3. йуттиха̄равибхан̇гавибха̄вана̄
18. йена йена сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯтена вичайаха̄равибхан̇гена падапан̃ха̄дайо вичита̄, со сам̣ван̣н̣ана̄висесабхӯто вичайаха̄равибхан̇го парипун̣н̣о, ‘‘катамо йуттиха̄равибхан̇го’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха катамо йуттиха̄ро’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тесу ниддит̣т̣хесу сол̣асасу ха̄ресу катамо сам̣ван̣н̣ана̄висесо йуттиха̄ро йуттиха̄равибхан̇готи пуччхи. ‘‘саббесам̣ ха̄ра̄на’’нтиа̄диниддесасса ида̄ни вуччама̄но ‘‘айам̣ йуттиха̄ро’’тиа̄дико виттха̄расам̣ван̣н̣ана̄висесо йуттиха̄равибхан̇го на̄ма̄ти вин̃н̃еййо. тена вуттам̣ ‘‘таттха катамо йуттиха̄ротиа̄ди йуттиха̄равибхан̇го’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 18). айам̣ йуттиха̄ро ким̣ на̄ма суттаттхам̣ йутта̄йуттивасена йоджайатӣти йун̃джитаббам̣ суттаттхам̣ пуччхати. суттаттхо пана дувидхо ататха̄ка̄рена гайхама̄но, татха̄ка̄рена гайхама̄но аттхоти. таттха ататха̄ка̄рена гайхама̄нова аттхо йа̄тха̄вато йуттиниддха̄ран̣ена йоджетаббо, итаро пана бхӯтакатханаматтена йоджетаббо. йасма̄ пана̄йам̣ йуттигавесана̄ на̄ма сам̣ван̣н̣ана̄ маха̄падесехи вина̄ на самбхавати, тасма̄ йуттиха̄рам̣ вибхаджанто тасса йуттиха̄расса лаккхан̣ам̣ пат̣хамам̣ упадиситум̣ ‘‘чатта̄ро маха̄падеса̄’’тиа̄дима̄ха. таттха маха̄падеса̄ти маханте буддха̄дайо ападиситва̄ вутта̄ни ка̄ран̣а̄ни, маханта̄ни ва̄ дхаммасса ападеса̄ни патит̣т̣ха̄на̄ни. ападисӣйатети ападесо, буддхо ападесо етасса ка̄ран̣асса̄ти буддха̄падесо. сесесупи есева найо нетаббо. ‘‘буддхасса саммукха̄ етам̣ суттам̣ майа̄ сута’’нти ватва̄ а̄бхатасса гантхасса суттавинайехи сам̣санданам̣ дхаммо, асам̣санданам̣ адхаммоти виниччхайака̄ран̣ам̣ маха̄падесоти адхиппа̄йо. ‘‘буддхасса саммукха̄ майа̄ а̄бхатам̣, сан̇гхасса саммукха̄ майа̄ а̄бхатам̣, самбахулаттхера̄нам̣ саммукха̄ майа̄ а̄бхатам̣, екаттхерасса саммукха̄ майа̄ а̄бхата’’нти ватва̄ а̄бхатасса гантхасса йа̄ни бйан̃джанападааттхапада̄ни санти, та̄ни падабйан̃джана̄ни бхагавата̄ десите сутте отарайитабба̄ни ануппавесита̄ни, винайе ра̄га̄дивинайе сандассайитабба̄ни сам̣сандетабба̄ни. дхаммата̄йам̣ упаниккхипитабба̄ни паккхипитабба̄ни. йади суттаттхена, винайаттхена, дхаммата̄йа ча авируддха̄ни хонти, евам̣ сати тава а̄бхатападабйан̃джана̄ни йутта̄нӣти виниччхайантехи ватва̄ гахетабба̄нӣти адхиппа̄йо.
суттавинайадхаммата̄су отарайитабба̄ни сандассайитабба̄ни упаниккхипитабба̄нӣти а̄чарийена вутта̄ни, ‘‘каттха сутте, каттха винайе, каттха дхаммата̄йа’’нти ваттаббатта̄ ‘‘катамасмим̣ сутте’’тиа̄ди вуттам̣. таттха чатӯсу арийасаччесӯти чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ дассанакесу суттесу. ра̄го винассати вӯпасамати етена асубха̄дина̄ти ра̄гавинайам̣, ким̣ там̣? асубха̄динимиттам̣, там̣ асса аттхӣти ра̄гавинайо, ко со? асубха̄динимиттадассанако суттантависесо. еса найо досавинайотиа̄дӣсупи. пат̣иччасамуппа̄до на̄ма сассатадит̣т̣хиуччхедадит̣т̣хим̣ виваджджетва̄ екаттанайа̄дӣнам̣ дӣпанена авиджджа̄дисан̇кха̄ра̄дисабха̄вадхамма̄нам̣ паччайапаччайуппаннабха̄вадӣпакоти вуттам̣ ‘‘катамиссам̣ дхаммата̄йам̣ упаниккхипитабба̄ни? пат̣иччасамуппа̄де’’ти.
‘‘сутта̄дӣсу аватаранте сандиссанте авиломенте ким̣ на джанетӣ’’ти ваттаббато ‘‘чатӯсӯ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘буддха̄дӣнам̣ саммукха̄ майа̄ а̄бхата’’нти ватва̄ а̄бхатагантхо чатӯсу арийасаччесу йади аватарати, евам̣ сати а̄бхатагантхо а̄саве на джанети. ра̄га̄дикилесавинайе йади сандиссати, евам̣ сати а̄бхатагантхо а̄саве на джанети. дхамматан̃ча йади на виломети, евам̣ сати а̄бхатагантхо а̄саве на джанетӣти аттхо дат̣т̣хаббо.
‘‘киматтхам̣ йуттиха̄равибхан̇ге чатта̄ро маха̄падеса̄ а̄бхата̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘чатӯхи маха̄падесехӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха а̄бхатагантхе йам̣ йам̣ аттхаджа̄там̣, йам̣ йам̣ дхаммаджа̄там̣ ва̄ чатӯхи маха̄падесехи йуджджати, там̣ там̣ аттхаджа̄там̣ ва̄ там̣ там̣ дхаммаджа̄там̣ ва̄ сам̣ван̣н̣етаббасутте гахетаббам̣. йена йена ка̄ран̣ена ча чатӯхи маха̄падесехи йуджджати, там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ сам̣ван̣н̣ана̄васена сам̣ван̣н̣етаббасутте гахетаббам̣. йатха̄ йатха̄ пака̄рена чатӯхи маха̄падесехи йуджджати, со со пака̄ро сам̣ван̣н̣ана̄васена сам̣ван̣н̣етаббасутте гахетаббо. евам̣ га̄хан̣аттхам̣ чатта̄ро маха̄падеса̄ а̄бхата̄ти аттхо.
19. чатӯхи маха̄падесехи йуттам̣ авируддхам̣ там̣ там̣ аттхаджа̄там̣ гахетаббанти а̄чарийена вуттам̣, ‘‘каттха кена йуттиниддха̄ран̣ам̣ ка̄табба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘пан̃хам̣ пуччхитена̄’’тиа̄ди вуттам̣. пан̃хе пан̃хам̣ пуччхитена пуггалена йуттиниддха̄ран̣ам̣ ка̄таббанти. таттха пан̃ханти пан̃хитаббам̣ сабха̄вадхаммам̣. пуччхитена̄ти виссаджджетум̣ саматтхена пан̣д̣итапуггалена. пан̃хети пуччха̄васена паваттапа̄т̣хе. пада̄ни кати киттака̄ни хонтӣти падасо пат̣хамам̣ парийога̄хитаббам̣ йуттиха̄рена вичетаббам̣ вӣмам̣ситаббам̣. ‘‘катхам̣ вичетабба’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘йади сабба̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сабба̄ни пада̄нӣти пуччхитапа̄т̣хе ниравасеса̄ни пада̄ни екам̣ сама̄нам̣ аттхам̣ йади абхиваданти, евам̣ сати аттхавасена еко пан̃хо. еса найо сесесупи. тена вуттам̣ ‘‘тадаттхассекасса н̃а̄тум̣ иччхитатта̄’’ти (нетти. ат̣т̣ха. 19).
еканти аттхавасена екавидхам̣ пан̃хам̣. упапариккхама̄нена пуггалена ан̃н̃а̄таббам̣ дал̣хам̣ джа̄нитаббам̣. ‘‘ко а̄джа̄нана̄ка̄ро’’ти пуччхитаббатта̄ а̄джа̄нана̄ка̄рам̣ дассенто ‘‘ким̣ име дхамма̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘йе хи парийаттидхамма̄ сам̣ван̣н̣етабба̄, име парийаттидхамма̄ на̄наттха̄ хонти ким̣, на̄на̄бйан̃джана̄ хонти ким̣, уда̄ху имесам̣ парийаттидхамма̄нам̣ еко аттхо хоти, бйан̃джанамева на̄нам̣ хоти ки’’нти йуттито вичетва̄ ан̃н̃а̄таббанти йоджана̄. ‘‘йатха̄вутто пан̃хо ким̣ бхаве’’ти пуччхитаббатта̄ йатха̄вуттам̣ пан̃хам̣ екадесам̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ ким̣ бхаве’’ти пуччхитва̄ ‘‘йатха̄ са̄’’тиа̄дима̄ха.
тассам̣ пуччха̄га̄тха̄йам̣ – чорагха̄такена мануссена чоро аббха̄хато вийа кена дхаммена сатталоко сада̄ аббха̄хато, ма̄лувалата̄йа аттано нисситаруккхо парива̄рито аджджхоттхат̣о вийа кена дхаммена сатталоко сада̄ парива̄рито аджджхоттхат̣о, висаппӣтакхураппена саллена отин̣н̣о анупавит̣т̣хо вийа кена саллена сатталоко сада̄ отин̣н̣о анупавит̣т̣хо, кисса кена ка̄ран̣ена сатталоко сада̄ дхӯпа̄йито санта̄питоти йоджана̄.
‘‘има̄йа пуччха̄га̄тха̄йа киттака̄ни пада̄нӣ’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘има̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха пуччхита̄нӣти пуччхитаттха̄ни пада̄ни чатта̄ри хонти. ‘‘киттака̄ пан̃ха̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘те тайо пан̃ха̄’’ти вуттам̣.
бхагава̄ девата̄йа хи йасма̄ виссаджджети, ити тасма̄ виссаджджанато ‘‘тайопан̃ха̄’’ти вин̃н̃а̄йати. ‘‘катама̄ виссаджджанага̄тха̄’’ти пуччхитаббатта̄ –
‘‘маччуна̄ббха̄хато локо, джара̄йа парива̄рито;
тан̣ха̄саллена отин̣н̣о, иччха̄дхӯпа̄йито сада̄’’ти. –
вуттам̣. тассам̣ виссаджджанага̄тха̄йам̣ – чорагха̄такена мануссена чоро аббха̄хато вийа маччуна̄ сатталоко сада̄ аббха̄хато, ма̄лувалата̄йа аттано нисситаруккхо парива̄рито аджджхоттхат̣о вийа джара̄йа сатталоко сада̄ парива̄рито аджджхоттхат̣о, висаппӣтакхураппена саллена отин̣н̣о анупавит̣т̣хо вийа тан̣ха̄саллена сатталоко сада̄ отин̣н̣о анупавит̣т̣хо, иччха̄йа сатталоко сада̄ дхӯпа̄йито санта̄питоти йоджана̄.
20. ‘‘катамам̣ маччу, катама̄ джара̄’’ти пуччхитаббатта̄ ‘‘таттха джара̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тиссам̣ виссаджджанага̄тха̄йам̣. дутийападе вутта̄ джара̄ ча пат̣хамападе вуттам̣ маран̣ан̃ча има̄ни две сан̇кхатасса кхандхапан̃чакасса сан̇кхаталаккхан̣а̄ни хонти, сан̇кхатам̣ кхандхапан̃чакам̣ мун̃читва̄ висум̣ на упалаббхатӣти аттхо. ‘‘сан̇кхаталаккхан̣а̄нам̣ джара̄маран̣а̄нам̣ катхам̣ бхедо джа̄нитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘джара̄йам̣ т̣хитасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джара̄йам̣ т̣хитасса ан̃н̃атхаттанти т̣хитасса кхандхаппабандхасса йам̣ ан̃н̃атхаттам̣, айам̣ па̄кат̣аджара̄ на̄ма, на кхан̣ат̣т̣хитиджара̄. маран̣ам̣ вайоти саммутимаран̣ам̣ чутийева хоти, на кхан̣икамаран̣ам̣, на самуччхедамаран̣ам̣. тена вуттам̣ ‘‘уппа̄до пан̃н̃а̄йати, вайо пан̃н̃а̄йати, т̣хитасса ан̃н̃атхаттам̣ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.38; а. ни. 3.47; катха̄. 214).
йади т̣хитассева маран̣ам̣ сийа̄, евам̣ сати джара̄маран̣а̄нам̣ на̄наттам̣ йуттам̣ на сийа̄, айутте сати ‘‘те тайо пан̃ха̄’’ти вачанампи айуттамева̄ти ваттаббато ‘‘таттха джара̄йа ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха таттха̄ти тиссам̣ виссаджджанага̄тха̄йам̣ вутта̄йа джара̄йа ча вуттасса маран̣асса ча аттхато на̄наттам̣ йуттам̣.
‘‘кена ка̄ран̣ена йуттам̣, катхам̣ ка̄ран̣ена на̄наттам̣ сампат̣иччхитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘габбхагата̄пи хи мӣйантӣ’’ти вуттам̣. джарам̣ аппатта̄ габбхагата̄пи сатта̄ хи йасма̄ мӣйанти, тасма̄ на̄наттам̣ сампат̣иччхитаббам̣. ‘‘габбхагата̄пи джараппатта̄ бхавеййу’’нти ваттаббатта̄ ‘‘на ча те джин̣н̣а̄ бхавантӣ’’ти вуттам̣. джараппатта̄пи аджин̣н̣атта̄ джин̣н̣аджарам̣ аппатта̄ва мӣйанти, евам̣ идха̄дхиппетасса джин̣н̣аджара̄вирахитасса маран̣асса самбхавато ан̃н̃а̄ джара̄, ан̃н̃ам̣ маран̣анти н̃а̄таббанти вуттам̣ хоти. ‘‘на габбхагата̄нам̣йева джин̣н̣аджарам̣ аппаттам̣ маран̣ам̣ аттхи, ан̃н̃есампи аттхӣ’’ти ваттаббабха̄вато ‘‘аттхи ча дева̄нам̣ маран̣а’’нти вуттам̣. ‘‘дева̄пи чирака̄ласамбхавато джарам̣ патта̄ бхавеййу’’нти ваттаббатта̄ ‘‘на ча тесам̣ сарӣра̄ни джӣрантӣ’’ти вуттам̣. ‘‘джара̄маран̣а̄нам̣ на̄натте ка̄ран̣ам̣ еттакамева̄’’ти ваттаббатта̄ ан̃н̃ампи аттхӣти дассетум̣ ‘‘саккате ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джин̣н̣аджара̄йа пат̣икаммам̣ ка̄тум̣ саккатева, маран̣асса пана пат̣икаммасса ка̄тум̣ на саккатева, имина̄пи ка̄ран̣ена джара̄маран̣а̄нам̣ на̄наттам̣ сампат̣иччхитаббамева̄ти аттхо. ‘‘на саккате маран̣асса пат̣икаммам̣ ка̄ту’’нти касма̄ вуттам̣, нану иддхипа̄дабха̄вана̄йа васӣбха̄ве сати сакка̄ маран̣асса̄пи пат̣икаммам̣ ка̄тунти чоданам̣ манаси катва̄ ‘‘ан̃н̃атрева иддхиманта̄нам̣ иддхивисайа̄’’ти вуттам̣.
джара̄маран̣а̄нам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄на̄бха̄во а̄чарийена дассито, амхехи ча н̃а̄то, ‘‘катхам̣ пана тан̣ха̄йа джара̄маран̣ехи на̄на̄бха̄во’’ти ваттаббато техи тан̣ха̄йа на̄наттам̣ дассетум̣ ‘‘йам̣ пана̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. тан̣ха̄йа авиджджама̄на̄йапи джӣранта̄пи мӣйанта̄пи вӣтара̄га̄ йасма̄ диссанти, тасма̄ тан̣ха̄йа джара̄маран̣ехи на̄на̄бха̄во сампат̣иччхитаббо.
‘‘тан̣ха̄йа джӣран̣абхиджджаналаккхан̣ам̣ аттхӣти техи тан̣ха̄йа анан̃н̃атте ко на̄ма досо сийа̄’’ти ваттаббато досам̣ дассетум̣ ‘‘йади ча̄’’тиа̄ди вуттам̣. джара̄маран̣ам̣ йатха̄ йена джӣран̣абхиджджаналаккхан̣ена па̄кат̣ам̣, евам̣ джӣран̣абхиджджаналаккхан̣ена тан̣ха̄пи па̄кат̣а̄. йади ча сийа̄; евам̣ санте йоббанат̣т̣ха̄пи саббе ма̄н̣ава̄ вигататан̣ха̄ сийум̣, на ча вигататан̣ха̄, тасма̄ на̄на̄бха̄во сампат̣иччхитаббо. тато ан̃н̃опи досо а̄паджджеййа̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча тан̣ха̄ дуккхасса̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха джара̄маран̣а̄нам̣ тан̣ха̄йа анан̃н̃атте сати тан̣ха̄йа бхаватан̣ха̄йа дуккхасамудайо хоти, евам̣ джара̄маран̣ампи дуккхасамудайо сийа̄. йасма̄ на джара̄маран̣ам̣ дуккхасамудайо, тасма̄ джара̄маран̣ехи тан̣ха̄йа на̄наттам̣ ведитаббам̣.
техи та̄йа анан̃н̃атте сати евампи досо а̄паджджеййа̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ча тан̣ха̄ маггаваджджха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха техи та̄йа анан̃н̃атте сати йатха̄ тан̣ха̄ маггаваджджха̄ хоти, евам̣ джара̄маран̣ампи маггаваджджхам̣ сийа̄. йатха̄ джара̄маран̣ам̣ маггаваджджхам̣ на хоти, евам̣ тан̣ха̄пи маггаваджджха̄ на сийа̄, татха̄ ча на хоти паха̄табба̄паха̄таббабха̄вато, тасма̄пи джара̄маран̣ехи тан̣ха̄йа на̄наттам̣ ведитаббам̣.
‘‘йади ча̄тиа̄дина̄ вутта̄йа йуттийа̄ упапаттийа̄ ева джара̄маран̣ехи тан̣ха̄йа ан̃н̃аттам̣ гавеситабба’’нти ваттаббатта̄ ан̃н̃ехипи ка̄ран̣ехи гавеситаббанти дассетум̣ ‘‘има̄йа йуттийа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха има̄йа йуттийа̄ти йа̄ йутти ‘‘йади ча̄’’тиа̄дина̄ вутта̄йа има̄йа йуттийа̄ упапаттийа̄. ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄ран̣ехи ан̃н̃ехи ан̃н̃ехи ка̄ран̣абхӯтехи упапаттӣхи джара̄маран̣ехи тан̣ха̄йа ан̃н̃аттам̣ гавеситаббанти аттхо. ‘‘ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄ран̣ехи гавеситабба’’нти касма̄ вуттам̣, нану йуттийа̄, аттхато ча ан̃н̃аттам̣ сандиссатӣти чоданам̣ манаси катва̄ ‘‘йади ча сандиссатӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха йуттисама̄рул̣хам̣ аттхато ча маран̣ехи тан̣ха̄йа ча ан̃н̃аттам̣ йади ча сандиссати, бйан̃джанатопи ан̃н̃аттам̣ гавеситаббамева̄ти аттхо.
‘‘катхам̣ бйан̃джанато ан̃н̃аттам̣ гавеситабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘саллоти ва̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ‘‘салло’’ти ва̄ ‘‘дхӯпа̄йана’’нти ва̄ двӣхи бйан̃джанехи вуччама̄на̄нам̣ имесам̣ иччха̄тан̣ха̄сан̇кха̄та̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхато екаттам̣ сама̄наттам̣ йуджджати, на ан̃н̃аттам̣. ‘‘салло’’ти ва̄ ‘‘дхӯпа̄йана’’нти ва̄ двӣхи бйан̃джанехи авуччама̄на̄нам̣ джара̄маран̣а̄нам̣ тан̣ха̄йа екаттам̣ на йуджджати. тамеваттхам̣ виваритум̣ ‘‘на хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха иччха̄йа ча тан̣ха̄йа ча аттхато ан̃н̃аттам̣ на йуджджати, екаттамева йуджджатӣти йоджана̄. иччха̄йа ча тан̣ха̄йа ча джӣран̣абхиджджанасамбхавато джара̄маран̣ехи тан̣ха̄йа екаттам̣ сийа̄, ‘‘касма̄ ан̃н̃аттам̣ йутта’’нти ваттаббато ‘‘тан̣ха̄йа адхиппа̄йе’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тан̣ха̄йа адхиппа̄йе апарипӯрама̄не навасу а̄гха̄таваттхӯсу кодхо ча уппаджджати, упана̄хо ча уппаджджати. джара̄маран̣есу апарипӯрама̄несу навасу а̄гха̄таваттхӯсу кодхо ча на уппаджджати, упана̄хо ча на уппаджджати. ити има̄йа йуттийа̄ джара̄йа ча маран̣асса ча тан̣ха̄йа ча аттхато ан̃н̃аттам̣ йуджджатийева̄ти дат̣т̣хаббам̣.
йади иччха̄ тан̣ха̄йа аттхато екаттам̣ йуттам̣, евам̣ сати касма̄ бхагавата̄ ‘‘маччуна̄ббха̄хато локо’’тиа̄дига̄тха̄йам̣ ‘‘тан̣ха̄саллена отин̣н̣о, иччха̄дхӯпа̄йито сада̄’’ти двидха̄ вутта̄ти чоданам̣ парихаранто ‘‘йам̣ панидам̣ бхагавата̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ‘‘иччха̄’’типи ‘‘тан̣ха̄’’типи двӣхи на̄мехи йам̣ панидам̣ абхилапитам̣ йам̣ панидам̣ абхилапанам̣ катам̣, идам̣ абхилапанам̣ бхагавата̄ ба̄хира̄нам̣ иччхитаббатаситабба̄нам̣ ваттхӯнам̣ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄нам̣ бхеда̄нам̣ васена ‘‘иччха̄’’типи ‘‘тан̣ха̄’’типи двӣхи на̄мехи абхилапитам̣ абхилапанавасена катанти екаттам̣ йуттамева, на на̄наттанти аттхо дат̣т̣хаббо.
‘‘на̄мавасена двидха̄ вутта̄нам̣ иччха̄тан̣ха̄дӣнам̣ кена екаттам̣ йуттанти саддахитабба’’нти ваттаббатта̄ ‘‘сабба̄хӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха на̄на̄на̄мавасена пабхеда̄ сабба̄ иччха̄дика̄ тан̣ха̄ аджджхоса̄налаккхан̣ена екалаккхан̣а̄ хи йасма̄ йутта̄, тасма̄ на̄мавасена бхинна̄нампи екалаккхан̣ена екаттам̣ йуттанти саддахитаббанти дат̣т̣хаббам̣. ‘‘кимива йутта’’нти пуччхитаббатта̄ ‘‘йатха̄ саббо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха кат̣т̣хаггиа̄дивасена анеко саббоагги ун̣хатталаккхан̣ена екалаккхан̣о йатха̄, евам̣ аджджхоса̄налаккхан̣ена екалаккхан̣а̄ти йоджана̄. саббасса аггино упа̄да̄навасена анека̄ни на̄ма̄ни сарӯпато дассетум̣ ‘‘апича̄’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо па̄кат̣о. а̄рамман̣авасена тан̣ха̄ ан̃н̃ехи ан̃н̃ехи на̄мехи бхагавата̄ абхилапита̄, упа̄да̄навасена агги ан̃н̃ехи ан̃н̃ехи на̄мехи абхилапитоти йоджана̄ ка̄табба̄.
‘‘виссаджджанага̄тха̄йам̣ а̄гатана̄мехи ева тан̣ха̄ абхилапита̄’’ти пуччхитаббатта̄ анекехи на̄мехи абхилапита̄ти дассетум̣ ‘‘иччха̄итипӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха иччхитабба̄ни аттха̄ни рӯпа̄дӣни а̄рамман̣а̄ни сатта̄ иччханти ета̄йа̄ти иччха̄. тасанти ета̄йа̄ти тан̣ха̄. саллати пависати висаппӣтам̣ саллам̣ вийа̄ти салла̄, санта̄пам̣ ла̄ти а̄дада̄тӣти ва̄ салла̄, санта̄пам̣ ла̄ти паваттетӣти ва̄ салла̄. дхӯпа̄йати санта̄пети паридахатӣти дхӯпа̄йана̄. сарати а̄кад̣д̣хати авахарати сӣгхасота̄ сарита̄ вийа̄ти сарита̄, сарати саллатӣти ва̄ сарита̄. висаратӣти висаттика̄. пӣтивасена синехатӣти синехо. та̄су та̄су гатӣсу киламатхам̣ уппа̄детӣти киламатхо. сатта̄ рӯпа̄диа̄рамман̣а̄ни ман̃н̃анти ета̄йа̄ти ман̃н̃ана̄. бхавам̣ бандхатӣти бандхо. а̄сӣйате паттхӣйатети а̄са̄. а̄сийати паттхетӣти ва̄ а̄са̄. пипа̄сӣйатети пипа̄са̄, а̄рамман̣арасам̣ пипа̄сатӣти ва̄ пипа̄са̄. абхинандӣйатети абхинандана̄, абхинандатӣти ва̄ абхинандана̄. виттха̄рато ат̣т̣хакатха̄васена (нетти. ат̣т̣ха. 20) ведитаббо.
‘‘тан̣ха̄йа иччха̄диппака̄равасена а̄лапитабха̄во кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йатха̄ ча вевачане’’тиа̄ди вуттам̣. вевачанаха̄равибхан̇ге ‘‘а̄са̄ ча пӣха̄…пе… вевачана’’нти (нетти. 37) йа̄ тан̣ха̄ йатха̄ йена пака̄рена вутта̄, татха̄ тена пака̄рена вутта̄йа тан̣ха̄йа иччха̄диппака̄равасена а̄лапитабха̄во саддахитаббо. ‘‘вевачанавибхан̇ге а̄чарийена вуттопи бхагавата̄ авутте кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йатха̄ха бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ йена пака̄рена бхагава̄ ‘‘рӯпе тисса̄’’тиа̄дикам̣ йам̣ вачанама̄ха, татха̄ тена пака̄рена вуттена тена вачанена саддахитаббо ва̄ти. евам̣ йуджджатӣти евам̣ вуттанайена иччха̄тан̣ха̄нам̣ аттхато екатта̄, джара̄йа ча маран̣асса ча тан̣ха̄йа ча аттхато ан̃н̃атта̄ ча ‘‘тайо пан̃ха̄’’ти йам̣ вачанам̣ вуттам̣, там̣ вачанам̣ йуджджатӣти аттхо гахетаббо.
21. ‘‘кенассуббха̄хато локотиа̄дига̄тха̄йа тайо пан̃ха̄ вутта̄’’ти пан̃хаттайабха̄ве йутти а̄чарийена вибхатта̄, амхехи ча н̃а̄та̄. ‘‘тато ан̃н̃ехи пака̄рехи йутти катхам̣ н̃а̄табба̄’’ти ваттаббабха̄вато ан̃н̃ехи пака̄рехипи йуттигавесанам̣ дассенто ‘‘саббо дуккхӯпача̄ро’’тиа̄дима̄ха. таттха саббо дуккхӯпача̄ро ка̄матан̣ха̄сан̇кха̄рамӯлакоти йуджджати, саббо ниббидӯпача̄ро ка̄матан̣ха̄париккха̄рамӯлакоти на йуджджати. вачанаттхато пана дуккхасса упача̄ро паваттӣти дуккхӯпача̄ро. ка̄матан̣ха̄паччайа̄ паватто сан̇кха̄ро мӯлам̣ етасса̄ти ка̄матан̣ха̄сан̇кха̄рамӯлако. ниббида̄йа упача̄ро паваттӣти ниббидӯпача̄ро. ка̄матан̣ха̄йа париккха̄рабхӯто ваттхука̄мо мӯлам̣ етасса̄ти ка̄матан̣ха̄париккха̄рамӯлакоти. таттха анабхиратисан̇кха̄та̄ уккан̣т̣ха̄ ниббида̄ ка̄матан̣ха̄париккха̄рамӯлика̄ йуджджати, н̃а̄н̣аниббида̄ ка̄матан̣ха̄париккха̄рамӯлика̄ на йуджджати, тасма̄ саббо ниббидӯпача̄ро ка̄матан̣ха̄париккха̄рамӯлакоти на пана йуджджатӣти вуттам̣.
‘‘пан̃хаттайабха̄ве чева дуккхӯпача̄раниббидӯпача̄ре ча йа̄ йутти а̄чарийена вибхатта̄, са̄ва йутти саллаккхетабба̄ ким̣, уда̄ху има̄йа йуттийа̄ ан̃н̃а̄пи йутти гавеситабба̄ ки’’нти ваттаббато найам̣ дассетум̣ ‘‘има̄йа̄’’тиа̄дима̄ха. идам̣ вуттам̣ хоти – пан̃хаттайабха̄ве чева дуккхӯпача̄раниббидӯпача̄ре ча йа̄ йутти майа̄ вибхатта̄, има̄йа йуттийа̄ ануса̄рена ан̃н̃аман̃н̃ехи ка̄ран̣ехи тесу тесу па̄л̣иппадесесу йуттипи гавеситабба̄ти.
‘‘идам̣ найадассанам̣ сам̣кхиттам̣, на сакка̄ виттха̄рато гавеситу’’нти ваттаббато там̣ найадассанам̣ виттха̄рато вибхаджитва̄ дассетум̣ ‘‘йатха̄ хи бхагава̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. асубхасса джигуччханӣйабха̄вато ра̄гуппа̄до на йутто, тасма̄ ра̄гачаритасса пуггаласса асубхадесана̄ ра̄гавинайа̄йа йутта̄. метта̄йа досапат̣ипаккхатта̄ досачаритасса пуггаласса метта̄десана̄ досавинайа̄йа йутта̄. пат̣иччасамуппа̄дасса пан̃н̃а̄висайатта̄ мохачаритасса пуггаласса пат̣иччасамуппа̄дадесана̄ мохавинайа̄йа йутта̄. ‘‘ра̄гачаритасса̄пи метта̄дидесана̄ йуджджеййа саббасаттаса̄дха̄ран̣атта̄’’ти ваттаббатта̄ ‘‘йади хи бхагава̄’’тиа̄ди вуттам̣. тиббакилесасса ра̄гачаритасса адхиппетатта̄ та̄дисасса пуггаласса меттам̣ четовимуттим̣ йади десеййа, евам̣ сати метта̄васенапи ра̄гуппаджджанато десана̄ на йуджджати. сукхам̣ пат̣ипадам̣ ва̄ йади десеййа, евам̣ сати ра̄гачаритасса дуккха̄пат̣ипада̄йуджджанато десана̄ на йуджджати. випассана̄пуббан̇гамам̣ паха̄нам̣ ва̄ йадипи десеййа, евам̣ сати ра̄гачаритасса асубха̄нупассанам̣ ваджджетва̄ випассана̄пуббан̇гамасса паха̄насса дуккарато десана̄ на йуджджатӣти йоджана̄.
‘‘бхагава̄ ра̄гачаритасса̄’’тиа̄дина̄ ниравасесавасена йутти на вибхатта̄, найадассанамева̄ти йо найо дассито, тена найена ан̃н̃а̄пи гавеситабба̄ти дассетум̣ ‘‘евам̣ йам̣ кин̃чӣ’’тиа̄ди вуттам̣. ра̄гасса йам̣ кин̃чи ануломаппаха̄нам̣, досасса йам̣ кин̃чи ануломаппаха̄нам̣, мохасса йам̣ кин̃чи ануломаппаха̄нам̣ деситам̣, там̣ саббам̣ ануломаппаха̄нам̣ йаттака̄ па̄л̣иппадеса̄ н̃а̄н̣асса бхӯми, таттакесу вичайена ха̄рена вичинитва̄ йуттиха̄рена йоджетаббанти йоджана̄.
‘‘ра̄га̄диппаха̄навасена йутти гавеситабба̄’’ти ваттаббабха̄вато ан̃н̃ехипи метта̄дибрахмавиха̄рапхаласама̄паттинава̄нупуббасама̄паттивасӣбха̄вехи вибхаджитва̄ йуттигавесанам̣ дассетум̣ ‘‘метта̄виха̄рисса̄’’тиа̄ди а̄раддхам̣. таттха метта̄виха̄рисса метта̄виха̄рала̄бхино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса метта̄йа бйа̄па̄дапат̣ипаккхатта̄ бйа̄па̄до читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти десана̄ на йуджджатӣти ча, метта̄виха̄рисса сато бйа̄па̄до паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати. карун̣а̄виха̄рисса карун̣а̄виха̄рала̄бхино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса карун̣а̄йа вихеса̄йа пат̣ипаккхатта̄ вихеса̄ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти десана̄ на йуджджати, карун̣а̄виха̄рисса сато вихеса̄ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати. мудита̄виха̄рисса мудита̄виха̄рала̄бхино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса мудита̄йа аратийа̄ пат̣ипаккхатта̄ арати читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти десана̄ на йуджджати, мудита̄виха̄рисса сато арати паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати. упеккха̄виха̄рисса упеккха̄виха̄рала̄бхино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса упеккха̄йа ра̄гасса пат̣ипаккхатта̄ ра̄го читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти десана̄ на йуджджати, упеккха̄виха̄рисса сато ра̄го паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати.
анимиттавиха̄рисса аничча̄нупассана̄мукхена пат̣иладдхапхаласама̄паттивиха̄рала̄бхино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса нимитта̄нуса̄ри тена тенева сан̇кха̄ранимитта̄нуса̄ренева ничча̄дӣсу пахӣнена нимиттена вин̃н̃а̄н̣ам̣ паваттатӣти десана̄ на йуджджати, анимитта̄нупассана̄йа ничча̄дивипалла̄сапат̣ипаккхатта̄ анимиттавиха̄рисса сато нимиттам̣ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати. ‘‘асмӣ’’ти ман̃н̃итам̣ кхандхапан̃чакам̣ аттавигатам̣ ‘‘айам̣ кхандхапан̃чако ахам̣ асмӣ’’ти на саманупасса̄ми, атха ча пана асаманупассане сатипи ‘‘ме ким̣ асмӣ’’ти ‘‘катхам̣ асмӣ’’ти вичикиччха̄ катхам̣катха̄саллам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣хассатӣти десана̄ на йуджджати, вичикиччха̄йа паха̄некат̣т̣хабха̄вато ‘‘айам̣ кхандхапан̃чако ахам̣ асмӣ’’ти асаманупассантасса вичикиччха̄ катхам̣катха̄саллам̣ паха̄нам̣ аббхаттхам̣ гаччхатӣти десана̄ йуджджати.
‘‘пхаласама̄паттивасенева йутти гавеситабба̄ ки’’нти ваттаббатта̄ джха̄насама̄паттивасенапи йутти гавеситабба̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ва̄ пана пат̣хамам̣ джха̄на’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. атха ва̄ ‘‘пхаласама̄паттивиха̄риссева йутти гавеситабба̄ ки’’нти ваттаббатта̄ джха̄насама̄паттивасенапи йутти гавеситабба̄ти дассетум̣ ‘‘йатха̄ ва̄ пана пат̣хамам̣ джха̄на’’нтиа̄ди а̄раддхам̣. таттха йатха̄ пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса пхаласама̄паттивиха̄рисса йутти гавеситабба̄, евам̣ джха̄насама̄паттивиха̄риссапи йутти гавеситабба̄. катхам̣? пат̣хамам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса пат̣хамаджджха̄насаман̇гино сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса нӣваран̣авиккхамбханато ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ висеса̄йа дутийаджджха̄на̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ на йуджджати, ка̄мара̄габйа̄па̄да̄ джха̄насса ха̄на̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ йуджджати. витаккасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ упача̄радхаммена саха дутийаджджха̄надхамма̄ джха̄насса ха̄на̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ на йуджджати, витаккасахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ висеса̄йа упариджха̄наттха̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ йуджджати.
дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса сато сам̣виджджама̄насса пуггаласса витаккавича̄расахагата̄ ва̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ упача̄радхаммена саха пат̣хамаджджха̄надхамма̄ висеса̄йа упариджха̄наттха̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ на йуджджати, витаккавича̄расахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ авитаккаджха̄насса ха̄на̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ йуджджати. упеккха̄сахагата̄ ва̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ упача̄радхаммена саха чатуттхаджджха̄надхамма̄ джха̄насса ха̄на̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ на йуджджати, упеккха̄сахагата̄ сан̃н̃а̄манасика̄ра̄ висеса̄йа упариджха̄наттха̄йа сам̣ваттантӣти десана̄ йуджджати. сесесупи аттха̄нурӯпам̣ йоджана̄ ка̄табба̄. йатха̄вуттасама̄паттӣсу васӣбха̄вена паричитам̣ каллата̄паричитам̣ читтам̣ на̄ма.
еттакамева йуттигавесанам̣ на ка̄таббам̣, нававидхасуттантесу йатха̄ладдхайуттигавесанампи ка̄таббанти дассетум̣ ‘‘евам̣ саббе’’тиа̄ди вуттам̣. ‘‘саббесам̣ ха̄ра̄нам̣ йатха̄вуттабхӯмигочара̄нам̣ вичайаха̄рена вичинитва̄ йуттиха̄рена йоджетаббабха̄во кена саддахитаббо’’ти ваттаббатта̄ ‘‘тена̄ха̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха тена йоджетаббабха̄вена а̄йасма̄ маха̄качча̄но ‘‘саббеса’’нтиа̄дикам̣ йам̣ вачанам̣ а̄ха, тена вачанена саддахитабботи вуттам̣ хоти.
ити йуттиха̄равибхан̇ге саттибала̄нурӯпа̄ рачита̄
вибха̄вана̄ нит̣т̣хита̄.
пан̣д̣итехи пана ат̣т̣хакатха̄т̣ӣка̄нуса̄рена гамбхӣраттхо виттха̄рато вибхаджитва̄ гахетабботи.