида̄ни найавича̄рам̣ дассетум̣ ‘таттха катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’нтиа̄ди а̄раддха’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 79) вуттам̣. ‘‘таттха катамо нандийа̄ват̣т̣анайо’’тиа̄дим̣ ана̄рабхитва̄ ‘‘таттха катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нтиа̄диа̄рамбхане ка̄ран̣ам̣ ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттамева. таттха таттха̄ти тесу ха̄ра̄дӣсу йо аттханайо сам̣ван̣н̣ана̄найена ниддит̣т̣хо, тассева аттханайасса самут̣т̣ха̄нам̣ бхӯмим̣ пуччхати ‘‘катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нти.

кин̃ча̄пи сам̣ван̣н̣ана̄найа̄ ниддит̣т̣ха̄, татха̄пи аттханайасам̣ван̣н̣ана̄найа̄нам̣ висесасса па̄кат̣ам̣ ка̄тум̣ пуна катхайисса̄ма. тан̣ха̄авиджджа̄хи сам̣килесапаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо чева саматхавипассана̄хи вода̄напаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча нандийа̄ват̣т̣о найо на̄ма. тӣхи акусаламӯлехи лобха̄дӣхи сам̣килесапаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо чева тӣхи кусаламӯлехи алобха̄дӣхи вода̄напаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча типуккхало найо на̄ма. чатӯхи субхасан̃н̃а̄дӣхи випалла̄сехи сакаласам̣килесапаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо чева чатӯхи асубхасан̃н̃а̄дӣхи авипалла̄сехи сатипат̣т̣ха̄нехи, саддхиндрийехи ва̄ вода̄напаккхасса суттаттхасса чатусаччайоджанамукхена найаналаккхан̣о сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча сӣхавиккӣл̣ито найо на̄ма̄ти вутта̄ найа̄ сам̣ван̣н̣ана̄найа̄ на̄ма. тесам̣ сам̣ван̣н̣ана̄найа̄нам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати ‘‘катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нти.

найа̄ пана на̄на̄суттато ниддха̄ритехи тан̣ха̄авиджджа̄дӣхи мӯлападехи чатусаччайоджана̄йа найато анубуджджхийама̄но дуккха̄диаттхо. со хи магган̃а̄н̣ам̣ найати сампа̄петӣти ‘‘найо’’ти вутто, со аттханайо на̄ма. тассева аттханайасса самут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати ‘‘катамам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нти? тасма̄ чатусаччайоджана̄йа найагга̄хато нӣйати анупуччхӣйатӣти найо, ко со? суттаттхабхӯто дуккха̄дико аттхо. найати магган̃а̄н̣ам̣ па̄петӣти ва̄ найо, дуккха̄дико аттхова. тена̄ха – ‘‘анубуджджхийама̄но дуккха̄диаттхо. со хи магган̃а̄н̣ам̣ найати сампа̄петӣти найо’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 79). самут̣т̣хаханти найа̄ етена̄ти самут̣т̣ха̄нам̣, ким̣ там̣? авиджджа̄тан̣ха̄дика̄ран̣ам̣, там̣дӣпана̄ сам̣ван̣н̣ана̄ ча. авиджджа̄тан̣ха̄дина̄ хи дуккха̄диаттханайа̄ самбхаванти. атха ва̄ авиджджа̄тан̣ха̄дӣхи чатусаччайоджана̄ самут̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. тена вуттам̣ – ‘‘ким̣ пана там̣? там̣там̣мӯлападехи чатусаччайоджана̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 79). евам̣ аттхе гайхама̄не сати сам̣ван̣н̣ана̄найа̄пи гахита̄ хонти, найа̄нам̣ самут̣т̣ха̄нам̣ найасамут̣т̣ха̄нам̣, тасмим̣ найасамут̣т̣ха̄не.

‘‘катамам̣ нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄на’’нти пуччхитаббатта̄ пат̣хамам̣ нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄нам̣ дассетум̣ ‘‘пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йатӣ’’тиа̄ди вуттам̣. нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄набхӯта̄йа авиджджа̄йа ча тан̣ха̄йа ча пубба̄ кот̣и ‘‘асукасса буддхасса бхагавато уппаджджанака̄ле уппанна̄, асукасса чаккаваттино уппаджджанака̄ле уппанна̄’’ти на пан̃н̃а̄йати кот̣ийа̄ абха̄ватоти йоджана̄. ‘‘авиджджа̄тан̣ха̄су катама̄ нӣваран̣ам̣, катама̄ сам̣йоджана’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха авиджджа̄ нӣваран̣ам̣ тан̣ха̄ сам̣йоджана’’нти вуттам̣. таттха̄ти та̄су авиджджа̄тан̣ха̄су. а̄дӣнавапат̣иччха̄дикатта̄ авиджджа̄ нӣваран̣ам̣. бхавесу сам̣йоджанато тан̣ха̄ сам̣йоджанам̣. ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄ сатта̄ катхам̣ вичаранти, катхам̣ вуччанти, тан̣ха̄сам̣йоджана̄ сатта̄ катхам̣ вичаранти катхам̣ вуччантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘авиджджа̄нӣваран̣а̄ сатта̄’’тиа̄ди вуттам̣. авиджджа̄нӣваран̣аметесаматтхӣти авиджджа̄нӣваран̣а̄. авиджджа̄йа сам̣йутта̄ вийа паватта̄ авиджджа̄йа абхинивисаваттхӯсу сам̣йутта̄ вийа паватта̄ сатта̄ авиджджа̄паккхена випалла̄сена ничча̄диабхинивесаваттхубхӯте рӯпа̄диа̄рамман̣е вичаранти вивидха̄ чаранти паваттанти, те ничча̄диабхинивисанта̄ вичаранта̄ сатта̄ ‘‘дит̣т̣хичарита̄’’ти вуччанти. тан̣ха̄сам̣йоджанаметесанти тан̣ха̄сам̣йоджана̄. тан̣ха̄йа сам̣йутта̄ вийа паватта̄, тан̣ха̄йа ва̄ а̄рамман̣абхӯте ваттхука̄ме сам̣йутта̄ вийа паватта̄ сатта̄ тан̣ха̄паккхена ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритена а̄рамман̣абхӯте ваттхусмим̣ вичаранти паваттантӣти аттхо.

‘‘дит̣т̣хичарита̄ сатта̄ кам̣ пат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихаранти, тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ кам̣ пат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихарантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘дит̣т̣хичарита̄’’тиа̄ди вуттам̣. дит̣т̣хичарита̄ сатта̄ ито са̄санато бахиддха̄ паббаджита̄ хонта̄пи ‘‘сукхена адхигантаббам̣ сукхам̣ наттхи, дуккхена адхигантаббам̣ сукхам̣ пана аттхӣ’’ти манаси каронта̄ аттакиламатха̄нуйогам̣ пан̃ча̄тапа̄дипат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихаранти. тан̣ха̄чарита̄ сатта̄ ито са̄санато бахиддха̄ паббаджита̄ хонта̄пи ‘‘ка̄ме пат̣исеванта̄ локам̣ вад̣д̣ха̄пента̄ бахум̣ пун̃н̃ам̣ вад̣д̣ха̄пентӣ’’ти манаси каронта̄ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйогам̣ пат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихаранти.

‘‘касма̄ дит̣т̣хичарита̄ татха̄видхам̣ пат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихаранти, касма̄ тан̣ха̄чарита̄ татха̄видхам̣ пат̣ипаттим̣ ануйутта̄ вихарантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха ким̣ ка̄ран̣а’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти таттха тесу дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чаритесу. йам̣ йасма̄ ка̄ран̣а̄ вихаранти, там̣ ка̄ран̣ам̣ кинти пуччхати. ито са̄санато бахиддха̄ йесам̣ пуггала̄нам̣ саччававаттха̄нам̣ наттхи, чатусаччаппака̄сана̄ куто ча аттхи, саматхавипассана̄косаллам̣ ва̄ упасамасукхаппатти ва̄ куто аттхи, те пуггала̄ упасамасукхасса анабхин̃н̃а̄ випарӣтачета̄ хутва̄ евам̣ а̄хам̣су ‘‘сукхена адхигантаббам̣ сукхам̣ наттхи, дуккхена адхигантаббам̣ сукхам̣ на̄ма аттхӣ’’ти. те евам̣сан̃н̃ӣ евам̣дит̣т̣хӣ дуккхена сукхам̣ паттхайама̄на̄ хутва̄ аттакиламатха̄нуйогамануйутта̄ вихаранти. ито са̄санато бахиддха̄ йесам̣ пуггала̄нам̣ саччававаттха̄нам̣ наттхи, чатусаччаппака̄сана̄ куто ча аттхи, саматхавипассана̄косаллам̣ ва̄ упасамасукхаппатти ва̄ куто аттхи, те пуггала̄ упасамасукхасса анабхин̃н̃а̄ випарӣтачета̄ хутва̄ евама̄хам̣су ‘‘йо ка̄ме пат̣исевати, со локам̣ вад̣д̣хайати, йо локам̣ вад̣д̣хайати, со бахум̣ пун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти. те евам̣сан̃н̃ӣ евам̣дит̣т̣хӣ ка̄месу сукхасан̃н̃ӣ хутва̄ ка̄масукхаллика̄нуйогам̣ ануйутта̄ ча вихарантӣти йоджана̄ ка̄табба̄.

‘‘татха̄ вихаранта̄ ким̣ вад̣д̣хайантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘те тадабхин̃н̃а̄ санта̄ рогамева вад̣д̣хайантӣ’’ти вуттам̣. ‘‘татха̄ вад̣д̣хайанта̄ рога̄дӣнам̣ бхесаджджам̣ саматхавипассанам̣ вад̣д̣хайанти ки’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘те рога̄бхитунна̄ ган̣д̣апат̣ипӣл̣ита̄ салла̄нувиддха̄ нирайатираччха̄найонипета̄суресу уммуджджанимуджджа̄ни каронта̄ уггха̄таниггха̄там̣ паччанубхонта̄ рогаган̣д̣асаллабхесаджджам̣ на виндантӣ’’ти вуттам̣. аттхо пана ат̣т̣хакатха̄йам̣ (нетти. ат̣т̣ха. 79) вутто. ‘‘катаме сам̣килесавода̄на̄, катаме рога̄дайо, катамам̣ бхесаджджа’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха аттакиламатха̄нуйого’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу сам̣килесавода̄нарогабхесаджджа̄дӣсу. аттакиламатха̄нуйого ча ка̄масукхаллика̄нуйого ча сам̣килесо хоти, саматхавипассана̄ вода̄нам̣ хоти, аттакиламатха̄нуйого ча рого хоти, саматхавипассана̄ роганиггха̄такабхесаджджам̣…пе... саматхавипассана̄ саллуддха̄ран̣абхесаджджам̣ хоти.

‘‘катамо катамам̣ сачча’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха сам̣килесо дуккха’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу сам̣килеса̄дӣсу сам̣килесо екадесавасена дуккхам̣ дуккхасаччам̣ хоти. тадабхисан̇готи тасмим̣ сам̣килесе абхисан̇го вийа паватто локийадхаммо ниравасесавасена дуккхасаччам̣ хоти. атха ва̄ тасмим̣ дуккхе абхисан̇го вийа паватта̄ тан̣ха̄ дуккхасамудайо самудайасаччам̣ хоти. тан̣ха̄ниродхо дуккханиродхо ниродхасаччам̣ хоти. саматхавипассана̄ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ маггасаччам̣ хоти. има̄ни чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄ретва̄ йоджетабба̄ни. ‘‘тесу чатӯсу саччесу катамам̣ парин̃н̃еййам̣, катамо паха̄таббо, катамо бха̄ветаббо, катамо саччхика̄таббо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘дуккхам̣ парин̃н̃еййа’’нтиа̄ди вуттам̣.

80. дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ аттакиламатха̄нуйога̄дивасена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄ни, ‘‘катхам̣ дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ сакка̄йадассане паваттибхедавасена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха дит̣т̣хичарита̄’’тиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ ‘‘дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ сакка̄йадассане катамо паваттибхедо’’ти пуччхитаббатта̄ имесам̣ сакка̄йадассане айам̣ паваттибхедоти вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘таттха дит̣т̣хичарита̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена вуттам̣ – ‘‘ида̄ни дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хидассане паваттибхедам̣ дассетум̣ ‘дит̣т̣хичарита̄’тиа̄ди вутта’’нти. таттха̄ти тесу дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чаритесу. дит̣т̣хичарита̄ пуггала̄ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти аттато упагаччханти…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘атта̄’’ти аттато упагаччханти дит̣т̣хичарита̄нам̣ атта̄бхинивесасса балавабха̄вато, тан̣ха̄чарита̄ пана рӯпам̣ ва̄ ‘‘атта̄’’ти рӯпавантам̣ атта̄нам̣ упагаччханти аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ ‘‘атта̄’’ти атта̄нам̣ упагаччханти…пе… вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ ‘‘атта̄’’ти атта̄нам̣ упагаччханти тан̣ха̄чарита̄нам̣ аттанийа̄бхинивесасса балавабха̄вато. пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу екекам̣ нисса̄йа чатуббидхатта̄ вӣсативаттхука̄ айам̣ миччха̄дит̣т̣хи ‘‘сакка̄йадит̣т̣хӣ’’ти вуччати. евам̣ дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ сакка̄йадассане паваттибхедо вин̃н̃а̄табботи аттхо.

‘‘сакка̄йадит̣т̣хийа̄ катамо пат̣ипаккхо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘тасса̄ пат̣ипаккхо’’тиа̄ди вуттам̣. тасса̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ паджаханавасена локуттара̄ самма̄дит̣т̣хи пат̣ипаккхо, тасса̄ самма̄дит̣т̣хийа̄ анва̄йика̄ анугун̣абха̄вена паваттанака̄ дхамма̄ ча сакка̄йадит̣т̣хийа̄ паджаханавасена пат̣ипаккха̄ бхаванти. ‘‘катаме дхамма̄ анва̄йика̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘самма̄сан̇каппо’’тиа̄ди вуттам̣. самма̄сан̇каппо…пе… самма̄сама̄дхи име дхамма̄ анва̄йика̄ хонти. айам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дико арийо ат̣т̣хан̇гико магго тасса̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ пат̣ипаккхо хоти паха̄йакатта̄. ‘‘те самма̄дит̣т̣хийа̄дайо дхамма̄ кхандхато киттака̄ хонтӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘те тайо кхандха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘катамо кхандхо саматхо, катамо кхандхо випассана̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘сӣлаккхандхо сама̄дхиккхандхо ча саматхо, пан̃н̃а̄ккхандхо випассана̄’’ти вуттам̣. ‘‘сакка̄йа̄дӣсу катамо катамам̣ саччам̣, катамо катамам̣ сачча’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха сакка̄йо’’тиа̄ди вуттам̣.

‘‘дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ сакка̄йадит̣т̣хитаппат̣ипаккхавасена чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄ни, катхам̣ антадвайамаджджхимапат̣ипада̄ ниддха̄рита̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘таттха йе рӯпам̣ аттато’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чаритесу йе дит̣т̣хичарита̄ пуггала̄ рӯпам̣ ‘‘атта̄’’ти аттато упагаччханти…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ‘‘атта̄’’ти аттато упагаччханти. име дит̣т̣хичарита̄ пуггала̄ ‘‘рӯпа̄дайо ча атта̄, рӯпа̄дӣнан̃ча аниччатта̄, аттасса̄пи аниччатта̄ атта̄ уччхиджджати, атта̄ винассати, атта̄ парам̣ маран̣а̄ на хотӣ’’ти абхинивисанато ‘‘уччхедава̄дино’’ти вуччанти. йе тан̣ха̄чарита̄ пуггала̄ рӯпам̣ ва̄ ‘‘атта̄’’ти рӯпавантам̣ атта̄нам̣ упагаччханти…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ва̄ ‘‘атта̄’’ти вин̃н̃а̄н̣авантам̣ атта̄нам̣ упагаччханти. аттани ва̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣асмим̣ ва̄ атта̄нам̣ упагаччханти. име тан̣ха̄чарита̄ пуггала̄ ‘‘рӯпа̄дӣхи атта̄ ан̃н̃о ан̃н̃атта̄ атта̄ ниччо сассато’’ти абхинивисанато ‘‘сассатава̄дино’’ти вуччанти.

таттха тесу уччхедава̄дӣсассатава̄дӣпуггалесу паватта̄ уччхедава̄дасассатава̄да̄ убхо анта̄ антадвайапат̣ипада̄ хонти. айам̣ антадвайапат̣ипада̄ сам̣са̄рапаваттанасса хетубха̄вато сам̣са̄рапаватти хоти, тасса антадвайасса пат̣ипаджджанасса паджаханавасена маджджхимапат̣ипада̄сан̇кха̄това арийо ат̣т̣хан̇гико магго пат̣ипаккхо хоти паха̄йакатта̄. айам̣ магго сам̣са̄раниваттанасса хетубха̄вато сам̣са̄раниватти хоти. таттха сам̣са̄рапаваттисам̣са̄раниваттӣсу паватти сам̣са̄рапаватти дуккхам̣ дуккхасаччам̣, тадабхисан̇го тасмим̣ дуккхе абхисан̇го тан̣ха̄ самудайо самудайасаччам̣, тан̣ха̄ниродхо дуккханиродхо ниродхасаччам̣, арийо ат̣т̣хан̇гико магго дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ маггасаччам̣, ити има̄ни чатта̄ри сачча̄ни ниддха̄рита̄ни. ‘‘дуккхам̣ парин̃н̃еййа’’нтиа̄димхи вуттанайова аттхо.

‘‘уччхедасассатасса киттако пабхедо, маггасса киттако’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха уччхедасассата’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха уччхедасассатаарийамаггесу уччхедасассатадассанам̣ сама̄сато сан̇кхепато вӣсативаттхука̄ сакка̄йадит̣т̣хи. уччхедо пан̃чупа̄да̄наккхандхе нисса̄йа паваттатта̄ пан̃чавидхо, сассатадассанам̣ екекасмим̣ тидха̄ уппаджджанато паннарасавидханти вӣсативидхам̣ хоти. виттха̄рато два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни. катама̄ни? чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатава̄да̄, чатта̄ро анта̄нантава̄да̄, чатта̄ро амара̄виккхепава̄да̄, две адхиччасамуппаннава̄да̄, сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄ни ведитабба̄ни. виттха̄рато пана брахмаджа̄ласутте (дӣ. ни. 1.30 а̄дайо) а̄гата̄ни. тесам̣ уччхедасассатадассана̄нам̣ течатта̄лӣсам̣ бодхипаккхийадхамма̄ пат̣ипаккхо магго. катаме течатта̄лӣсам̣? ‘‘аниччасан̃н̃а̄ дуккхасан̃н̃а̄ анаттасан̃н̃а̄’’ти тиссо сан̃н̃а̄ ча ‘‘паха̄насан̃н̃а̄ вира̄гасан̃н̃а̄ ниродхасан̃н̃а̄’’ти тиссо сан̃н̃а̄ ча̄ти чха сан̃н̃а̄ ча ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро иддхипа̄да̄, пан̃чиндрийа̄ни, пан̃ча бала̄ни, сатта боджджхан̇га̄, ат̣т̣ха магган̇га̄нӣ’’ти течатта̄лӣсам̣ бодхипаккхийадхамма̄ випассана̄васена пат̣ипаккхо магго на̄ма.

‘‘саматхавасена катамо пат̣ипаккхо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘ат̣т̣ха вимоккха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣ха вимоккха̄ па̄кат̣а̄. даса касин̣а̄йатана̄ни саматхавасена пат̣ипаккхо магго на̄ма. ‘‘катамам̣ н̃а̄н̣ам̣ катамасса дхаммасса пада̄лана’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хигата̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. дит̣т̣хичарите паватта̄ни дит̣т̣хигата̄ни, мохо. тан̣ха̄чарите паватта̄ни дит̣т̣хигата̄ни, джа̄лам̣. ана̄дивасена паватто мохо. анидханавасена паваттам̣ джа̄лам̣. ат̣т̣ха сама̄паттийо сама̄паджджитва̄ теджетва̄ тиккхам̣ випассана̄н̃а̄н̣ан̃ча арийамагган̃а̄н̣ан̃чан̃а̄н̣аваджирам̣ на̄ма бодхипаккхийадхамма̄нам̣ н̃а̄н̣ападат̣т̣ха̄натта̄. мохо ча джа̄лан̃ча мохаджа̄лам̣. пада̄летӣти пада̄ланам̣, каттари йупаччайо, мохаджа̄ласса пада̄лананти мохаджа̄лапада̄ланам̣. пада̄ланан̃хи дувидхам̣ виккхамбханапада̄ланам̣ самуччхедапада̄лананти. пуббабха̄ге саматхавипассана̄васена виккхамбханапада̄ланам̣, маггаккхан̣е самуччхедапада̄ланам̣ ева дат̣т̣хаббам̣. таттха̄ти тасмим̣ мохаджа̄ле авиджджа̄ мохо, бхаватан̣ха̄ джа̄лам̣. аттано а̄дха̄рам̣ пуггалам̣ дуккха̄дӣсу ат̣т̣хасу т̣ха̄несу мохетӣти мохо. пат̣хамам̣ джа̄лам̣ джат̣ам̣ ла̄йитва̄ джат̣а̄васена ла̄ти паваттатӣти джа̄лам̣, аттани джа̄там̣ маччхасакун̣а̄дикам̣ ла̄ти ган̣ха̄ти, ла̄пети ган̣ха̄петӣти ва̄ джа̄лам̣, джа̄лам̣ вийа̄ти джа̄лам̣. тена вуттам̣ – ‘‘атӣта̄дибхедабхиннесу рӯпа̄дӣсу, сакааттабха̄ва̄дӣсу ча сам̣сиббанавасена паваттанато джа̄лам̣ бхаватан̣ха̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 80). ‘‘авиджджа̄тан̣ха̄хи аттакиламатха̄нуйога̄дӣнам̣ килесапаккха̄нам̣ ниддха̄ран̣ам̣ катам̣ катхам̣ кена саддахитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘тена вуччати ‘пубба̄ кот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа ча бхаватан̣ха̄йа ча̄’ти’’ вуттам̣.

81. ‘‘ито са̄санато бахиддха̄ дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ пат̣ипада̄дайо ниддха̄рита̄, са̄сане дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чарита̄нам̣ пат̣ипада̄дайо катхам̣ ниддха̄ритабба̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘сам̣килесапаккха̄ суттаттха̄ а̄чарийена дассита̄, вода̄напаккхасуттаттха̄ катхам̣ дасситабба̄’’ти ваттаббатта̄ ва̄ ‘‘таттха дит̣т̣хичарито асмим̣ са̄сане’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу дит̣т̣хичаритатан̣ха̄чаритесу. дит̣т̣хичарито пуггало асмим̣ са̄сане паббаджито хутва̄ чатӯсу паччайесу саллекха̄нусантатавутти бхавати. касма̄? йасма̄ саллекхе тиббага̄раво, тасма̄ саллекхе тиббага̄раватта̄. тан̣ха̄чарито пуггало асмим̣ са̄сане паббаджито хутва̄ сиккха̄нусантатавутти бхавати. касма̄? йасма̄ сиккха̄йа тиббага̄раво, тасма̄ сиккха̄йа тиббага̄раватта̄. дит̣т̣хичарито пуггало самматтанийа̄мам̣ оккаманто хутва̄ дхамма̄нуса̄рӣ пуггало бхавати. касма̄? дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хивисайе пан̃н̃а̄садисапаваттанато. тан̣ха̄чарито пуггало самматтанийа̄мам̣ оккаманто хутва̄ саддха̄нуса̄рӣ бхавати. касма̄? тан̣ха̄васена миччха̄дхимоккхатта̄. дит̣т̣хичарито пуггало сукха̄йа пат̣ипада̄йа, дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄ти, сукха̄йа пат̣ипада̄йа, кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄ти сукхена килесехи виккхамбхитум̣ саматтхатта̄. тан̣ха̄чарито пуггало дуккха̄йа пат̣ипада̄йа, дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄ти, дуккха̄йа пат̣ипада̄йа, кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййа̄ти дуккхена килесехи виккхамбхитум̣ саматтхатта̄.

‘‘татха̄ касма̄ ниййа̄тӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха ким̣ ка̄ран̣ам̣ йа’’нтиа̄ди вуттам̣. йам̣ йена ка̄ран̣ена ниййа̄ти, там̣ ка̄ран̣ам̣ кинти пуччхати. тасса тан̣ха̄чаритасса ка̄ма̄ сукхена апариччатта̄ хи йасма̄ бхаванти, тасма̄ ка̄ма̄нам̣ сукхена апариччаттатта̄ татха̄ ниййа̄ти. со тан̣ха̄чарито ка̄мехи ваттхука̄макилесака̄мехи вивечийама̄но дуккхена пат̣иниссарати, дандхан̃ча дхаммам̣ чатусаччадхаммам̣ а̄джа̄на̄ти. йо пана айам̣ пуггало дит̣т̣хичарито хоти, со айам̣ дит̣т̣хичарито пуггало а̄дито а̄димхийева ка̄мехи килесака̄маваттхука̄мехи анаттхико бхавати. со дит̣т̣хичарито тато техи ка̄мехи вивечийама̄но кхиппан̃ча сукхена пат̣иниссарати, кхиппан̃ча дхаммам̣ а̄джа̄на̄ти.

‘‘тан̣ха̄чарито дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти, дит̣т̣хичарито сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄тӣти екека̄йа пат̣ипада̄йа бхавитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘дуккха̄пи пат̣ипада̄ дувидха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ ча кхиппа̄бхин̃н̃а̄ ча, сукха̄пи пат̣ипада̄ дувидха̄ дандха̄бхин̃н̃а̄ ча кхиппа̄бхин̃н̃а̄ ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘евам̣ сати екова двӣхи двӣхи пат̣ипада̄хи ниййа̄тӣти а̄паджджатӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘сатта̄пӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тан̣ха̄чарита̄ сатта̄пи дувидха̄ мудиндрийа̄пи тиккхиндрийа̄пи, дит̣т̣хичарита̄ сатта̄пи дувидха̄ мудиндрийа̄пи тиккхиндрийа̄пӣти йоджана̄ ка̄табба̄. йе тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄ мудиндрийа̄ бхаванти, те тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄ дандхан̃ча пат̣иниссаранти, дандхан̃ча дхаммам̣ а̄джа̄нанти. йе тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄ тиккхиндрийа̄ бхаванти, те тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄ кхиппан̃ча пат̣иниссаранти, кхиппан̃ча дхаммам̣ а̄джа̄нанти, тасма̄ екекассева екека̄ пат̣ипада̄ йутта̄ва̄ти. ‘‘има̄хи пат̣ипада̄хи ниййантийева, на ниййим̣су ниййиссантӣти а̄паджджеййа ваттама̄навибхаттийа̄ ниддит̣т̣хатта̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘има̄ чатассо’’тиа̄ди вуттам̣. атӣтепи има̄хи чатӯхи пат̣ипада̄хи ниййим̣су, паччуппаннесупи ниййанти, ана̄гатепи ниййиссантӣти аттхо гахетаббо йатха̄ ‘‘паббато тит̣т̣хатӣ’’ти.

еванти евам̣ вуттаппака̄рена. арийапуггала̄ чатуккамаггам̣ пат̣ипадам̣ пан̃н̃а̄пенти. ‘‘киматтхам̣ пан̃н̃а̄пентӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘абудхаджанасевита̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. айам̣ вуччати нандийа̄ват̣т̣асса найасса бхӯмӣти тан̣ха̄авиджджа̄нам̣ васена сам̣килесапаккхе двидиса̄ чатусаччайоджана̄пи саматхавипассана̄нам̣ васена вода̄напаккхе двидиса̄ чатусаччайоджана̄пи дассита̄. айам̣ чатуббидха̄ чатусаччайоджана̄ нандийа̄ват̣т̣асса найасса самут̣т̣ха̄нам̣ бхӯми самут̣т̣ха̄набха̄ватоти. ‘‘татха̄видха̄йа чатусаччайоджана̄йа нандийа̄ват̣т̣асса найасса самут̣т̣ха̄набхӯмибха̄во кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣.

82. ‘‘нандийа̄ват̣т̣асса найасса самут̣т̣ха̄набхӯта̄ бхӯми дассита̄, тасса нандийа̄ват̣т̣асса найасса каттха катама̄ диса̄ киттакена упапариккхитабба̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘веййа̄каран̣есу хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. хи-саддо паккхантараттхо. йе диса̄бхӯта̄ а̄ха̄ра̄дайо дхамма̄ веййа̄каран̣есу ‘‘кусала̄кусала̄’’ти вуттам̣, те диса̄бхӯта̄ а̄ха̄ра̄дайо дхамма̄ дувидхена ‘‘име акусала̄ дхамма̄ сам̣килесадхамма̄, име кусала̄ вода̄надхамма̄’’ти дувидхена упапариккхитабба̄ а̄лочитабба̄. ‘‘катамена дувидхена̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘локават̣т̣а̄нуса̄рӣ ча локавиват̣т̣а̄нуса̄рӣ ча̄’’ти вуттам̣. ‘‘катамам̣ ват̣т̣ам̣, катамам̣ виват̣т̣а’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘ват̣т̣ам̣ на̄ма сам̣са̄ро, виват̣т̣ам̣ нибба̄на’’нти вуттам̣. ‘‘сам̣са̄расса катамо хетӯ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘каммакилеса̄ хету сам̣са̄расса̄’’ти вуттам̣. ‘‘катамам̣ каммам̣ на̄ма, четана̄йева каммам̣ на̄ма ким̣, уда̄ху четасикан̃ча пхалада̄насаматтха̄саматтхампи каммам̣ ки’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха камма’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу каммакилесесу. ‘‘там̣ каммам̣ катхам̣ кена пака̄рена дат̣т̣хабба’’нти че вадеййа, йатха̄ йена упачайена катам̣ каммам̣ пхалада̄насаматтхам̣ хоти, тасмим̣ упачайе там̣ каммам̣ дат̣т̣хаббам̣. ‘‘те килеса̄ катамехи дхаммехи ниддиситабба̄’’ти че пуччхеййа, саббепи килеса̄ чатӯхи випалла̄сехи ниддиситабба̄. ‘‘те килеса̄ каттха дат̣т̣хабба̄’’ти че пуччхеййа, дасаваттхуке килесапун̃дже те килеса̄ дат̣т̣хабба̄.

‘‘катама̄ни даса ваттхӯнӣ’’ти че пуччхеййа, чатта̄ро а̄ха̄ра̄, чатта̄ро випалла̄са̄, чатта̄ри упа̄да̄на̄ни, чатта̄ро йога̄, чатта̄ро гантха̄, чатта̄ро а̄сава̄, чатта̄ро огха̄, чатта̄ро салла̄, чатассо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо, чатта̄ри агатигамана̄нӣти даса ваттхӯнӣти ведитабба̄ни чатуннам̣ киччавасена екатта̄. еттха ча килеса̄нам̣ паччайо ваттхука̄мопи килесопи килесаваттху хоти пурима̄нам̣ пурима̄нам̣ килеса̄нам̣ паччхима̄нам̣ паччхима̄нам̣ килеса̄нам̣ паччайабха̄вато.

‘‘катамо катамо катамасса катамасса ваттхӯ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘пат̣хаме а̄ха̄ре’’тиа̄ди вуттам̣. а̄ламбитаббе пат̣хаме кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре пат̣хамо ‘‘рӯпам̣ субха’’нти випалла̄со а̄рамман̣акаран̣авасена паваттати. а̄ламбитаббе дутийе пхасса̄ха̄ре дутийо ‘‘пхассапаччайа̄ ведана̄ сукха̄’’ти випалла̄со паваттати. а̄ламбитаббе татийе читта̄ха̄ре татийо ‘‘читтам̣ ничча’’нти випалла̄со паваттати, а̄ламбитаббе чатуттхе маносан̃четана̄ха̄ре ‘‘дхаммо атта̄’’ти випалла̄со а̄рамман̣акаран̣авасена паваттати. а̄ламбитаббе пат̣хаме ‘‘рӯпам̣ субха’’нти випалла̄со пат̣хамам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасена паваттати. сесесупи йатха̄рахам̣ найа̄нуса̄рена йоджетва̄ аттхо ведитаббо.

83. ‘‘тесу а̄ха̄ра̄дӣсу катамо катамасса пуггаласса упаккилесо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘таттха йо ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу а̄ха̄ра̄дӣсу, тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичаритесу ва̄. тан̣ха̄чаритасса рӯпаведана̄су тиббаччхандара̄гасса уппаджджанато йо ча кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, йо ча пхасса̄ха̄ро паваттати, име кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рапхасса̄ха̄ра̄ тан̣ха̄чаритасса пуггаласса упаккилеса̄ бхаванти. дит̣т̣хичаритасса дхаммачиттесу балавааттаничча̄бхинивесасса уппаджджанато йо ча маносан̃четана̄ха̄ро, йо ча вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро паваттати, име маносан̃четана̄ха̄равин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ дит̣т̣хичаритасса пуггаласса упаккилеса̄ бхаванти. ‘‘таттха йо ча асубхе субха’’нтиа̄дӣсупи вуттанайа̄нуса̄рена аттхо гахетабботи. пурима̄нам̣ двиннам̣ двиннам̣ тан̣ха̄падха̄натта̄ чева тан̣ха̄сабха̄ватта̄ ча, паччхима̄нам̣ двиннам̣ двиннам̣ дит̣т̣хипадха̄натта̄ чева дит̣т̣хисабха̄ватта̄ ча̄ти.

84. ‘‘катамасмим̣ пат̣хама̄дике а̄ха̄ре катамо пат̣хама̄дико випалла̄со паваттатӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха кабал̣ӣка̄ре а̄ха̄ре’’тиа̄дина̄ на̄мавасена нийаметва̄ пуббе вуттаттхамева дассети. ‘‘катамасмим̣ випалла̄се т̣хито катамам̣ упа̄дийатӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘пат̣хаме випалла̄се т̣хито’’тиа̄ди вуттам̣. пат̣хаме випалла̄се т̣хито пуггало ка̄ме йена упа̄да̄нена упа̄дийати, идам̣ упа̄да̄нам̣ ‘‘ка̄мупа̄да̄нам̣ на̄ма̄’’ти вуччати. сесесу имина̄ найена йоджана̄ ка̄табба̄.

‘‘йена ка̄мупа̄да̄нена ка̄мехи пуггало сам̣йуджджати, айам̣ ка̄мупа̄да̄надхаммо ‘ка̄майого’ти вуччатӣ’’тиа̄дина̄ йоджана̄ ка̄табба̄. сеса̄нам̣ йоджанаттха̄дайо па̄л̣ито, ат̣т̣хакатха̄то ча па̄кат̣а̄.

85. ‘‘а̄ха̄ра̄дӣсу катаме катама̄ диса̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха има̄ чатассо диса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тесу а̄ха̄рачатукка̄дӣсу дасасу чатуккесу пат̣хамо пат̣хамо кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄дико пат̣хама̄ диса̄, дутийо дутийо пхасса̄ха̄ра̄дико дутийа̄ диса̄, татийо татийо вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄дико татийа̄ диса̄, чатуттхо чатуттхо маносан̃четана̄ха̄ра̄дико чатуттха̄ диса̄ти ведитабба̄.

‘‘та̄су чатӯсу диса̄су тесу кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄дӣсу дхаммесу катаме дхамма̄ катамасса упаккилеса̄’’ти пуччхитаббатта̄ име а̄ха̄ра̄дайо дхамма̄ имасса пуггаласса упаккилеса̄ти вибхатта̄ти дассетум̣ ‘‘таттха йо ча кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро…пе… име дит̣т̣хичаритасса удаттасса упаккилеса̄’’ти вуттам̣. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро а̄ха̄ротиа̄ди а̄ха̄ра̄дӣсу йе йасса пуггаласса упаккилеса̄, там̣ вибхаджитва̄ дассетум̣ а̄раддха’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 85) вуттам̣. дасаннам̣ сутта̄нанти екадесабхӯта̄нам̣ дасаннам̣ сутта̄нам̣. аттхоти сабха̄вадхаммо. саддаттхо хи асама̄ноти. ‘‘бйан̃джанамева на̄на’’нти етена ча саддаттхасса на̄наттам̣ дассети.

‘‘кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ра̄дӣсу катаме а̄ха̄ра̄дайо катамена вимоккхамукхена парин̃н̃ам̣ паха̄нам̣ гаччхантӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йо ча кабал̣ӣка̄ро’’тиа̄ди вуттам̣.

итӣти евам̣ вуттаппака̄ра̄. саббети саббе а̄ха̄ра̄дайо дхамма̄ локават̣т̣а̄нуса̄рино бхаванти. тети те саббе а̄ха̄ра̄дайо дхамма̄. лока̄ти локато ват̣т̣ато. тӣхи вимоккхамукхехи аничча̄нупассана̄дӣхи ниййанти.

86. сам̣килесапаккхе диса̄бхӯта̄ а̄ха̄рачатукка̄дайо даса чатукка̄ дхамма̄ а̄чарийена ниддха̄ретва̄ дассита̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘вода̄напаккхе катаме диса̄бхӯта̄ дхамма̄’’ти пуччхитаббатта̄ вода̄напаккхе диса̄бхӯте дхамме дассетум̣ ‘‘чатассо пат̣ипада̄’’тиа̄ди вуттам̣. чатта̄ро виха̄ра̄ти диббавиха̄ра̄ брахмавиха̄ра̄ арийавиха̄ра̄ а̄нен̃джавиха̄ра̄ти чатта̄ро виха̄ра̄. тесу рӯпа̄вачарасама̄паттийо диббавиха̄ра̄, чатассо аппаман̃н̃а̄йо брахмавиха̄ра̄, чатассо пхаласама̄паттийо арийавиха̄ра̄, чатассо арӯпасама̄паттийо а̄нен̃джавиха̄ра̄чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ти ма̄напаха̄нам̣ а̄лайасамуггха̄то авиджджа̄паха̄нам̣ бхавӯпасамоти чатта̄ро аччхарийааббхутадхамма̄. чатта̄ри адхит̣т̣ха̄на̄нӣти сачча̄дхит̣т̣ха̄нам̣ ча̄га̄дхит̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄дхит̣т̣ха̄нам̣ упасама̄дхит̣т̣ха̄нанти чатта̄ри адхит̣т̣ха̄на̄ни. чатассо сама̄дхибха̄вана̄ти чхандасама̄дхибха̄вана̄ вӣрийасама̄дхибха̄вана̄ читтасама̄дхибха̄вана̄ вӣмам̣са̄сама̄дхибха̄вана̄ти чатассо сама̄дхибха̄вана̄. чатта̄ро сукхабха̄гийа̄ти индрийасам̣варо тапо боджджхан̇го саббӯпадхипат̣иниссагготи чатта̄ро сукхабха̄гийа̄. авасеса̄ па̄кат̣а̄.

‘‘чатӯсу чатӯсу пат̣ипада̄дӣсу катамо пат̣ипада̄дико пат̣хамо сатипат̣т̣ха̄на̄дико бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘пат̣хама̄ пат̣ипада̄ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. ‘‘пат̣ипада̄дайо пан̃н̃а̄падат̣т̣ха̄на̄дика̄, сатипат̣т̣ха̄на̄дайо пана сатипадат̣т̣ха̄на̄дика̄, тасма̄ ‘пат̣хама̄ пат̣ипада̄ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄на’нтиа̄дийоджана̄ ка̄табба̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘пат̣хама̄ пат̣ипада̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ пӯретӣ’’тиа̄ди вуттам̣, пӯракапӯретаббабха̄вато татха̄ йоджана̄ ка̄табба̄ти адхиппа̄йо. атха ва̄ ‘‘бха̄вита̄ бахулӣката̄ катаме пат̣ипада̄дайо катаме сатипат̣т̣ха̄на̄дике пӯрентӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘пат̣хама̄ пат̣ипада̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ пат̣хамам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ пӯретӣ’’тиа̄ди вуттам̣.

87. ‘‘тесу дасасу пат̣ипада̄чатукка̄дӣсу катаме дхамма̄ катама̄ диса̄, катаме дхамма̄ катама̄ диса̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха има̄ чатассо диса̄ пат̣хама̄ пат̣ипада̄, пат̣хамо сатипат̣т̣ха̄но’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу дасасу пат̣ипада̄чатукка̄дӣсу. има̄ майа̄ вуччама̄на̄ пат̣хама̄ пат̣ипада̄дайо диса̄ чатассо диса̄ бхаванти.

‘‘тесу чатӯсу диса̄бхӯтесу пат̣ипада̄чатукка̄дӣсу катамо диса̄бхӯто аттхо катамасса пуггаласса бхесаджджа’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха пат̣хама̄ пат̣ипада̄…пе… дит̣т̣хичаритасса удаттасса бхесаджджа’’нти вуттам̣.

‘‘тесу дасасу пат̣ипада̄дичатуккесу дхаммесу катамо катамо катамам̣ катамам̣ вимоккхамукха’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха дуккха̄ ча пат̣ипада̄’’тиа̄ди вуттам̣. аттхо пана т̣ӣка̄йам̣ виттха̄рена вутто па̄кат̣о. сам̣килесапаккхе диса̄бхӯта̄ а̄ха̄рачатукка̄дайо даса чатукка̄ саматиккамитаббапаха̄таббабха̄вена ниддха̄рита̄, вода̄напаккхе пана диса̄бхӯта̄ пат̣ипада̄чатукка̄дайо даса чатукка̄ саматиккамапаха̄йакабха̄вена ниддха̄рита̄.

‘‘тесам̣ а̄ха̄рачатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ саматиккаманапаха̄насан̇кха̄там̣ йам̣ виккӣл̣итан̃ча тесам̣ пат̣ипада̄чатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ бха̄вана̄сан̇кха̄там̣ йам̣ виккӣл̣итан̃ча саччхикирийа̄сан̇кха̄там̣ йам̣ виккӣл̣итан̃ча аттхи, там̣ тивидхам̣ виккӣл̣итам̣ катамесам̣ пуггала̄нам̣ виккӣл̣итам̣ бхаватӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘тесам̣ виккӣл̣ита’’нти вуттам̣. атха ва̄ ‘‘йатха̄вуттаппака̄рехи вимоккхамукхехи йе буддхапаччекабуддхаса̄вака̄ вимуччим̣су, тесу буддхассева виккӣл̣итам̣ бхавати ким̣, паччекабуддхассева виккӣл̣итам̣ бхавати ким̣, са̄вакассева виккӣл̣итам̣ бхавати ким̣, уда̄ху саббесам̣ буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ виккӣл̣итам̣ бхавати ки’’нти вича̄ран̣а̄йа самбхавато ‘‘тесам̣ виккӣл̣ита’’нти вуттам̣. йатха̄вуттаппака̄рехи вимоккхамукхехи йе буддхапаччекабуддхаса̄вака̄ муччим̣су, тесам̣ буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ виккӣл̣итам̣. йам̣ а̄ха̄рачатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ сапарасанта̄не саматиккаманапаха̄нан̃ча йа̄ пат̣ипада̄чатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ сапарасанта̄не бха̄вана̄сампа̄дана̄, саччхикирийа̄сампа̄дана̄ ча аттхи, идам̣ саббам̣ виккӣл̣итам̣ на̄ма бхаватӣти аттхо.

‘‘саббесам̣ а̄ха̄рачатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ саббе пат̣ипада̄чатукка̄дайо даса чатукка̄ пат̣ипаккха̄ хонти ким̣, уда̄ху йатха̄ккамам̣ чатукка̄нам̣ чатукка̄ пат̣ипаккха̄ хонти ки’’нти вича̄ран̣а̄йа самбхавато йатха̄ккамам̣ чатукка̄нам̣ чатукка̄ пат̣ипаккха̄ хонти паха̄таббапаха̄йакабха̄вена̄ти дассенто ‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄ тесам̣ пат̣ипаккхо чатассо пат̣ипада̄’’тиа̄дима̄ха. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана – ‘‘ида̄ни а̄ха̄ра̄дӣнам̣ пат̣ипада̄дӣхи йена саматиккаманам̣, там̣ несам̣ пат̣ипаккхабха̄вам̣ дассенто ‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄ тесам̣ пат̣ипаккхо чатассо пат̣ипада̄’тиа̄дима̄ха̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 87) вуттам̣. таттха сам̣килесапаккхе чатта̄ро йе а̄ха̄ра̄ ниддха̄рита̄, тесам̣ чатуннам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ вода̄напаккхе йа̄ чатассо пат̣ипада̄ ниддха̄рита̄, та̄ чатассо пат̣ипада̄ пат̣ипаккхо а̄ха̄ра̄нам̣ паха̄таббатта̄, пат̣ипада̄нам̣ пана паха̄йакатта̄. сатипи а̄ха̄ра̄нам̣ аппаха̄таббабха̄ве випассана̄рамман̣атта̄ а̄ха̄рапат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄навасена паха̄таббабха̄во вуттоти евама̄дийоджана̄ ка̄табба̄.

сӣха̄ти сӣхасадиса̄ буддха̄ ча сӣхасадиса̄ паччекабуддха̄ ча сӣхасадиса̄ са̄вака̄ ча̄ти сӣхасадиса̄ висум̣ висум̣ йоджетабба̄. са̄вака̄ пана ахатара̄гадосамоха̄пи санти, тепи ‘‘сӣха̄’’ти ман̃н̃еййунти там̣ ниватта̄панаттхам̣ ‘‘хатара̄гадосамоха̄’’ти вуттам̣. ханитабба̄ти хата̄, ра̄го ча досо ча мохо ча ра̄гадосамоха̄, хата̄ ра̄гадосамоха̄ етехи са̄вакехӣти хатара̄гадосамоха̄, са̄вака̄ти йоджана̄ ка̄табба̄ са̄вака̄нам̣йева бйабхича̄расамбхаватоти. тесам̣ сӣха̄нам̣ буддха̄нам̣, тесам̣ сӣха̄нам̣ паччекабуддха̄нам̣, тесам̣ сӣха̄нам̣ са̄вака̄нам̣ бха̄вана̄ вода̄напаккхе бха̄витабба̄нам̣ бодхипаккхийадхамма̄нам̣ бха̄вана̄ вад̣д̣хана̄ ча, саччхикирийа̄ вода̄напаккхейева саччхика̄табба̄нам̣ пхаланибба̄на̄нам̣ саччхикирийа̄ ча, бйантӣкирийа̄ сам̣килесапаккхе паха̄табба̄нам̣ паха̄насан̇кха̄та̄ бйантӣкирийа̄ ча виккӣл̣итам̣ на̄ма бхавати.

индрийа̄дхит̣т̣ха̄нанти саддхиндрийа̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ паваттанам̣ бха̄вана̄, саччхикирийа̄ ча. випарийа̄са̄надхит̣т̣ха̄нанти випалла̄са̄нам̣ адхит̣т̣ха̄нам̣ паха̄навасена аппаваттанам̣, ануппа̄данан̃ча сан̇кхепато виккӣл̣итам̣ на̄ма̄ти гахитам̣. индрийа̄ни саддхиндрийа̄дӣни саддхаммагочаро саддхаммасса вода̄напаккхасса гочаро паваттанахетӯти адхиппета̄ни. випарийа̄са̄ випалла̄са̄ килесагочаро сам̣килесапаккхасса гочаро паваттихетӯти адхиппета̄.

‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄тиа̄дина̄ сам̣килесапаккхе а̄ха̄рачатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ тан̣ха̄чарита̄дӣнам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ упаккилесавибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ а̄чарийена ката̄, ‘чатассо пат̣ипада̄’тиа̄дина̄ ча вода̄напаккхе пат̣ипада̄чатукка̄дӣнам̣ дасаннам̣ чатукка̄нам̣ тан̣ха̄чарита̄дӣнам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ вода̄навибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ а̄чарийена ката̄, са̄ айам̣ ниддха̄ран̣а̄ катамасса найасса самут̣т̣ха̄нам̣ бхӯмӣти вуччатӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘айам̣ вуччати сӣхавиккӣл̣итасса найасса бхӯмӣ’’ти вуттам̣. таттха айанти йа̄ айам̣ вуттанайена двиппака̄ра̄ ниддха̄ран̣а̄ ката̄, са̄ айам̣ двиппака̄ра̄ ниддха̄ран̣а̄ сӣхавиккӣл̣итасса найасса бхӯми паваттит̣т̣ха̄нам̣ самут̣т̣ха̄нанти найасамут̣т̣ха̄накосаллехи пуггалехи вуччатӣти йоджана̄ ка̄табба̄ти.

‘‘вуттаппака̄ра̄йа ниддха̄рита̄йа найасса бхӯмибха̄во касма̄ вин̃н̃а̄йатӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена вуттаппака̄ра̄йа ниддха̄ран̣а̄йа найабхӯмибха̄вена ‘‘йо нети…пе… кусала̄ти ча̄’’ти йам̣ вачанам̣ а̄чарийо а̄ха, тена вачанена вин̃н̃а̄йатӣти.

сӣхавиккӣл̣итанайабхӯми а̄чарийена вибха̄вита̄, амхехи ча н̃а̄та̄, ‘‘катама̄ типуккхаланайабхӯмӣ’’ти пуччхитаббатта̄ типуккхаланайабхӯмим̣ вибха̄ветука̄мо ‘‘таттха йе дуккха̄йа пат̣ипада̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. евам̣ сати ‘‘айам̣ сам̣килесо, тӣн̣и акусаламӯла̄нӣ’’тиа̄дивачанамева а̄чарийена ваттаббам̣, касма̄ пана ‘‘таттха йе дуккха̄йа пат̣ипада̄йа̄’’тиа̄дивачанам̣ ваттаббанти? саччам̣, типуккхаланайабхӯмибха̄вана̄ пана уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггалаттайавасена паватта̄, тасма̄ уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггалаттайам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха йе дуккха̄йа пат̣ипада̄йа̄’’тиа̄дивачанам̣ вуттам̣. евамапи ‘‘таттха йо сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййа̄ти, айам̣ уггхат̣итан̃н̃ӯ’’тиа̄дивачанамева ваттаббам̣, касма̄ пана ‘‘таттха йе дуккха̄йа пат̣ипада̄йа̄’’тиа̄дивачанам̣ ваттаббанти? саччам̣, уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггалаттайам̣ пана сӣхавиккӣл̣итанайато типуккхаланайасса ниггаччханато никкхаманато сӣхавиккӣл̣итанайабхӯмивибха̄вана̄йам̣ пат̣ипада̄вибха̄гато вибха̄витапуггалачатуккато ниддха̄ритам̣, сӣхавиккӣл̣итанайабхӯмивибха̄вана̄йам̣ пат̣ипада̄вибха̄гато вибха̄витам̣ пуггалачатуккам̣ пат̣хамам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха йе дуккха̄йа пат̣ипада̄йа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти йо пат̣ипада̄чатукко сӣхавиккӣл̣итанайабхӯмивибха̄вана̄йам̣ ниддха̄рито, тасмим̣ пат̣ипада̄чатукке. йети йе дандхаудатта̄ дит̣т̣хичаритапуггала̄ йатха̄ккамам̣ сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча ниййанти, ити ниййака̄ две пуггала̄ ча ниддха̄рита̄. ‘‘тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ катамо сам̣килесо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ айам̣ сам̣килесо’’ти виссаджджетум̣ ‘‘тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ айам̣ сам̣килесо’’тиа̄ди вуттам̣. чатта̄ро а̄ха̄ра̄ ниддха̄рита̄…пе… чатта̄ри агатигамана̄ни ниддха̄рита̄ни, ити айам̣ дасавидхо а̄ха̄рачатукка̄дичатукко тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесо хоти. тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесо а̄чарийена ниддха̄рито, ‘‘катамам̣ вода̄на’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ идам̣ вода̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. чатассо пат̣ипада̄ ниддха̄рита̄, чатассо аппама̄н̣а̄ ниддха̄рита̄, ити идам̣ дасавидхам̣ пат̣ипада̄чатукка̄дичатуккабхӯтам̣ дхаммаджа̄там̣ тесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ вода̄нам̣ хоти.

88. ‘‘тесу чатӯсу пуггалесу катамо пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ, катамо пуггало випан̃читан̃н̃ӯ, катамо пуггало неййо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха йе’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘пуббепи ‘таттха йе’тиа̄дина̄ чатта̄ро пуггала̄ ниддха̄рита̄, касма̄ пана пуна ‘‘таттха йе’тиа̄дина̄ чатта̄ро пуггала̄ ниддха̄рита̄’’ти че вадеййа? пуббе сам̣килесавода̄нам̣ са̄мибха̄вена ниддха̄рита̄, паччха̄ пана уггхат̣итан̃н̃уа̄дӣнам̣ авайава̄нам̣ самӯхабха̄вена ниддха̄рита̄ти висесаттхо гахетаббо. таттха йе…пе… име две пуггала̄ти еттха йоджанаттхо хет̣т̣ха̄ вуттасадисова. таттха̄ти тесу чатӯсу пуггалесу. йоти удатто дит̣т̣хичарито. айанти айам̣ нийато удатто дит̣т̣хичарито. пуна йоти удаттова тан̣ха̄чарито ча мандо дит̣т̣хичарито ча. са̄дха̄ран̣а̄йа̄ти дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ча.

‘‘уггхат̣итан̃н̃уа̄дайо тайо пуггала̄ а̄чарийена ниддха̄рита̄, тесу тӣсу пуггалесу катамасса катамасса катамам̣ катамам̣ бхагава̄ упадисатӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. атха ва̄ ‘‘пат̣ипада̄бхедена пуггалабхедо а̄чарийена вибха̄вито, катхам̣ десана̄бхедена пуггалабхедо вибха̄вито’’ти ваттаббатта̄ десана̄бхеденапи пуггалабхедам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха̄ти тесу тӣсу уггхат̣итан̃н̃уа̄дӣсу пуггалесу. ‘‘саматхадесана̄випассана̄десана̄бхеденева пуггалабхедо вибха̄вито’’ти ваттаббатта̄ мудудхаммадесана̄тиккхадхаммадесана̄бхеденапи пуггалабхедам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘таттха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. сесесупи евамева анусандхйаттхо ваттаббо.

висум̣ висум̣ пат̣ипада̄бхедена чатта̄ро хутва̄ висум̣ ча сампин̣д̣ита̄ ча пат̣ипада̄бхедена чева десана̄бхедена ча тайо хонтӣти вибха̄ветум̣ ‘‘таттха йе’’тиа̄дим̣ пуна ватва̄ ‘‘ити кхо чатта̄ри хутва̄ тӣн̣и бхавантӣ’’ти вуттам̣. таттха чатта̄ри тӣн̣ӣти лин̇гавипалла̄саниддесо, ‘‘чатта̄ро тайо’’ти пана пакатилин̇ганиддесо ка̄таббова.

‘‘тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ катамо сам̣килесо’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ айам̣ сам̣килесо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха айам̣ сам̣килесоти ‘‘тӣн̣и акусаламӯла̄ни…пе… сӣлавипатти дит̣т̣хивипатти а̄ча̄равипаттӣ’’ти ниддха̄рита̄нам̣ акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ ити айам̣ самӯхо сам̣килесо хоти. ‘‘тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесо а̄чарийена ниддха̄рито, катхам̣ вода̄нам̣ ниддха̄ритабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘тесам̣ тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ идам̣ вода̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха идам̣ вода̄нанти ‘‘тӣн̣и кусаламӯла̄ни…пе… тӣн̣и вимоккхамукха̄ни сун̃н̃атам̣ анимиттам̣ аппан̣ихита’’нти ниддха̄рита̄нам̣ кусаладхамма̄нам̣ самӯхабхӯтам̣ ити идам̣ дхаммаджа̄там̣ вода̄нам̣ хоти.

‘‘вуттаппака̄рена чатта̄ро хутва̄ тайо пуггала̄ бхавантӣти а̄чарийена вибха̄вита̄, тайо хутва̄ киттака̄ пуггала̄ бхавантӣ’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘ити кхо чатта̄ри хутва̄ тӣн̣и бхаванти, тӣн̣и хутва̄ две бхаванти тан̣ха̄чарито ча дит̣т̣хичарито ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. итӣти хет̣т̣ха̄ вуттаппака̄рена чатта̄ри чатта̄ро хутва̄ тӣн̣и тайо бхаванти. тӣн̣и тайо хутва̄ тан̣ха̄чарито ча дит̣т̣хичарито ча̄ти две пуггала̄ бхаванти.

‘‘тесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ катамо сам̣килесо’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘тесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ айам̣ сам̣килесо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха айам̣ сам̣килесоти ‘‘тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча…пе… сассатадит̣т̣хи ча уччхедадит̣т̣хи ча̄’’ти ниддха̄рита̄нам̣ акусаладхамма̄нам̣ ити айам̣ самӯхо сам̣килесо хоти.

‘‘тесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесо а̄чарийена ниддха̄рито, катхам̣ вода̄на’’нти ваттаббабха̄вато ‘‘тесам̣ двиннам̣ пуггала̄нам̣ идам̣ вода̄на’’нтиа̄ди вуттам̣. идам̣ вода̄нанти ‘‘саматхо ча випассана̄ ча…пе… саупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄ту, анупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄тӯ’’ти ниддха̄рита̄нам̣ кусаладхамма̄нам̣ самӯхабхӯтам̣ ити идам̣ дхаммаджа̄там̣ вода̄нам̣ хоти.

‘‘тӣн̣и акусаламӯла̄нӣ’’тиа̄дина̄ сам̣килесапаккхе акусаламӯлатика̄дӣнам̣ двиннам̣ два̄дасаннам̣ тика̄нам̣, тин̣н̣ам̣ уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггала̄нам̣ сам̣килесавибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ ката̄, ‘‘тӣн̣и кусаламӯла̄нӣ’’тиа̄дина̄ вода̄напаккхе кусаламӯлатика̄дӣнам̣ двиннам̣ два̄дасаннам̣ тика̄нам̣, тин̣н̣ам̣ уггхат̣итан̃н̃уа̄дипуггала̄нам̣ вода̄навибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ ката̄, айам̣ вуттаппака̄раниддха̄ран̣а̄ типуккхаласса ча найасса, ан̇кусасса ча найасса бхӯми самут̣т̣ха̄нам̣ паваттихету на̄ма̄ти йоджетва̄ ‘‘тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча̄’’тиа̄дина̄ сам̣килесапаккхе тан̣ха̄авиджджа̄дука̄дӣнам̣ паннарасаннам̣ дука̄нам̣, двиннам̣ тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄нам̣ пуггала̄нам̣ вода̄навибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ ката̄, ‘‘саматхо ча випассана̄ ча̄’’тиа̄дина̄ вода̄напаккхе саматхавипассана̄дука̄дӣнам̣ екӯнавӣсатидука̄нам̣, двиннам̣ тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄нам̣ пуггала̄нам̣ вода̄навибха̄вана̄мукхена йа̄ ниддха̄ран̣а̄ ката̄, айам̣ вуттаппака̄ра̄ нандийа̄ват̣т̣асса найасса бхӯмӣтипи нӣхаритва̄ йоджетабба̄. пуггала̄дхит̣т̣ха̄навасена хи нандийа̄ват̣т̣анайато сӣхавиккӣл̣итанайасса самбхаво, сӣхавиккӣл̣итанайато ча типуккхаланайасса самбхаво хоти. дхамма̄дхит̣т̣ха̄навасена пана сӣхавиккӣл̣итанайато типуккхаланайасса самбхаво, типуккхаланайато ча нандийа̄ват̣т̣анайасса самбхаво хоти. тена̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ ‘‘анте ‘тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча̄’тиа̄дина̄ саматхасса найасса бхӯми дассита̄. тенева хи ‘чатта̄ри хутва̄ тӣн̣и бхаванти, тӣн̣и хутва̄ две бхавантӣ’ти вутта’’нти (нетти. ат̣т̣ха. 88).

‘‘касма̄ пана айам̣ вуттаппака̄ра̄йа ниддха̄ран̣а̄йа типуккхаласса ча найасса, ан̇кусасса ча найасса бхӯмибха̄во вин̃н̃а̄йатӣ’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тена йатха̄вуттасса ниддха̄ран̣а̄йа бхӯмибха̄вена а̄чарийо ‘‘йо акусале…пе… диса̄лочанена̄ти ча̄’’ти йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена вачанена вуттаппака̄ра̄йа ниддха̄ран̣а̄йа типуккхала…пе… йасса бхӯмибха̄во вин̃н̃а̄йатӣти аттхо.

‘‘етта̄вата̄ найасамут̣т̣ха̄нам̣ парипун̣н̣ам̣ хоти, ан̃н̃ам̣ наттхӣ’’ти ваттаббатта̄ ‘‘нийуттам̣ найасамут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. йена йена найасамут̣т̣ха̄нена сам̣килесапаккхе ва̄ акусала̄ дхамма̄ ниддха̄рита̄, вода̄напаккхе ва̄ кусала̄ дхамма̄ ниддха̄рита̄, там̣ там̣ найасамут̣т̣ха̄нам̣ нийуттам̣ йатха̄рахам̣ ниддха̄ретва̄ йуджджитаббанти аттхо гахетаббо.

найаккамена пана сан̇кхепато дассайисса̄ми – две пуггала̄, тайо пуггала̄, чатта̄ро пуггала̄ти пуггала̄ тикот̣т̣ха̄са̄ бхаванти, чатудиса̄, чхадиса̄, ат̣т̣хадиса̄ти диса̄пи тикот̣т̣ха̄са̄ бхаванти. таттха две пуггала̄ти тан̣ха̄чарито пуггало, дит̣т̣хичарито пуггалоти две пуггала̄ бхаванти. тайо пуггала̄ти уггхат̣итан̃н̃упуггало, випан̃читан̃н̃упуггало, неййапуггалоти тайо пуггала̄ бхаванти. чатта̄ро пуггала̄ти дуккха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃а̄дибхедена бхинна̄ мудиндрийо тан̣ха̄чарито пуггало, мудиндрийо дит̣т̣хичарито пуггало, тиккхиндрийо тан̣ха̄чарито пуггало, тиккхиндрийо дит̣т̣хичарито пуггалоти чатта̄ро пуггала̄ бхаванти. чатудиса̄ти сам̣килесапаккхе две две диса̄, вода̄напаккхе две две диса̄ти чатудиса̄ бхаванти. чхадиса̄ти сам̣килесапаккхе тиссо тиссо диса̄, вода̄напаккхе тиссо тиссо диса̄ти чхадиса̄ бхаванти. ат̣т̣хадиса̄ти сам̣килесапаккхе чатассо чатассо диса̄, вода̄напаккхе чатассо чатассо диса̄ти ат̣т̣хадиса̄ бхаванти. тесу две две тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарите пуггале, чатудиса̄ ча нисса̄йа нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. тайо уггхат̣итан̃н̃увипан̃читан̃н̃унеййапуггале ча чхадиса̄ ча нисса̄йа типуккхаланайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. дуккха̄пат̣ипада̄дандха̄бхин̃н̃а̄дибхедена бхинне чатта̄ро мудиндрийатан̣ха̄чаритатиккхиндрийатан̣ха̄чаритамудиндрийадит̣т̣хичаритатиккхиндрийадит̣т̣хичарите пуггале ча ат̣т̣хадиса̄ ча нисса̄йа сӣхавиккӣл̣итанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. екекасмим̣ найасамут̣т̣ха̄не вибхаджите диса̄лочанаан̇кусанайасамут̣т̣ха̄на̄нипи вибхаджита̄ни бхаванти.

‘‘катхам̣ нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣ’’ти че вадеййа? ‘‘тан̣ха̄ ча авиджджа̄ ча ахирикан̃ча аноттаппан̃ча ассати ча асампаджан̃н̃ан̃ча айонисоманасика̄ро ча косаджджан̃ча довачассан̃ча ахам̣ка̄ро ча мамам̣ка̄ро ча ассаддха̄ ча пама̄до ча асаддхаммассаванан̃ча асам̣варо ча абхиджджха̄ ча бйа̄па̄до ча нӣваран̣ан̃ча сам̣йоджанан̃ча кодхо ча упана̄хо ча маккхо ча пал̣а̄со ча исса̄ ча маччхеран̃ча ма̄йа̄ ча са̄т̣хеййан̃ча сассатадит̣т̣хи ча уччхедадит̣т̣хи ча̄’’ти (нетти. 88) дукадукавасена десито айам̣ диса̄бхӯто акусаладхаммасамӯхо двиннам̣ тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄нам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесо хотӣти сам̣килесапаккхе сам̣килесаса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу паннарасасу дукадукавасена деситесу диса̄бхӯтесу акусаладхаммесу катамо акусаладхаммо катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄ ‘‘айам̣ айам̣ пат̣хамо пат̣хамо акусаладхаммо тан̣ха̄чаритасса пуггаласса сам̣килесапаккхе пат̣хама̄ диса̄ на̄ма, айам̣ айам̣ дутийо дутийо акусаладхаммо дит̣т̣хичаритасса пуггаласса сам̣килесапаккхе дутийа̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ йоджетва̄ самудайасаччадуккхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄ вибхаджитаббадхаммасабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати, тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати, татха̄ олокетва̄ диса̄висесабхӯтасса дхаммависесасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати.

‘‘саматхо ча випассана̄ ча, хирӣ ча оттаппан̃ча, сати ча сампаджан̃н̃ан̃ча, йонисоманасика̄ро ча вӣрийа̄рамбхо ча, совачассан̃ча дхамме н̃а̄н̣ан̃ча анвайе н̃а̄н̣ан̃ча, кхайе н̃а̄н̣ан̃ча ануппа̄де н̃а̄н̣ан̃ча, саддха̄ ча аппама̄до ча, саддхаммассаванан̃ча сам̣варо ча, анабхиджджха̄ ча абйа̄па̄до ча, ра̄гавира̄га̄ ча четовимутти, авиджджа̄вира̄га̄ ча пан̃н̃а̄вимутти, абхисамайо ча аппиччхата̄ ча, сантут̣т̣хи ча аккодхо ча, анупана̄хо ча амаккхо ча, апал̣а̄со ча исса̄паха̄нан̃ча маччхарийаппаха̄нан̃ча виджджа̄ ча, вимутти ча сан̇кхата̄рамман̣о ча вимоккхо, асан̇кхата̄рамман̣о ча вимоккхо, саупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄ту, анупа̄дисеса̄ ча нибба̄надха̄тӯ’’ти (нетти. 88) тикадукавасена деситам̣ идам̣ диса̄бхӯтам̣ кусаласамӯхадхаммаджа̄там̣ двиннам̣ тан̣ха̄чаритадит̣т̣хичарита̄нам̣ пуггала̄нам̣ вода̄нам̣ хотӣти вода̄напаккхе вода̄наса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу екӯнавӣсатийа̄ дукадукавасена ва̄ деситесу диса̄бхӯтесу дхаммесу катамо катамо кусаладхаммо катамасса катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄ ‘‘айам̣ пат̣хамо пат̣хамо кусаладхаммо тан̣ха̄чаритасса пуггаласса вода̄напаккхе пат̣хама̄ диса̄ на̄ма, айам̣ дутийо дутийо кусаладхаммо дит̣т̣хичаритасса пуггаласса вода̄напаккхе дутийа̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ йоджетва̄ маггасаччаниродхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄ вибхаджитаббадхаммабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча нандийа̄ват̣т̣анайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати, тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати, татха̄ олокетва̄ диса̄висесабхӯтасса дхаммависесасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати.

‘‘катхам̣ типуккхаланайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣ’’ти че пуччхеййа, ‘‘тӣн̣и акусаламӯла̄ни – лобхо акусаламӯлам̣, досо акусаламӯлам̣, мохо акусаламӯлам̣. тӣн̣и дуччарита̄ни – ка̄йадуччаритам̣, вачӣдуччаритам̣, манодуччаритам̣. тайо акусалавитакка̄ – ка̄мавитакко, бйа̄па̄давитакко, вихим̣са̄витакко. тиссо акусаласан̃н̃а̄ – ка̄масан̃н̃а̄, бйа̄па̄дасан̃н̃а̄, вихим̣са̄сан̃н̃а̄. тиссо випарӣтасан̃н̃а̄ – ниччасан̃н̃а̄, сукхасан̃н̃а̄, аттасан̃н̃а̄. тиссо ведана̄ – сукха̄ ведана̄, дуккха̄ ведана̄, адуккхамасукха̄ ведана̄. тиссо дуккхата̄ – дуккхадуккхата̄, сан̇кха̄радуккхата̄, випарин̣а̄мадуккхата̄. тайо аггӣ – ра̄гагги, досагги, мохагги. тайо салла̄ – ра̄гасалло, досасалло, мохасалло. тиссо джат̣а̄ – ра̄гаджат̣а̄, досаджат̣а̄, мохаджат̣а̄. тиссо акусалӯпапариккха̄ – акусалам̣ ка̄йакаммам̣, акусалам̣ вачӣкаммам̣, акусалам̣ манокаммам̣. тиссо випаттийо – сӣлавипатти, дит̣т̣хивипатти, а̄ча̄равипаттӣ’’ти (нетти. 88) тикавасена десито айам̣ диса̄бхӯто акусаладхаммасамӯхо тин̣н̣ам̣ уггхат̣итан̃н̃увипан̃читан̃н̃унеййапуггала̄нам̣ сам̣килесо хотӣти сам̣килесапаккхе сам̣килесаса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу два̄дасасу тикатикавасена деситесу диса̄бхӯтесу акусаладхаммесу катамо катамо акусало дхаммо катамасса катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄ ‘‘айам̣ айам̣ пат̣хамо пат̣хамо акусаладхаммо уггхат̣итан̃н̃упуггаласса сам̣килесапаккхе пат̣хама̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ дутийо дутийо акусаладхаммо випан̃читан̃н̃упуггаласса сам̣килесапаккхе дутийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ татийо татийо акусаладхаммо неййасса пуггаласса сам̣килесапаккхе татийа̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ йоджетва̄ самудайасаччадуккхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄ вибхаджитаббадхаммасабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито. со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча типуккхаланайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати татха̄ олокетва̄ диса̄висесабхӯтасса дхаммависесасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати.

‘‘тӣн̣и кусаламӯла̄ни – алобхо кусаламӯлам̣, адосо кусаламӯлам̣, амохо кусаламӯлам̣. тӣн̣и сучарита̄ни – ка̄йасучаритам̣, вачӣсучаритам̣, маносучаритам̣. тайо кусалавитакка̄ – неккхаммавитакко, абйа̄па̄давитакко, авихим̣са̄витакко. тайо сама̄дхӣ – савитакко савича̄ро сама̄дхи, авитакко вича̄раматто сама̄дхи, авитакко авича̄ро сама̄дхи. тиссо кусаласан̃н̃а̄ – неккхаммасан̃н̃а̄, абйа̄па̄дасан̃н̃а̄, авихим̣са̄сан̃н̃а̄. тиссо авипарӣтасан̃н̃а̄ – аниччасан̃н̃а̄, дуккхасан̃н̃а̄, анаттасан̃н̃а̄. тиссо кусалӯпапариккха̄ – кусалам̣ ка̄йакаммам̣, кусалам̣ вачӣкаммам̣, кусалам̣ манокаммам̣. тӣн̣и сочеййа̄ни – ка̄йасочеййам̣, вачӣсочеййам̣, маносочеййам̣. тиссо сампаттийо – сӣласампатти, сама̄дхисампатти, пан̃н̃а̄сампатти. тиссо сиккха̄ – адхисӣласиккха̄, адхичиттасиккха̄, адхипан̃н̃а̄сиккха̄. тайо кхандха̄ – сӣлаккхандхо, сама̄дхиккхандхо, пан̃н̃а̄ккхандхо. тӣн̣и вимоккхамукха̄ни – сун̃н̃атам̣, анимиттам̣, аппан̣ихита’’нти (нетти. 88) тикатикавасена деситам̣ идам̣ диса̄бхӯтам̣ кусаласамӯхадхаммаджа̄там̣ тин̣н̣ам̣ уггхат̣итан̃н̃увипан̃читан̃н̃унеййапуггала̄нам̣ вода̄нам̣ хотӣти вода̄напаккхе вода̄наса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу двӣсу два̄дасасу тикатикавасена деситесу диса̄бхӯтесу кусаладхаммесу катамо катамо кусаладхаммо катамасса катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄ ‘‘айам̣ айам̣ пат̣хамо пат̣хамо кусаладхаммо уггхат̣итан̃н̃упуггаласса вода̄напаккхе пат̣хама̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ дутийо дутийо кусало дхаммо випан̃читан̃н̃упуггаласса вода̄напаккхе дутийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ татийо татийо кусаладхаммо неййапуггаласса вода̄напаккхе татийа̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ диса̄бха̄вена йоджетва̄ маггасаччаниродхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄ вибхаджитаббадхаммасабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито. со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча типуккхаланайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. татха̄ олокетва̄ диса̄висесабхӯтасса дхаммасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати.

‘‘катхам̣ сӣхавиккӣл̣итанайасамут̣т̣ха̄на’’нти че пуччхеййа, ‘‘чатта̄ро а̄ха̄ра̄, чатта̄ро випалла̄са̄, чатта̄ри упа̄да̄на̄ни, чатта̄ро йога̄, чатта̄ро гантха̄, чатта̄ро а̄сава̄, чатта̄ро огха̄, чатта̄ро салла̄, чатассо вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо, чатта̄ри агатигамана̄нӣ’’ти (нетти. 87) чатуккачатуккавасена десито айам̣ диса̄бхӯто чатукко чатукко акусаладхаммо ‘‘дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса тан̣ха̄чаритасса ча дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса тан̣ха̄чаритасса ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса дит̣т̣хичаритасса ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса дит̣т̣хичаритасса ча̄’’ти чатуннам̣ пуггала̄нам̣ сам̣килесоти сам̣килесапаккхе сам̣килесаса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу чатуккачатуккавасена деситесу дасасу чатуккесу дхаммесу катамо катамо акусаладхаммо катамасса катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва сам̣килесапаккхе диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄ ‘‘айам̣ айам̣ пат̣хамо пат̣хамо акусаладхаммо дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса тан̣ха̄чаритасса пуггаласса пат̣хама̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ дутийо дутийо акусаладхаммо дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса тан̣ха̄чаритасса пуггаласса дутийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ татийо татийо акусаладхаммо сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса дит̣т̣хичаритасса пуггаласса татийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ чатуттхо чатуттхо акусаладхаммо сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса дит̣т̣хичаритасса пуггаласса чатуттха̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ диса̄бха̄вена йоджетва̄, самудайасаччадуккхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄, вибхаджитаббадхаммасабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито. со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча сӣхавиккӣл̣итанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. татха̄ олокетва̄ диса̄висесабхӯтасса дхаммасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати.

‘‘чатассо пат̣ипада̄, чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄, чатта̄ри джха̄на̄ни, чатта̄ро виха̄ра̄, чатта̄ро саммаппадха̄на̄, чатта̄ро аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄, чатта̄ри адхит̣т̣ха̄на̄ни, чатассо сама̄дхибха̄вана̄, чатта̄ро сукхабха̄гийа̄ дхамма̄, чатассо аппама̄н̣а̄’’ти (нетти. 86) чатуккачатуккавасена деситам̣ идам̣ диса̄бхӯтам̣ кусаласамӯхадхаммаджа̄там̣ ‘‘дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса тан̣ха̄чаритасса ча дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса тан̣ха̄чаритасса ча сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса дит̣т̣хичаритасса са сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса дит̣т̣хичаритасса ча̄’’ти чатуннам̣ пуггала̄нам̣ вода̄нам̣ хотӣти вода̄напаккхе вода̄наса̄ман̃н̃абха̄вена йоджетва̄ ‘‘имесу чатуккачатуккавасена деситесу дасасу чатуккесу кусаладхаммесу катамо катамо кусаладхаммо катамасса катамасса пуггаласса диса̄’’ти манаса̄ва диса̄дхаммабха̄вена олокетва̄, ‘‘айам̣ айам̣ пат̣хамо пат̣хамо кусаладхаммо дуккха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса тан̣ха̄чаритасса пуггаласса пат̣хама̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ дутийо дутийо кусаладхаммо дуккха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса тан̣ха̄чаритасса пуггаласса дутийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ татийо татийо кусаладхаммо сукха̄йа пат̣ипада̄йа дандха̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса мудиндрийасса дит̣т̣хичаритасса пуггаласса татийа̄ диса̄ на̄ма. айам̣ айам̣ чатуттхо чатуттхо кусаладхаммо сукха̄йа пат̣ипада̄йа кхиппа̄бхин̃н̃а̄йа ниййакасса тиккхиндрийасса дит̣т̣хичаритасса пуггаласса чатуттха̄ диса̄ на̄ма̄’’ти висум̣ висум̣ диса̄бха̄вена йоджетва̄, маггасаччаниродхасачча̄ни йатха̄рахам̣ нӣхаритва̄, вибхаджитаббадхаммасабха̄во ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассито. со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча сӣхавиккӣл̣итанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. тасса олокана̄ ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена дассита̄. со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча диса̄лочананайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхавати. татха̄ олокетва̄ диса̄висесасса дхаммасса пуггала̄нам̣ найанан̃ча йена сам̣ван̣н̣ана̄висесена найати, со сам̣ван̣н̣ана̄висесо ча ан̇кусанайасамут̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣти найаккамена сан̇кхепато найасамут̣т̣ха̄нам̣ бхаватӣти вин̃н̃а̄таббанти.

ити найасамут̣т̣ха̄не саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄

вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.